ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้ารับบริการทันตกรรมของกลุ่มวัยทำงาน ในโรงพยาบาลบางระกำ อำเภอบางระกำ จังหวัดพิษณุโลก

ชวัช ศรีพงษ์; กิระพล  กาละดี

ผู้แต่ง

ชวัช ศรีพงษ์ นักศึกษาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต กลุ่มวิชาบริหารโรงพยาบาล สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช https://orcid.org/0009-0003-8511-337X
กิระพล กาละดี สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

คำสำคัญ:

การเข้ารับบริการทันตกรรม, วัยทำงาน, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ

บทคัดย่อ

ปัญหาทันตสุขภาพในกลุ่มวัยทำงานยังคงเป็นประเด็นสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและประสิทธิภาพการทำงาน การส่งเสริมให้ประชาชนเข้ารับบริการทันตกรรมอย่างสม่ำเสมอ
จึงมีความสำคัญต่อการป้องกันโรคในช่องปาก งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยส่วนบุคคล ความรู้เกี่ยวกับการดูแลทันตสุขภาพ การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ พฤติกรรมการดูแลทันตสุขภาพที่มีความสัมพันธ์กับการเข้ารับบริการทันตกรรมของกลุ่มวัยทำงาน

การวิจัยเป็นแบบวิเคราะห์เชิงแบบภาคตัดขวาง ดำเนินการระหว่างเดือนมิถุนายนถึงกรกฎาคม พ.ศ. 2568 ในกลุ่มตัวอย่างผู้ป่วยนอก อายุ 25–59 ปี โรงพยาบาลบางระกำ จำนวน 224 คน ได้จากการคำนวณขนาดตัวอย่างสำหรับการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติก และสุ่มแบบมีระบบ เครื่องมือเป็นแบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความเชื่อมั่น ได้แก่ ความรู้ KR-20=0.744 การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ Cronbach’s alpha=0.879 และพฤติกรรมการดูแลทันตสุขภาพ Cronbach’s alpha=0.776 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาและการวิเคราะห์
การถดถอยลอจิสติกเชิงพหุ ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 68.3 อายุเฉลี่ย 38.36 ปี (±S.D. 9.49) มีอาชีพลูกจ้าง/ธุรกิจส่วนตัว ร้อยละ 45.9 และรายได้เฉลี่ยต่อเดือนต่ำกว่า 10,000 บาท ร้อยละ 35.8 ความรู้ความเข้าใจการดูแลทันตสุขภาพอยู่ในระดับสูง การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพอยู่ในระดับสูง พฤติกรรมดูแลทันตสุขภาพอยู่ในระดับปานกลาง กลุ่มวัยทำงานไม่เคยเข้ารับบริการ ร้อยละ 50.4 (95% CI: 43.9.-56.9) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ คือ เพศชายไม่เข้ารับบริการมากกว่าเพศหญิง 1.99 เท่า (95% CI: 1.01-3.92)
ผู้ที่ไม่มีอาการปวดไม่เข้ารับบริการมากกว่าผู้ที่มีอาการปวด 2.19 เท่า (95% CI: 1.15-4.17) การรับรู้โอกาสเสี่ยงทุก 1 คะแนนที่เพิ่มขึ้นจะมีผลให้ไม่เข้ารับบริการลดลงร้อยละ 19 (95% CI: 0.71-0.94) และการรับรู้อุปสรรคทุก 1 คะแนนที่เพิ่มขึ้นจะมีผลให้ไม่เข้ารับบริการมากเป็น 1.08 เท่า (95% CI: 1.01-1.16) บทสรุป การเข้ารับบริการทันตกรรมอยู่ในระดับต่ำ ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ คือ เพศ อาการผิดปกติในช่องปาก การรับรู้โอกาสเสี่ยง และการรับรู้อุปสรรค และใช้พัฒนานโยบายและมาตรการส่งเสริมทันตสุขภาพที่เน้นสร้างการรับรู้และลดอุปสรรคการเข้าถึงบริการ โดยเฉพาะเพศชายและผู้ที่ไม่มีอาการปวดในช่องปาก

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงสาธารณสุข. (2024). HDC-Report ร้อยละผู้มีอายุ 15-59 ปี ได้รับบริการทันตกรรม (คน) (ใช้แบบความครอบคลุม). ค้นจาก https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-report-detail/b8c600c3da072c24b375b07c56fa43cf

วัชรพล วิวรรศน์ เถาว์พันธ์, จอนสัน พิมพิสาร, พนิดา ฤทธิรณ, & รุ่งนิดา รอดวินิจ. (2565). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้ารับบริการทันตกรรมของวัยทำงานในช่วงสถานการณ์ การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนา (โควิด 2019) ในเขตเทศบาลตำบลโชคชัย อำเภอโชคชัย จังหวัดนครราชสีมา. วารสารทันตาภิบาล, 33(1), 57-75.

