ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำในผู้ป่วยที่ผ่านการบำบัดในคลินิกเลิกยาเสพติด

ชเอม  วรรณกิจ; รัตนาภรณ์ พันธุ์โพธิ์

ผู้แต่ง

ชเอม วรรณกิจ โรงพยาบาลบ้านกรวด อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์
รัตนาภรณ์ พันธุ์โพธิ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น วิทยาเขตบุรีรัมย์

คำสำคัญ:

การกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำ, ความเครียด, ผู้ป่วยยาเสพติด, การบำบัดยาเสพติด, ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์ความสัมพันธ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำในผู้ป่วยที่ผ่านการบำบัดในคลินิกเลิกยาเสพติด โรงพยาบาลบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 125 คน คัดเลือกโดยการสุ่มอย่างง่าย เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินความเครียด แบบทดสอบความรู้เกี่ยวกับโทษและพิษภัยของยาเสพติด แบบสอบถามทัศนคติต่อการใช้ยาเสพติด และข้อมูลการกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำ เครื่องมือมีค่าความเชื่อมั่น 0.82, 0.79 (KR-20) และ 0.88 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาและการถดถอยโลจิสติกแบบทวิภาค กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำภายใน 3 เดือนหลังสิ้นสุดการบำบัด ร้อยละ 12.8 ภายหลังควบคุมอิทธิพลของอายุ พบว่า ความเครียดมีความสัมพันธ์กับการกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยเมื่อคะแนนความเครียดเพิ่มขึ้น 1 คะแนน อัตราส่วนโอกาสของการกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำเพิ่มขึ้น 1.33 เท่า (Adjusted OR = 1.33, 95% CI: 1.13 – 1.56, p = 0.001) ขณะที่อายุไม่พบความสัมพันธ์กับการกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Adjusted OR = 1.03, 95% CI: 0.98 - 1.08, p = 0.247) ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการประเมินและจัดการความเครียด รวมทั้งการติดตามดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องภายหลังการบำบัด เพื่อเฝ้าระวังและลดปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำ

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Drugs (psychoactive) [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021 [cited 2026 Jan 31]. Available from: https://www.who.int/health-topics/drugs-psychoactive

United Nations Office on Drugs and Crime. World drug report 2022 [Internet]. Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime; 2022 [cited 2026 May 10]. Available from: https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2022.html

สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. รายงานผลการดำเนินการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด ปี 2566 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 13 กุมภาพันธ์ 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.oncb.go.th/result-prevent

National Institute on Drug Abuse. Drugs, brains, and behavior: the science of addiction [Internet]. Bethesda (MD): National Institute on Drug Abuse; 2020 [cited 2026 Jan 10]. Available from: https://nida.nih.gov/publications/drugs-brains-behavior-science-addiction

Marlatt GA, Donovan DM, editors. Relapse prevention: maintenance strategies in the treatment of addictive behaviors. 2nd ed. New York: Guilford Press; 2005.

โรงพยาบาลบ้านกรวด. ข้อมูลสถิติผู้ป่วยคลินิกบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติด ปีงบประมาณ 2565–2567. บุรีรัมย์: งานผู้ป่วยยาเสพติด โรงพยาบาลบ้านกรวด; 2567.

Bandura A. Social foundations of thought and action: a social cognitive theory. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1986.

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607–610. doi:10.1177/001316447003000308.

World Health Organization, United Nations Office on Drugs and Crime. International standards for the treatment of drug use disorders: revised edition incorporating results of field-testing [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2020 [cited 2026 Aug 27]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/international-standards-for-the-treatment-of-drug-use-disorders

Cronbach LJ. Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika. 1951;16(3):297–334. doi:10.1007/BF02310555.

Kuder GF, Richardson MW. The theory of the estimation of test reliability. Psychometrika. 1937;2(3):151–160. doi:10.1007/BF02288391.

วศรัญ วัฒนธีรางกูร. ประสิทธิผลของมินิธัญญารักษ์และ Matrix Program ต่อการลดการกลับไปเสพซ้ำในผู้ป่วยยาเสพติดที่คลินิกบำบัดยาเสพติด โรงพยาบาลศรีเมืองใหม่. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2568;10(2):250–262.

Ware OD, Geiger GR, Rivas VD, Macias Burgos MA, Nehme-Kotocavage L, Bautista TG. Risk of relapse following discharge from non-hospital residential opioid use disorder treatment: a systematic review of studies published from 2018 to 2022. Subst Abuse Rehabil. 2025;16:105–118. doi:10.2147/SAR.S440214.

Sinha R. Chronic stress, drug use, and vulnerability to addiction. Ann N Y Acad Sci. 2008;1141:105–130. doi:10.1196/annals.1441.030.

Sinha R, Shaham Y, Heilig M. Translational and reverse translational research on the role of stress in drug craving and relapse. Psychopharmacology (Berl). 2011;218(1):69–82. doi:10.1007/s00213-011-2263-y.

Vafaie N, Kober H. Association of drug cues and craving with drug use and relapse: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry. 2022;79(7):641–650. doi:10.1001/jamapsychiatry.2022.1240.