ประสิทธิผลของการบริหารกองทุนตำบลในการพอกเข่าด้วยสมุนไพรต่อการบรรเทาอาการข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ: การศึกษาในกองทุนตำบลจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

กองทุนหลักประกันสุขภาพตำบลเป็นกลไกสำคัญในการกระจายบริการสุขภาพสู่ชุมชน แต่กองทุนส่วนใหญ่ยังขาดรูปแบบการบริหารจัดการที่ชัดเจนสำหรับบูรณาการภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยเข้าสู่บริการสุขภาพผู้สูงอายุอย่างมีหลักฐานเชิงประจักษ์รองรับ การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของการบริหารกองทุนหลักประกันสุขภาพตำบลในการจัดบริการพอกเข่าด้วยสมุนไพรไทยสำหรับผู้สูงอายุโรคข้อเข่าเสื่อม โดยใช้รูปแบบการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียวและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุ 30 ราย อายุ 60 ปีขึ้นไป ได้รับการวินิจฉัยโรคข้อเข่าเสื่อมระดับ Kellgren-Lawrence Grade 1-3 คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงในพื้นที่กองทุนสุขภาพตำบลจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ กองทุนดังกล่าวบริหารจัดการโปรแกรมพอกเข่าด้วยสมุนไพรไทย 8 ชนิด ผ่านกลไก 3 ส่วน ได้แก่ การจัดสรรงบประมาณ การประสานงานหน่วยงาน และการติดตามผลลัพธ์ โดยจัดบริการสัปดาห์ละ 3 ครั้ง เป็นเวลา 4 สัปดาห์ รวม 12 ครั้ง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติ Wilcoxon signed-rank test

ผลการศึกษาพบว่ากองทุนที่มีระบบบริหารจัดการครบทั้ง 3 ด้าน นำไปสู่ผลลัพธ์ที่ดีทั้งด้านคลินิกและความพึงพอใจ ผู้เข้าร่วมทุกรายสามารถเข้าร่วมโปรแกรมได้ครบถ้วน (ร้อยละ 100) ระดับความปวดตามแบบประเมิน NRS ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจาก 4.96 ± 1.64 คะแนน เหลือ 1.75 ± 0.97 คะแนน (Z = -4.623, p <0.001, r = 0.874) คิดเป็นการลดลง ร้อยละ 64.7 ซึ่งเกินเกณฑ์ MCID ความมั่นคงของข้อเข่า อาการบวม อาการข้อฝืด และคุณภาพชีวิตดีขึ้น ร้อยละ 83.3 - 96.7 ความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (Mean = 4.85 ± 0.14) พบอาการไม่พึงประสงค์เพียงร้อยละ 3.3 ซึ่งหายได้เอง และไม่รุนแรง ผลการศึกษาสรุปได้ว่ากองทุนตำบลที่มีระบบบริหารจัดการเป็นระบบสามารถแก้ไขปัญหาที่มักพบในกองทุนทั่วไปได้อย่างมีประสิทธิผล และอาจเป็นต้นแบบในการบูรณาการการแพทย์แผนไทยเข้าสู่ระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิได้อย่างยั่งยืน จึงควรบรรจุโปรแกรมนี้เป็นสิทธิประโยชน์ในกองทุนสุขภาพตำบลอย่างต่อเนื่อง