ความสัมพันธ์ของพฤติกรรมเนือยนิ่งและภาวะอ้วนของเด็กนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นโรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น

บทคัดย่อ

ภาวะอ้วนในเด็กวัยเรียนมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น ปัจจัยสำคัญปัจจัยหนึ่งที่เป็นสาเหตุคือการที่เด็กมีการเคลื่อนไหวร่างกายน้อยหรือที่เรียกว่า “พฤติกรรมเนือยนิ่ง” วัตถุประสงค์การศึกษานี้ เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของพฤติกรรมเนือยนิ่งกับภาวะอ้วนของเด็กวัยรุ่น รูปแบบการศึกษาเป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์ภาคตัดขวาง ศึกษาในเด็กนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 304 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม ประกอบด้วยข้อมูลลักษณะส่วนบุคคล พฤติกรรมเนือยนิ่ง (เวลาที่ใช้ในการทำการบ้านและเรียนพิเศษ และเวลาที่ใช้หน้าจอ) กิจกรรมทางกาย และความถี่การบริโภคอาหาร ประเมินภาวะโภชนาการโดยใช้ดัชนีมวลกายตามอายุเป็นเกณฑ์ โดยใช้โปรแกรม WHOAnthroPlus วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของพฤติกรรมเนือยนิ่งกับภาวะอ้วนโดยมีตัวแปรควบคุม ได้แก่ เพศ ผู้ดูแลเรื่องการรับประทานอาหาร กิจกรรมทางกาย และการบริโภคอาหาร โดยใช้สถิติ Multiple logistic regression ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงร้อยละ 61.5 มีภาวะน้ำหนักเกินและอ้วน ร้อยละ 22.0 และ 14.1 เวลาที่ใช้ในการมีพฤติกรรมเนือยนิ่งเฉลี่ย 11.6 ± 3.7 ชั่วโมง/วัน โดยเวลาที่ใช้ทำการบ้านและเรียนพิเศษ และเวลาที่ใช้หน้าจอเฉลี่ย 5.7 ± 2.3 และ 5.9 ± 2.8 ชั่วโมง/วัน ตามลำดับ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้เวลาหน้าจอ ≥5 ชั่วโมง/วัน มีความเสี่ยงต่อการมีภาวะอ้วน (adjusted OR = 2.03, 95% CI: 1.00-4.11) ปัจจัยอื่นๆ ที่สัมพันธ์กับภาวะอ้วนได้แก่ การดูแลตนเอง (adjusted OR = 2.36, 95% CI: 1.20-4.64) การบริโภคอาหารทอด ≥4 ครั้ง/สัปดาห์ (adjusted OR = 2.58, 95% CI: 1.24-4.97) ส่วนการดื่มเครื่องดื่มรสหวาน ≥4 ครั้ง/สัปดาห์ มีความสัมพันธ์แบบผกผันกับภาวะอ้วน (adjusted OR = 0.40, 95% CI: 0.19-0.86) สรุปเด็กวัยรุ่นที่ใช้เวลาหน้าจอมากมีความเสี่ยงทำให้มีภาวะอ้วน ดังนั้นโรงเรียนหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรส่งเสริมให้เด็กใช้เวลาในการทำกิจกรรมที่มีการเคลื่อนไหวร่างกายเพิ่มขึ้น เพื่อลดเวลาหน้าจอลง และแนะนำให้เด็กลดการบริโภคอาหารทอด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มเด็กที่ต้องดูแลเรื่องการรับประทานอาหารด้วยตนเอง