ประสิทธิผลของโปรแกรมความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันโรคไตเรื้อรังในผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลนาแค

Woranit  Promnarai; Natnapa  Heebkaew Padchasuwan; Thawatchai  Aeksanti

Authors

Woranit Promnarai Master of Public Health in the Public Health program, Faculty of Public Health, Khon Kaen University
Natnapa Heebkaew Padchasuwan Department of Public Health Administration, Health Promotion, and Nutrition, Faculty of Public Health, Khon Kaen University
Thawatchai Aeksanti Department of Community Public Health, Faculty of Public Health, Nakhon Ratchasima Rajabhat University

Keywords:

Health literacy, Prevent chronic kidney disease, Patients with type 2 diabetes

Abstract

Diabetes and chronic kidney disease (CKD) represent escalating public health challenges. In 2023, Na Yung District, Udon Thani Province, reported 1,861 registered cases of diabetes and 398 cases of CKD. This study aimed to evaluate the effectiveness of a health literacy program in promoting health behaviors to prevent CKD among patients with type 2 diabetes (T2DM). This quasi-experimental research involved 70 participants, divided into an experimental group (n = 35) and a comparison group (n = 35). The 10-week intervention included pre- and post-test assessments. Data were analyzed using descriptive statistics, paired t-tests, and independent t-tests.

The results showed that, Following the intervention, the experimental group demonstrated significantly higher health literacy scores across all four dimensions compared to both their baseline and the comparison group (p <0.001). The results were as follows: (1) Accessing information (Pre-post: MD = 3.23, 95% CI: 2.44 – 4.02; Between-group: MD = 3.43, 95% CI: 1.54 – 5.32); (2) Understanding information (Pre-post: MD = 3.17, 95% CI: 2.64 – 3.70; Between-group: MD = 3.11, 95% CI: 1.39 – 4.83); (3) Appraising information (Pre-post: MD = 2.27, 95% CI: 1.86 – 3.28; Between-group: MD = 3.57, 95% CI: 1.65–5.49); and (4) Applying information (Pre-post: MD = 2.91, 95% CI: 2.20 – 3.63; Between-group: MD = 3.54, 95% CI: 1.65 – 5.43). Furthermore, CKD prevention behavior scores in the experimental group were significantly higher than baseline (MD = 3.14, 95% CI: 2.57 – 3.71) and the comparison group (MD = 3.83, 95% CI: 1.75 – 5.90) at p < 0.001. The health literacy program effectively enhanced self-care behaviors for the prevention of renal complications in T2DM patients, demonstrating its practical utility as an intervention for health promotion.

References

World Health Organization. Diabetes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021 [cited 2023 Jan 10]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. กรมควบคุมโรค เผยสถานการณ์โรคเบาหวานทั่วโลก มีผู้ป่วยแล้ว 537 ล้านคน มีส่วนทำให้เสียชีวิต สูงถึง 6.7 ล้านคน หรือเสียชีวิต 1 ราย ในทุก ๆ 5 วินาที [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 10 มกราคม 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=29611&deptcode=brc

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Preventing chronic kidney disease [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; 2016 [cited 2024 Apr 23]. Available from: https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/chronic-kidney-disease-ckd/prevention

International Society of Nephrology. New global kidney health report sheds light on current capacity around the world to deliver kidney care [Internet]. Brussels: International Society of Nephrology; 2023 [cited 2024 Jan 30]. Available from: https://www.theisn.org/blog/2023/03/30/new-global-kidney-health-report-sheds-light-on-current-capacity-around-the-world-to-deliver-kidney-care/

Francis A, Harhay MN, Ong ACM, Tummalapalli SL, Ortiz A, Fogo AB, et al. Chronic kidney disease and the global public health agenda: an international consensus. Nat Rev Nephrol. 2024;20(7):473–85. doi:10.1038/s41581-024-00820-6.

Jha V, Al-Ghamdi SMG, Li G, Wu MS, Stafylas P, Retat L, et al. Global economic burden associated with chronic kidney disease: a pragmatic review of medical costs for the Inside CKD research programme. Adv Ther. 2023;40(10):4405–20. doi:10.1007/s12325-023-02608-9.

