Service Delivery Models and Activity-Based Costs of Dental Services for Children Aged 0–12 Years: A Case Study of Chiang Mai Province, Thailand
Keywords:
Service Delivery Model, Activity-Based Costing, Dental Services, Children Aged 0–12 YearsAbstract
This mixed-methods study aimed to examine the service delivery models and activity-based costs of dental services for children aged 0–12 years at Hang Dong Hospital, Chiang Mai Province, Thailand. The study consisted of two phases. In the first phase, the service delivery model was explored through purposive sampling of eight oral healthcare providers. Data were collected using a semi-structured focus group interview and analyzed by content analysis. In the second phase, service delivery costs were examined from the provider's perspective using fiscal year 2024 cost data. Cost information was collected using a cost-recording form and analyzed using descriptive statistics. The findings revealed as follows.
1. The service delivery model for dental care among children aged 0–12 years differed between facility-based and community-based settings. In healthcare facilities, dentists were the primary providers of clinical dental services, including oral examinations, dental restorations, and scaling, while dental nurses provided support for less complex procedures. In outreach settings, dental nurses served as the primary providers, focusing mainly on oral health promotion and disease prevention activities, such as fluoride application and oral health education.
2. The total direct cost of providing dental services for children aged 0–12 years was 13,605,650.19 Thai Baht (THB). Labor costs accounted for THB 12,289,893.58 (90.33%), material costs for THB 750,591.28 (5.52%), and capital (equipment) costs for THB 565,165.33 (4.15%). The total cost of facility-based oral health promotion and disease prevention activities was THB 486,124.69, with an average cost of THB 71.51 per visit. The total cost of community-based oral health promotion and disease prevention activities was THB 1,398,628.12, with an average cost of THB 75.74 per visit. The total cost of oral health promotion and disease prevention projects was THB 793,466.88, with an average cost of THB 99.52 per activity.
The findings provide evidence for planning budget allocation, resource management, and workforce deployment in accordance with actual service costs. Such information may help reduce financial losses incurred by healthcare organizations and serve as baseline data for future economic evaluations of oral health promotion and disease prevention programs.
References
กชพร ลาภสุวรรณสกุล และดามพวรรณ คูณค้ำ. (2555). การวิเคราะห์ต้นทุนทางบัญชีและต้นทุนบริการทางเศรษฐศาสตร์โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ. ปทุมธานี: โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ.
กรมบัญชีกลาง. (2557). แนวทางการคำนวณต้นทุนผลผลิตของงานบริการสาธารณะประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2557. กรุงเทพมหานคร: สำนักมาตรฐานด้านการบัญชีภาครัฐ.
กรมบัญชีกลาง. (2562). คู่มือการบัญชีภาครัฐ เรื่องที่ดิน อาคาร และอุปกรณ์. กรุงเทพมหานคร: กรมบัญชีกลาง.
กระทรวงสาธารณสุข. (2559). ระเบียบกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยบุคคลซึ่งกระทรวง ทบวง กรม กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล สุขาภิบาล องค์การบริหาร ส่วนท้องถิ่นอื่นหรือสภากาชาดไทย มอบหมายให้ประกอบวิชาชีพทันตกรรมในความควบคุมของเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นผู้ประกอบวิชาชีพทันตกรรม พ.ศ. 2539. กระทรวงสาธารณสุข.
กลุ่มบริหารยุทธศาสตร์ สำนักงานทันตสาธารณสุข. (2567). แนวทางการดำเนินงานทันตสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. นนทบุรี: กรมอนามัย.
กองทันตสาธารณสุข. (2550). แนวทางการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพช่องปากเด็กปฐมวัย. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกิจการในโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
ทันตแพทยสภา. (2564). พระราชบัญญัติวิชาชีพทันตกรรม พ.ศ. 2537. ทันตแพทยสภา.
