การศึกษาปัจจัยทำนายพฤติกรรมการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ของผู้ปกครองเด็กก่อนวัยเรียน 0 - 5 ปี ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ในเขตอำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี

พัณณิตา ครุฑนาค; ภาสกร สวนเรือง; สุคนธา ศิริ

ผู้แต่ง

พัณณิตา ครุฑนาค หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสุขศึกษาและส่งเสริมสุขภาพ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ภาสกร สวนเรือง ภาควิชาสุขศึกษาและพฤติกรรมศาสตร์ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
สุคนธา ศิริ ภาควิชาระบาดวิทยา คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

พฤติกรรมการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, เด็กก่อนวัยเรียน, ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ของผู้ปกครองเด็กก่อนวัยเรียนอายุ 0 - 5 ปี ตามกรอบแนวคิดแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ เป็นการวิจัยแบบภาคตัดขวาง เก็บข้อมูลจากผู้ปกครอง 230 คน ใน 5 ตำบล อำเภอเมืองนนทบุรี เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถาม 4 ส่วน ที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือโดยผู้ทรงคุณวุฒิ ประกอบด้วยข้อมูลประชากร ปัจจัยตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ พฤติกรรมการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ และแบบเก็บข้อมูลวัคซีนพื้นฐาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Pearson’s correlation และวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ

ผลการศึกษาพบว่า ผู้ปกครองส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 80 อายุเฉลี่ย 35 ปี มีบุตรหลานเป็น เพศชาย ร้อยละ 56.52 มีหลักฐานยืนยันจากสมุดบันทึกสุขภาพเด็ก ร้อยละ 87.83 มีพฤติกรรมการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ และเด็กได้รับวัคซีนพื้นฐานครบถ้วนในช่วงอายุ 0 - 1 ปี 6 เดือน ร้อยละ 100 ในช่วงแรกเกิดถึงอายุ 2 ปี ความครอบคลุมวัคซีนในเด็กอายุ 4 - 5 ปี ลดลงในบางรายการ โดยเด็กอายุ 4 ปี ไม่ได้รับวัคซีน DTP5 และ OPV5 ร้อยละ 16.9 เด็กอายุ 5 ปี ไม่ได้รับวัคซีน JE2 ร้อยละ 1.0 และ DTP5/OPV5 ร้อยละ 3.8 ปัจจัยตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพทุกตัวมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) โดยการรับรู้ความสามารถของตนเอง ( = 0.269, p = 0.015) และการรับรู้ความเสี่ยงต่อการเกิดโรค ( = 0.231, p = 0.047) เป็นตัวทำนายสำคัญ สามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมได้อย่างมีนัยสำคัญ (F = 8.75, p < 0.001) และอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 16.9 (Adjusted R² = 0.169)

ผลการศึกษาแสดงว่าการส่งเสริมการรับรู้ความเสี่ยงต่อการเกิดโรค และการรับรู้ความสามารถตนเองของผู้ปกครอง อาจช่วยเพิ่มพฤติกรรมการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ในผู้ปกครองเด็กก่อนวัยเรียน หน่วยงานสาธารณสุขและศูนย์พัฒนาเด็กเล็กควรใช้ระบบแจ้งเตือนนัดหมายและการสื่อสารความเสี่ยงของโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน เพื่อส่งเสริมให้ผู้ปกครองพาเด็กอายุ 0 - 5 ปี เข้ารับวัคซีนกระตุ้นให้ครบตามเกณฑ์

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization, United Nations Children’s Fund. Global childhood vaccination coverage holds steady, yet over 14 million infants remain unvaccinated [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025 [cited 2026 July 20]. Available from: https://www.who.int/news/item/15-07-2025-global-childhood-vaccination-coverage-holds-steady-yet-over-14-million-infants-remain-unvaccinated-who-unicef

สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย. ตำราวัคซีน [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย; [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.pidst.or.th/A370.html

World Health Organization. COVID-19 vaccines [Internet]. Geneva: World Health Organization; [cited 2026 July 20]. Available from: https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/covid-19-vaccines

กานต์ ศรีวรอม. วัคซีนพื้นฐานที่คนแต่ละช่วงอายุควรฉีดมีอะไรบ้าง [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hitap.net/183144

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. กำหนดการให้วัคซีนตามแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุข ปี 2566 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2/dcd/files/1_Vaccine%20Schedule%202566_V3.pdf

มารุต ภูผาเนียต, ณปภา ประยูรวงษ์. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการได้รับวัคซีนครบตามเกณฑ์อายุของเด็กปฐมวัย ตำบลกระจัน อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2562;2(2):43-53.

ประภาภรณ์ หลังปูเต๊ะ, ซารีนะฮ์ ระนี, สุกรี หลังปูเต๊ะ. กะบะห์โมเดล: รูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมความครอบคลุมของวัคซีนในเด็กอายุ 0-5 ปี ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารควบคุมโรค. 2566;49(2):407-417.

สถาบันวัคซีนแห่งชาติ. World Immunization Day 2566 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สถาบันวัคซีนแห่งชาติ; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: http://nvi.go.th/2023/11/16/world_immunization_day_2023/

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607-10.

Zampetakis LA, Melas C. The health belief model predicts vaccination intentions against COVID-19: a survey experiment approach. Appl Psychol Health Well Being. 2021;13(2):469-84.

Puri Y, Murti B, Demartoto A. Analysis of the effect of maternal perception on completeness of child immunization status with health belief model. J Health Promot Behav. 2016;1:211-22.

ศุภานิช ธรรมทินโน. การพัฒนาระบบติดตามความครอบคลุมในการรับวัคซีนของเด็ก 0-5 ปี ในอำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2561;1(3):62-69.

เชณิยา ปาโท้. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการพาบุตรหลานมารับบริการวัคซีนพื้นฐานของชนเผ่าม้ง ตำบลปอ จังหวัดเชียงราย. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี. 2566;21(1):9-22.

อรุณศิริ สามนกฤษณะ. ปัจจัยการรับรู้ที่ส่งผลต่อการตัดสินใจฉีดวัคซีนป้องกันโรคโควิด-19 ในเด็กอายุ 6 เดือนถึง 4 ปี ของผู้ปกครอง อำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์. 2566;15(2):211-24.

Rosenstock IM. The health belief model and preventive health behavior. Health Educ Monogr. 1974;2(4):354-86.

Hobani F, Alhalal E. Factors related to parents’ adherence to childhood immunization. BMC Public Health. 2022;22(1):819.

Bandura A. Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychol Rev. 1977;84(2):191-215.

จิณณวัตร ประภัยภักดิ์, สุรชัย พิมหา, กรรณิกา ศิริจันทร์, พงศธร โตสังวาล, นรภัทร น้อยสุวรรณ์. การมีส่วนร่วมและความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ปกครองที่มีความสัมพันธ์กับการนำเด็กแรกเกิดถึงอายุ 5 ปี มารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์มาตรฐานในเขตเทศบาลนครขอนแก่น. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการสาธารณสุขชุมชน. 2568;8(2):24-35.