ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 เพื่อป้องกันการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด อำเภอเมือง จังหวัดอ่างทอง

Varaporn Sitthibal; Kanittha  Nakkliang; Cherlyn  Sirisetpop

Authors

Varaporn Sitthibal Master of Public Health Program, Faculty of Public Health, Valaya Alongkorn Rajabhat University under the Royal Patronage, Pathum Thani Province
Kanittha Nakkliang Faculty of Public Health, Valaya Alongkorn Rajabhat University under the Royal Patronage, Pathum Thani Province
Cherlyn Sirisetpop Faculty of Public Health, Valaya Alongkorn Rajabhat University under the Royal Patronage, Pathum Thani Province

Keywords:

Health literacy promotion program, Type 2 diabetes, Self-care behavior, Cardiovascular disease

Abstract

This quasi-experimental study employed a one-group pretest–posttest design to: 1) compare self-care behaviors, 2) compare blood glucose levels, and 3) compare cardiovascular disease risk before and after participation in a health literacy promotion program among patients with type 2 diabetes in Mueang District, Ang Thong Province. The sample consisted of 41 patients with type 2 diabetes, selected using multi-stage random sampling. The intervention was implemented over a 12-week period. Research instruments included a health literacy promotion program, a self-care behavior assessment questionnaire with a reliability coefficient of 0.82, a blood glucose recording form, and a cardiovascular disease risk assessment form. Data were analyzed using a computerized statistical program. Descriptive statistics included frequency, percentage, mean, and standard deviation. Inferential statistics were analyzed using paired samples t-test.

The results revealed that, after the intervention, participants demonstrated: 1) a significant increase in self-care behaviors (pretest: x̄ = 48.02, S.D. = 4.94; posttest: x̄ = 54.34, S.D. = 3.05; Mean diff. = 6.32, t = 10.17, p <0.001), 2) a significant decrease in blood glucose levels (pretest: x̄ = 129.59, S.D. = 19.25; posttest: x̄ = 121.71, S.D. = 16.91; Mean diff. = 7.88, t = 2.33, p = 0.025), and 3) a significant reduction in cardiovascular disease risk (pretest: x̄ = 25.28, S.D. = 9.37; posttest: x̄ = 23.66, S.D. = 9.08; Mean diff. = 1.61, t = 3.39, p = 0.002).

The findings confirm that enhancing health literacy is a key mechanism for improving self-care behaviors among patients with type 2 diabetes, leading to improved health outcomes, including better glycemic control and reduced cardiovascular risk. This approach can be effectively applied in primary healthcare settings to support sustainable health system development.

References

World Health Organization. Cardiovascular diseases (CVDs) [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2025 May 20]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)

วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, วราภรณ์ เสถียรนพเก้า. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564.

Centers for Disease Control and Prevention. Heart disease risk factors [Internet]. Atlanta (GA): CDC; 2024 [cited 2025 May 20]. Available from: https://www.cdc.gov/heart-disease/risk-factors/index.html

กระทรวงสาธารณสุข. Health Data Center (HDC) [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; [ไม่ปรากฏปีเผยแพร่] [เข้าถึงเมื่อ 6 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/atg/public/main

กรมควบคุมโรค. รายงานอัตราการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือด ปี พ.ศ. 2565–2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2566.

World Health Organization. Health promotion glossary. Geneva: WHO; 1998.

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. การเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2561.

ยุวดี รอดจากภัย. การส่งเสริมสุขภาพและความรอบรู้ด้านสุขภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 1. ชลบุรี: เก็ทกู๊ดครีเอชั่น; 2561.

Cho IY, Lee YS, Arozullah AM, Crittenden KS. Effects of health literacy on health status and health service utilization amongst the elderly. Soc Sci Med. 2008;66(8):1809–16.

Kanejima Y, Shimogai T, Kitamura M, Ishihara K, Izawa KP. Impact of health literacy in patients with cardiovascular diseases: a systematic review and meta-analysis. Patient Educ Couns. 2022;105(7):1793–800. doi:10.1016/j.pec.2021.11.021.

วัชราพร เชยสุวรรณ. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: แนวคิดและการประยุกต์สู่การปฏิบัติการพยาบาล. วารสารแพทย์นาวี. 2560;44(3):183–97.

จิตรา จันทร์เกตุ. ผลลัพธ์ของโปรแกรมส่งเสริมพฤติกรรมการปรับตัวด้านโภชนาการต่อระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่โรงพยาบาลเอกชนแห่งหนึ่งในจังหวัดราชบุรี [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยคริสเตียน; 2560.

Cohen JM, Uphoff NT. Concept and measures for project design, implementation and evaluation in rural development. Rural Development Monograph No. 2. Ithaca (NY): Rural Development Committee, Center for International Studies, Cornell University; 1977.

House JS. Social support and social structure. Sociol Forum. 1987;2(1):135–46.

Best JW. Research in education. 4th ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1981.

คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. Thai cardiovascular risk score [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล; c2558–2561 [เข้าถึงเมื่อ 20 พฤษภาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://med.mahidol.ac.th/cardio_vascular_risk/thai_cv_risk_score/

สำนักโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. คู่มือแนวทางการประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด Thai CV Risk Score. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2562.

Sritara P, Cheepudomwit S, Chapman N, Woodward M, Kositchaiwat C, Tunlayadechanont S, et al. Twelve-year changes in vascular risk factors and their associations with mortality in a cohort of 3499 Thais: the Electricity Generating Authority of Thailand Study. Int J Epidemiol. 2003;32(3):461–8. doi:10.1093/ije/dyg105.

ฑีรณุฏฐ์ ไวศยารัทธ์, อุมาพร ปุญญโสพรรณุ, กาญจน์สุนภัส บาลทิพย์. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมป้องกันโรคหัวใจและหลอดเลือดของบุคคลที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางการพยาบาล. 2566;29(3):319–331.

สุวิดา ลิ่มเริ่มสกุล, จงจิต เสน่หา, ดวงรัตน์ วัฒนกิจไกรเลิศ, ปฏิณัฐ บูรณะทรัพย์ขจร. ผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2565;40(1):84–98.

Lin SC, Chen IJ, Yu WR, Lee SYD, Tsai TI. Effect of a community-based participatory health literacy program on health behaviors and health empowerment among community-dwelling older adults: a quasi-experimental study. Geriatr Nurs. 2019;40(5):494–501. doi:10.1016/j.gerinurse.2019.03.013.