สุพัตรา วัฒนเสน, นันทิยา รัมย์ณีรัตนากุล, จุฑามาศ ตะราษี, เจษฎาภรณ์ ทองสุพรรณ, & ฉันทิกา ชัยโย. (2565). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้ารับบริการทันตกรรมของวัยทำงานในสภาวการณ์แพร่ระบาดโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19):กรณีศึกษาเขตรับผิดชอบโรงพยาบาลนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารทันตาภิบาล, 33(2), 1–12.

โสรยา เฉลยจิต, ณัฐกฤตา ผลอ้อ, กฤตติกวินณ์ พรมชุมสา, ตฤณ วัชรโสภาศิริกุล, ธีรวุฒิ สุดชา, & ประทีป กาลเขว้า. (2566). การรับบริการทันตกรรมของผู้ใหญ่วัยทำงานระหว่างการแพร่ระบาดโรคโควิด-19 ในอำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น. วารสารทันตาภิบาล, 34(1), 12-23.

สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย. (2567). รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ.2566. กรุงเทพฯ: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). การสำรวจอนามัยและสวัสดิการ พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

Amedari, M. I., Atanda, A. J., Amedari, I. K., Monger, M., & Walker, B. H. (2025). The association between predisposing, enabling and need factors and oral health care utilization among U.S. working age adults. BMC Oral Health, 25, 501.

Bloom, B. S. (1971). Handbook on formative and summative evaluation of Student learning. Retrieved from https://eric.ed.gov/?id=ED049304

Hsieh, F. Y., Bloch, D. A., & Larsen, M. D. (1998). A simple method of sample size calculation for linear and logistic regression. Statistics in Medicine, 17(14), 1623–1634.

Kim, H. N., Han, S. J., Jun, E. J., & Kim, J. B. (2020). Factors Related to Oral Healthcare Service Utilization among Korean Adults Aged 25–79 Years. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(17), 6032.

Luksamijarulkul, N., Tantipoj, C., Amornsuradech, S., Suepakdee, N., Boonsajjaritthikul, P., & Tuptim, O. (2024). Awareness and attitude towards dental coverage right affecting the dental service utilization among selected thais in Bangkok. Heliyon, 10(16), e35740.

Lutfiyya, M. N., Gross, A. J., Soffe, B., & Lipsky, M. S. (2019). Dental care utilization: Examining the associations between health services deficits and not having a dental visit in past 12 months. BMC Public Health, 19(1), 265.

Mahmood, H., Habib, M. F., & Pervaiz, F. (2024). factors associated with dental service utilization based on andersen model among adults (18 To 64 Years) In PIMS Hospital, Islamabad. Journal of Survey in Fisheries Sciences, 11(1), 27-36.

Murakami, K., Aida, J., Ohkubo, T., & Hashimoto, H. (2014). Income-related inequalities in preventive and curative dental care use among working-age Japanese adults in urban areas: A cross-sectional study. BMC Oral Health, 14(1), 117.

Nagarjuna, P., Reddy, V. C. S., Sudhir, K. M., Kumar, R. V. S. K., & Gomasani, S. (2016). Utilization of dental health-care services and its barriers among the patients visiting community health centers in Nellore District, Andhra Pradesh: A cross-sectional, questionnaire study. Journal of Indian Association of Public Health Dentistry, 14(4), 451-455.

Ngamjarus, C., & Pattanittum, P. (2024). n4Studies Plus: Application for sample size calculation in health science research (Version 1.4) [Mobile application software]. App Store.

Šiljak, S., Janković, J., Marinković, J., Erić, M., Janevic, T., & Janković, S. (2020). Dental service utilisation among adults in a European developing country: Findings from a national health survey. International Dental Journal, 69(3), 200–206.

Sukhabogi, J. R., Doshi, D., Vaggala, B., & Billa, A. L. (2024). Development and validation of dental visiting behavior among adults based on health belief model. Journal of Oral Biology and Craniofacial Research, 14(5), 620–625.

Sumita, I., Toyama, N., Ekuni, D., Maruyama, T., Yokoi, A., Fukuhara, D., Uchida-Fukuhara, Y., Nakahara, M., & Morita, M. (2022). The Impact of Oral Health Behaviors, Health Belief Model, and Absolute Risk Aversion on the Willingness of Japanese University Students to Undergo Regular Dental Check-Ups: A Cross-Sectional Study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(21), 13920.

Tan, Y. R., Tan, E. H., Jawahir, S., Mohd Hanafiah, A. N., & Mohd Yunos, M. H. (2021). Demographic and socioeconomic inequalities in oral healthcare utilisation in Malaysia: Evidence from a national survey. BMC Oral Health, 21, 34.