ประสิทธิผลของนโยบาย จังหวัดใช้ยาสมเหตุผล (RDU Province) ต่อแนวโน้มการใช้ยาปฏิชีวนะในผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน : การศึกษาแบบอนุกรมเวลา จังหวัดอุดรธานี

Darunee teeramat; Surachai Pimha

Authors

Darunee teeramat Master of Public Health Student in Public Health Administration, Faculty of Public Health, Khon Kaen University
Surachai Pimha Faculty of Public Health, Khon Kaen University

Keywords:

Policy Effectiveness, Rational Drug Use Province, Acute Diarrhea

Abstract

Irrational drug use is a critical problem in Thailand's healthcare system, particularly the unnecessary prescription of antibiotics for patients with acute diarrhea. This study evaluated the effectiveness of the Provincial Rational Drug Use Policy in Udon Thani Province using an Interrupted Time Series (ITS) design. Ten years of fiscal year data were analyzed, divided into pre-policy implementation (October 2015 to September 2021) and post-policy implementation (October 2021 to September 2025) periods, obtained from the Health Data Center (HDC) of Udon Thani Provincial Public Health Office. Segmented linear regression was employed to assess trends in antibiotic use among patients with acute diarrhea.

The implementation of the Provincial Rational Drug Use Policy in Udon Thani Province, initiated in fiscal year 2022 through fiscal year 2025, revealed that during the pre-policy period, the number of acute diarrhea patients receiving rational drug use increased by 900 patients, though this was not statistically significant (95% CI = -960.30 to 2,761.90, P-value = 0.281). One year post-policy implementation, there was a decrease of 3,707 patients, which was not statistically significant (95% CI = -10,074.04 to 2,658.64, P-value = 0.204). However, comparing pre- and post-policy periods, the rational drug use was a statistically significant increase of 780 patients (95% CI = 38.28 to 1,522.92, P-value = 0.042), reflecting sustainable health system advancement.

In conclusion, the Provincial Rational Drug Use Policy demonstrated long-term effectiveness in increasing the number of acute diarrhea patients receiving rational drug treatment, supporting ongoing strategic planning to address irrational drug use.

References

กองบริหารการสาธารณสุข สำนักปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2563). แนวทางการดำเนินงานพัฒนาระบบการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.

จารุวรรณ เหลาสนิท, อัจฉรา มีดวง, & จิราวรรณ โยธะมาตย์. (2567). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลโดยการมีส่วนร่วมของทีมสหวิชาชีพในโรงพยาบาลยางสีสุราช จังหวัดมหาสารคาม. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 9(4), 181-190.

ชุติเดช ตาบ-องครักษ์. (2563). ประสิทธิผลและกลวิธีในการขับเคลื่อนนโยบายการพัฒนาระบบบริการสุขภาพเพื่อการใช้ยาสมเหตุผล โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 13(1), 657-669.

ดวงแก้ว อังกูรสิทธิ์. (2566). การประเมินผลการพัฒนางานด้านการใช้ยาสมเหตุผลสำหรับโรงพยาบาลเอกชนจังหวัดสมุทรสาคร. วารสารการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ, 3(2), 75-88.

นรากรณ์ นราธิกรณ์ฤทธิ์. (2563). ผลลัพธ์การใช้ยาปฏิชีวนะภายหลังการพัฒนากระบวนการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล โรงพยาบาลสระบุรี. วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 26(1), 52-61.

ปวีณา ปานท้วม. (2566). รายงานการวิจัยการประเมินความเหมาะสมของการใช้ปฏิชีวนะในโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันของโรงพยาบาลแม่สอด จังหวัดตาก. แม่ฮ่องสอน: กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลแม่สอด.

พงษ์กฤษฎ์ เทียนครบ. (2567). พัฒนา ติดตามและประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบายส่งเสริมการใช้ยาสมเหตุผล. วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 30(1), 68-83.

พัชฎาพร เสาทอง, วราภรณ์ เพิ่มเพียร, & ธีรวัฒน์ บุญเลิศ. (2567). การส่งเสริมการใช้ยาสมเหตุผลระดับอำเภอในเขตชุมชนเมือง. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีษะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์, 39(2), 479-490.

มลิวัลย์ จิระวิโรจน์, & รุจาภา โสมาบุตร. (2564). ผลการส่งเสริมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลในโรคติดเชื้อ ระบบการหายใจช่วงบน โรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน และบาดแผลสดจากอุบัติเหตุของโรงพยาบาลยโสธร. วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 27(2), 65-77.

วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียร, สุพล ลิมวัฒนานนท์, เชิดชัย สุนทรภาส, จุฬาภรณ์ ลิมวัฒนานนท์, อรอนงค์ วลีขจรเลิศ, ธนนรรจ์ รัตนโชติพานิช, และคณะ. (2563). โครงการผลลัพธ์ต่อพฤติกรรมการสั่งยาและผู้ป่วยจากการดำเนินงานโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาสมเหตุผล. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.

ศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา. (2565). จุดประกาย RDU Community กรณีศึกษา 10 พื้นที่ของ กพย. ยาวิพากย์: จดหมายข่าวศูนย์ข้อมูลเฝ้าระวังระบบยา, 12(50), 7-10.

สัญชัย ปลื้มสุด, ยอดพร โพธิดอกไม้, ทวีวุฒิ ประธานราษฎร์, & บัณฑิต พิทักษ์. (2566). ประสิทธิผลของการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ในโรงพยาบาลชื่นชม จังหวัดมหาสารคาม.วารสารการวิชาการสาธารณสุข, 31(1), 127-134.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2567). รายงานประจำปี 2566 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.

สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง. (2568). จำนวนประชากรกลางปี 2568. ค้นเมื่อ 26 กันยายน 2568, จาก https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. (2568ก). สรุปผลการดำเนินงานปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. อุดรธานี: กลุ่มงานยุทธศาสตร์สาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. (2568). จำนวนผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันที่ใช้ยาสมเหตุผล. ค้นเมื่อ 26 กันยายน 2568, จาก https://hdc.moph.go.th/udn/public/standard-report-detail/

อัษฎางค์ พลนอก, แสงสุดา เพ็งคุ้ม, & แสงหล้า พลนอก. (2568). อัตราการใช้ยาปฏิชีวนะตามโครงการการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ณ โรงพยาบาลชุมชนในจังหวัดพิษณุโลก. วารสารวิทยาการเภสัชกรรมไทย, 20(1), 119-129.

เอกพล กาละดี. (2560). การวิเคราะห์ถดถอยแบบแบ่งช่วงสำหรับการศึกษาแบบ Interrupted Time Series: การประยุกต์ใช้ในงานวิจัยทางวิทยาศาตร์สุขภาพ. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ, 10(37), 1-9.

Edwards, J. H. (1961). The recognition and estimation of cyclic trends. Annals of Human Genetics, 25. 83-86.

Bernal, J. L., Cummins, S., & Gasparrini, A. (2017). Interrupted time series regression for the evaluation of public health interventions: a tutorial. International Journal of Epidemiology, 46(1), 348–355.

Waleekhachonloet, O., Rattanachotphanit, T., Limwattananon, C., Thammatacharee, N., & Limwattananon, S. (2021). Effects of a national policy advocating rational drug use on decreases in outpatient antibiotic prescribing rates in Thailand. Pharmacy Practice, 19(1), 2201.