นภชา สิงห์วีรธรรม และกิตติพร เนาว์สุวรรณ. (2565). รูปแบบและต้นทุนการจัดบริการรักษาผู้ป่วยด้วยการแพทย์ผสมผสานตามหลักธรรมานามัยในผู้ป่วยมะเร็งระยะท้ายในประเทศไทย. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 16(3), 136–149. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JHR/article/view/259434
นภชา สิงห์วีรธรรม, ธนิดา ขุนบุญจันทร์, กิตติพร เนาว์สุวรรณ, ปพนพัทธ์ อธิษฐ์ดิษฐ์ และมนัสวี อดุลยรัตน์. (2564). ต้นทุนต่อหน่วยกิจกรรมบริการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคด้านการแพทย์แผนไทย ในสถานบริการกระทรวงสาธารณสุข ปีงบประมาณ 2562. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์, 13(3), 89–107. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/article/view/248777
นฤพร ชูเสน, นภชา สิงห์วีรธรรม, กิตติพร เนาว์สุวรรณ, ตวงรัตน์ โพธะ และอำพล บุญเพียร. (2565). ต้นทุนและผลกระทบทางการเงินของการจัดบริการทันตสาธารณสุขในสถานบริการก่อนการระบาดและระหว่างการระบาดโรคโควิด–19 อำเภอพนมไพร จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 16(1), 76–87. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JHR/article/view/254259
ระบบ Health Data Center, (2567). ข้อมูลเพื่อตอบสนอง Service Plan สาขาสุขภาพช่องปาก. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.
วิน เตชะเคหะกิจ, นภชา สิงห์วีรธรรม และธนะวัฒน์ วงศ์ผัน. (2561). ต้นทุนบริการและผลกระทบทางงบประมาณของโปรแกรมภาคบังคับของภาครัฐในการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคในประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: อักษรกราฟฟิกแอนด์ดีไซน์.
สมคิด แก้วสนธิ และภิรมย์ กมลรัตนกุล. (2536). เศรษฐศาสตร์สาธารณสุข: การวิเคราะห์และประเมินผลบริการสาธารณสุข (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานทันตสาธารณสุข. (2561). รายงานผลการสำรวจสุภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติครั้งที่ 8 ประเทศไทย พ.ศ. 2560. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.
สำนักงานทันตสาธารณสุข. (2563). คู่มือการบริหารจัดการการบริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคในช่องปากที่มุ่งเน้นการเข้าถึงบริการบางกลุ่มวัยเป็นการจำเพาะ. นนทบุรี: บริษัทสหมิตรพริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด.
สำนักงานทันตสาธารณสุข. (2567). แนวทางการจัดบริการสุขภาพช่องปากสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. นนทบุรี: สำนักพิมพ์อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.
สำนักงานทันตสาธารณสุข. (2567). รายงานผลการสำรวจสุภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2566). ผลการดำเนินงานเพื่อขับเคลื่อนประสิทธิผลของความครอบคลุมในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. เอกสารประกอบการประชุมคณะทำงานประเมินประสิทธิผลของความครอบคลุมในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 3 วันที่ 20 ธันวาคม 2566.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2567). ประกาศสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการจ่ายเงินบริการสาธารณสุขภายใต้กองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.
อนนต์ เฟื่องขจร, นภชา สิงห์วีรธรรม, พัลลภ เซียวชัยสกุล และจักรกฤษณ์ วังราษฎร์ (2567). เปรียบเทียบสัดส่วนการเข้าถึงบริการทางทันตกรรมและสภาวะสุขภาพช่องปากของเด็กอายุ 0–12 ปีระหว่างโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลถ่ายโอนและไม่ถ่ายโอนไปยังองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น ในเขตพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทย. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 11(2), e268398. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/scnet/article/view/268398
อาทร ริ้วไพบูลย์. (2561). การวิเคราะห์ต้นทุนในการพัฒนาระบบสุขภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพมหานคร: ศักดิโสภาการพิมพ์.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and Conducting Mixed Methods Research. (3rd ed.). Los Angeles, CA: SAGE.
FDI World Dental Federation. (2023). 2023 Annual Report. Geneva, Switzerland: Author.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 The Southern College Network Journal of Nursing and Public Health

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารเครือข่าย วิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้ ที่เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน บรรณาธิการหรือเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและวิทยาลัยการสาธารณสุขภาคใต้ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย
2. บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้

