อันตรกิริยาระหว่างยา Metformin และยาอื่นในการรักษาโรคเบาหวาน

บทคัดย่อ

metformin เป็นยาลดระดับน้ำตาลในเลือดในกลุ่ม biguanides กลไกการออกฤทธิ์ของยา metformin คือ การยับยั้งการผลิตน้ำตาลที่ตับ ส่งผลยับยั้งกระบวนการสร้างกลูโคสและการสลายไขมัน อีกทั้งยังลดการหลั่ง growth hormone, adrenocorticotropic hormone (ACTH) และ follicle stimulating hormone (FSH) จากต่อมใต้สมอง ทำให้การดื้ออินซูลินลดลง ประสิทธิผลในการลดระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมอยู่ในช่วงร้อยละ 1-2 จากระดับเดิม ยา metformin หลังจากถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดจะแพร่กระจายไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายผ่านตัวรับ OCT1 และ OCT3 โดยไม่ผ่านกระบวนการเมแทบอลิซึมที่ตับ และขับออกในรูปแบบเดิมโดยขับผ่านตัวพา OCT1 และ MATE1 ซึ่งพบได้ทั้งที่ตับและไต การได้รับยา metformin ร่วมกับยาที่มีผลยับยั้งตัวพา OCT และ MATE จึงส่งผลเพิ่มระดับยา metformin ในกระแสเลือดได้ เช่น ยาต้านไวรัสกลุ่ม INSTI, trimethoprim, cephalexin, rifampicin, pyrimethamine, ยายับยั้งการหลั่งกรดในทางเดินอาหารกลุ่ม H₂ receptor inhibitors, proton pump inhibitors, ranolazine, ยาต้านรักษามะเร็ง ยากลุ่ม beta-adrenergic blockers เป็นต้น นอกจากนี้การได้รับยา metformin ร่วมกับยาที่เพิ่ม gastric emptying time  เช่น ยากลุ่ม anticholinergics อาจทำให้การดูดซึม metformin ผ่านลำไส้เล็กเพิ่มขึ้นได้ อีกทั้งการได้รับสารทึบรังสีที่มีความเป็นพิษต่อไต เมื่อเกิดภาวะไตวายเฉียบพลัน การขับยา metformin ทางไตลดลง อาจทำให้ระดับยา metformin ในเลือดสูงจนเกิดภาวะ lactic acidosis ได้ นอกจากนี้ การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมากอาจทำให้เกิดภาวะเลือดเป็นกรดจากกรดแลคติก ผู้ที่ได้รับยา metformin จึงไม่ควรดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อย่างหนักเพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะนี้ การเกิดปฏิกิริยาที่ส่งผลเพิ่มระดับยา metformin อาจก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรง ได้แก่ metformin-induced lactic acidosis (MILA) หรือ metformin-associated lactic acidosis (MALA) ได้ ดังนั้นการเกิดอันตรกิริยาระหว่างยาเป็นหนึ่งในประเด็นที่สำคัญที่ควรคำนึงในการใช้ยา metformin ร่วมกับการพิจารณาโรคร่วมและยาอื่น ๆ ของผู้ป่วย การให้คำปรึกษาแนะนำแก่ผู้ป่วยมีความสำคัญเพื่อป้องกันการเกิดอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงจากการเกิดอันตรกิริยาระหว่างยาได้