ประสิทธิผลของนโยบายและมาตรการโรงเรียนเบาหวานต่อจำนวนผู้ป่วยเบาหวานที่รักษาต่อเนื่องคงอยู่ในระบบการรักษาในจังหวัดนครราชสีมา

พีรดา อินทร์นอก; สุรชัย พิมหา; นารินรัตน์ เหล่าเรือง

ผู้แต่ง

พีรดา อินทร์นอก นักศึกษาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
สุรชัย พิมหา คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
นารินรัตน์ เหล่าเรือง นักศึกษาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คำสำคัญ:

โรงเรียนเบาหวาน, ผู้ป่วยเบาหวานที่รักษาต่อเนื่อง, การวิจัยแบบอนุกรมเวลา

บทคัดย่อ

โรคเบาหวานเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของไทยที่มีผู้ป่วยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของนโยบายและมาตรการ โรงเรียนเบาหวาน ต่อจำนวนผู้ป่วยเบาหวานที่รักษาต่อเนื่องคงอยู่ในระบบการรักษา ในจังหวัดนครราชสีมา ปี พ.ศ.2565 ซึ่งตั้งแต่ดำเนินงานมายังไม่เคยมีการวิจัยประเมินผลมาก่อน โดยใช้รูปแบบการวิจัยอนุกรมเวลา (Interrupted Time Series) ตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2559 ถึง 30 กันยายน 2568 จำนวน 177,564 คน การศึกษานี้ มีข้อมูลระยะยาวทั้งหมด 10 ปี (10 Timepoint) โดยปีระบุเป็นช่วงที่มีนโยบายและมาตรการ คือปีที่ 6 (Timepoint ที่ 6) วิเคราะห์ด้วยสถิติการถดถอยแบบแบ่งช่วงเชิงเส้น (Segmented Linear Regression)

ผลการศึกษาพบว่า ก่อนการแทรกแซง ผู้ป่วยที่รักษาต่อเนื่องมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ 2,911 คนต่อปี (95% CI: 716.2-5,107.0, p=0.009) ภายหลังการดำเนินนโยบาย ไม่พบการเปลี่ยนแปลงระดับทันที (β₂=6,317.2 คน, p=0.402) แต่พบการเปลี่ยนแปลงแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ 16,521 คนต่อปี (95% CI: 8,101.5-24,942.3, p<0.001) ส่งผลให้แนวโน้มรวมภายหลังการแทรกแซงเพิ่มขึ้นเป็น 19,433 คนต่อปี (95% CI: 11,736.2-27,130.8, p<0.001)

กล่าวโดยสรุป นโยบายโรงเรียนเบาหวานมีประสิทธิผลในการเร่งอัตราการเพิ่มขึ้นของผู้ป่วยเบาหวานที่รักษาต่อเนื่องอย่างมีนัยสำคัญ แม้จะไม่ส่งผลกระทบทันทีในระยะเริ่มต้น แต่ส่งผลต่อการปรับเปลี่ยนแนวโน้มระยะยาวในทิศทางที่พึงประสงค์

เอกสารอ้างอิง

เขตสุขภาพที่ 9. (2567). เขตสุขภาพที่ 9 โรงเรียนเบาหวานวิทยา จ.นครราชสีมา ชูลดน้ำตาลผู้ป่วยเบาหวานสำเร็จ. ค้นเมื่อ 8 มีนาคม 2568, จาก https://anamai.moph.go.th/th/news-anamai/43647

คมกริช ฤทธิ์บุรี. (2566). ประสิทธิผลของการนำกลไก “พชอ.” มา ขับเคลื่อนงานด้านการควบคุม และ ป้องกันโรคไข้เลือดออก อำเภอพิมาย จังหวัด นครราชสีมา. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ, 9(1), 160-174.

ณปภัช ไทยศิริ. (2567).ผลของโปรแกรมโรงเรียนเบาหวานสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อลดความเสี่ยงการเกิดโรคเบาหวานในกลุ่มเสี่ยงสูงโรคเบาหวานของอำเภอบ้านเหลื่อม จังหวัดนครราชสีมา. วารสารวิชาการทางการแพทย์และสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา, 4(2),45-62.

พิชิต สุขสบาย. (2567). ประสิทธิผลการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มงวด จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิชาการแพทย์เขต 11, 38(1), 27-43.

ลำเนาว์ ใจโต. (2567). ประสิทธิผลของโปรแกรมลดน้ำหนักแบบเข้มข้นในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ใช้ยาชนิดกินต่อการเข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ ในโรงพยาบาลปะทิว จังหวัดชุมพร. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชน, 9(3), 429-438.

วรางคณา บุตรศรี, รัตนา บุญพา, & ชาญณรงค์ สิงห์บรรณ. (2564). ผลของโปรแกรมการให้ความรู้ต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น, 18(1), 13-25.