กระทรวงสาธารณสุข. คลังข้อมูลสุขภาพ (Health Data Center): จำนวนผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังในเขตรับผิดชอบ [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 11 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/main/index.php

กระทรวงสาธารณสุข. คลังข้อมูลสุขภาพ (Health Data Center): ผู้ป่วยเบาหวานที่ขึ้นทะเบียนและมารับการรักษาต่อเนื่อง [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 11 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/main/index.php

สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. คำแนะนำสำหรับการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565 (ฉบับปรับปรุงเพิ่มเติม). กรุงเทพฯ: ศรีเมืองการพิมพ์; 2565.

กระทรวงสาธารณสุข. คลังข้อมูลสุขภาพจังหวัดอุดรธานี (Health Data Center): จำนวนผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังในเขตรับผิดชอบ [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 11 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://udn.hdc.moph.go.th/hdc/main/index.php

กระทรวงสาธารณสุข. คลังข้อมูลสุขภาพจังหวัดอุดรธานี (Health Data Center): ร้อยละผู้ป่วยเบาหวานที่ขึ้นทะเบียน [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 11 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://udn.hdc.moph.go.th/hdc/main/index.php

Nutbeam D. Health promotion glossary. Health Promot Int. 1998;13(4):349–64.

Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12:80. doi:10.1186/1471-2458-12-80.

เรืองศิลป์ เตชะบุญญะ, ปิยะธิดา คุ้มสิน, ขวัญเมือง แก้วดำเกิง. ประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานประเภทที่ 2 ที่เสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล. 2564;37(2):50–62.

เสาวลักษณ์ ศรีดาเกษ, ขวัญเมือง แก้วดำเกิง, กรกฎ พลพันธุ์. ประสิทธิผลของโปรแกรมการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันภาวะไตเสื่อมในผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 ที่มีภาวะไตเสื่อมเรื้อรังระดับ 3. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข. 2564;32(1):195–205.

Seangpraw K, Ong-Artborirak P, Boonyathee S, Bootsikeaw S, Kantow S, Panta P, et al. Effect of health literacy intervention on glycemic control and renal function among Thai older adults at risk of type 2 diabetes mellitus. Clin Interv Aging. 2023;18:1465–76. doi:10.2147/CIA.S413456.

เอื้อจิต สุขพูล, กฤษดา แสวงดี, ขวัญเมือง แก้วดำเกิง. ผลของโปรแกรมการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพสำหรับประชาชนกลุ่มวัยทำงาน. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2563;29(3):419–29.

อรุณ จิรวัฒน์กุล. สถิติทางวิทยาศาสตร์สุขภาพเพื่อการวิจัย. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: วิทยพัฒน์; 2552.

Sørensen K, Van den Broucke S, Pelikan JM, Fullam J, Doyle G, Slonska Z, et al. Measuring health literacy in populations: illuminating the design and development process of the European Health Literacy Survey Questionnaire (HLS-EU-Q). BMC Public Health. 2013;13:948. doi:10.1186/1471-2458-13-948.

นิภาดา วรโพธิ์. ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะแทรกซ้อนทางไตของผู้ป่วยเบาหวานในอำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี [วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2563.

Best JW. Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.

อัญญารัตน์ ถวิลรักษ์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อลดระดับน้ำตาลในเลือดของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานประเภทที่ 2 ในพื้นที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหินโงม อำเภอเมืองหนองคาย จังหวัดหนองคาย. วารสารโรงพยาบาลหนองคาย. 2567;2(1):1–17.

สมนึก นิยมหาญ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรคความดันโลหิตสูงของประชาชนกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง ตำบลสะเดาใหญ่ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2568;10(4):435–44.

มะยุเรีย รุ่งเจริญอารีจิตต์. ผลของโปรแกรมความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านแหงใต้ อำเภองาว จังหวัดลำปาง. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ). 2567;34(2):46–53.