วรารัตน์ ทิพย์รัตน์, โสภิต สุรรณเวลา, & วราณี สัมฤทธิ์. (2565). ผลของโปรแกรมการสร้างความตระหนักรู้ต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคหลอดเลือดสมองของผู้ป่วยความดันโลหิตสูงในเขต อ.เมือง จ.ตรัง. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 4(2), 94-107.

ศิริเนตร สุขดี, อังศินันท์ อินทรคำแหง, & พัชรี ดวงจันทร์. (2560). การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเสี่ยง โรคไม่ติดต่อเรื้อรังด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมในการจัดการความรู้ของชุมชนในตำบลบางเกลือ จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารสุขศึกษา, 40(1), 38-52.

ศิริรัตน์ ผ่านภพ, จันทร์จีรา ยานะชัย, & กชภัส เหล็กบังวัน. (2567). ประสิทธิผลของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมตIอการปqองกันโรคหัวใจและหลอดเลือด ในผู้ป่วยเบาหวาน อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 10(3), 57-72.

ศุภาวดี พันธ์หนองโพน, วรพจน์ พรหมสัตยพรต, & ผดุงศิษฏ์ ชำนาญบริรักษ์. (2563). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ภายใต้รูปแบบการจัดการโรคเรื้อรัง (Chronic Care Model) ในคลินิกโรคเบาหวานโรงพยาบาลขุนหาญ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 6(02), 55-55.

สำนักงานเขตสุขภาพที่ 9 นครราชสีมา. (2565). แผนยุทธศาสตร์เขตสุขภาพที่ 9 ระยะ 3 ปี (พ.ศ. 2566–2568) งานยุทธศาสตร์และสารสนเทศสำนักงานเขตสุขภาพที่ 9 นครราชสีมา อำเภอเมือนครราชสีมา. นครราชสีมา: สำนักงานเขตสุขภาพที่ 9 นครราชสีมา.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา. (2567ก). แผนดำเนินงาน DM Remission กลุ่มงานโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง. นครราชสีมา: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา. (2567ข). ข้อมูล DM Remission กลุ่มงานโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง. นครราชสีมา: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา. (2568). แผนปฏิบัติการสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา ปีงบประมาณ 2568. นครราชสีมา: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา.

สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ สำนักปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2559). แผนยุทธศาสตร์แห่งชาติ ระยะ 20 ปี (ด้านสาธารณสุข). นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.

สุธี เชิดชูตระกูลศักดิ์, นิรัชรา ลิลละฮ์กุล, & เจษฎากร โนอินทร์. (2565). ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการบริหารจัดการการจัดบริการการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานเครือข่ายสุขภาพ อำเภอสามง่าม จังหวัดพิจิตร. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางสุขภาพ, 5(2), 90-100.

สุนันทา ภักดีอำนาจ, และคณะ. (2566). ผลของโปรแกรมพัฒนาความรู้และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อความรู้ พฤติกรรม และระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในเขตเมือง. วารสารมหาวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีสุพรรณบุรี.6(2), 53-66.

สุนันทา ภักดีอำนาจ, สุรพล พรมกูล, & สุภาพร สุวรรณกูฎ. (2566). โปรแกรมพัฒนาความรู้และพฤติกรรมสุขภาพต่อผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในจังหวัดขอนแก่น. วารสารวิจัยวิทยาศาสตร์สุขภาพและสาธารณสุข, 5(3), 112–125.

องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครราชสีมา. (2568). แผนปฏิบัติการองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครราชสีมา ปีงบประมาณ 2568. นครราชสีมา: องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครราชสีมา.

อธิบ ลีธีระประเสริฐ. (2568). ประสิทธิผลและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้าสู่ระยะสงบของผู้ป่วย เบาหวาน โรงพยาบาลกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 19(1), 203-215.

อุษนีย์ รามฤทธิ์. (2567). ผลการพัฒนารูปแบบทางการพยาบาลในการจัดการรายกรณีและการจัดกับตนเองของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่โรคเบาหวานระยะสงบ. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี, 2(3), 27-41.

เอกพล กาละดี. (2560). การวิเคราะห์ถดถอยแบบแบ่งช่วงสำหรับการศึกษารูปแบบ Interrupted Time Series: การประยุกต์ใช้ในงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ, 10(37), 1-9.

Edwards J. H. (1961). The recognition and estimation of cyclic trends. Annals of Human Genetics, 25, 83-86.

Sakboonyarat, B., Pima, W., Chokbumrungsuk, C., Pimpak, T., Khunsri, S., Ukritchon, S., et al. (2021). National trends in the prevalence of glycemic control among patients with type 2 diabetes receiving continuous care in Thailand from 2011 to 2018. Scientific Reports, 11(1), 14260.

Walter, S. D., & Elwood, J. M. (1975). A test for the seasonality of events with a variable population at risk. British Journal of Preventative and Social Medicine, 29, 18-21.

World Health Organization Thailand. (2017). WHO country cooperation strategy Thailand 2017–2021. Retrieved March 8, 2025, from https://apps.who.int/iris/handle/10665/255510