สถานการณ์การสูบบุหรี่ไฟฟ้าและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้า ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา
คำสำคัญ:
บุหรี่ไฟฟ้า, นักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย, อิทธิพลทางสังคมบทคัดย่อ
การสูบบุหรี่ไฟฟ้าในกลุ่มเยาวชนไทยเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และยังมีความเชื่อที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับพิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้า การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์การสูบบุหรี่ไฟฟ้าและปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมดังกล่าว เพื่อนำไปใช้เป็นข้อมูลเชิงนโยบายด้านสาธารณสุขและพัฒนาโปรแกรมป้องกันการสูบบุหรี่ในเยาวชน การวิจัยเป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง กลุ่มตัวอย่างคือนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในอำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา จำนวน 323 คน เก็บข้อมูลในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2568 ด้วยแบบสอบถามออนไลน์ที่ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาและความเชื่อมั่น การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติถดถอยโลจิสติกพหุคูณ รายงานค่า Adjusted Odds Ratio (AOR), ช่วงความเชื่อมั่น 95% และค่า p-value
ผลการวิจัยพบว่า ความชุกของการสูบบุหรี่ไฟฟ้าอยู่ที่ร้อยละ 23.94 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ อาชีพของผู้ปกครอง โดยผู้ที่มีผู้ปกครองประกอบอาชีพรับจ้างทั่วไป (AOR = 18.22; 95%CI: 2.03–163.47) และทำธุรกิจส่วนตัว (AOR = 16.30; 95%CI: 1.43–185.29) มีโอกาสสูบบุหรี่ไฟฟ้าสูงกว่าผู้ที่มีผู้ปกครองรับราชการ สำหรับด้านทัศนคติ พบว่าผู้ที่มีทัศนคติระดับปานกลาง (AOR = 0.39; 95%CI: 0.19–0.83) และระดับสูง (AOR = 0.18; 95%CI: 0.06–0.49) มีโอกาสสูบน้อยกว่าผู้ที่มีทัศนคติระดับต่ำ ส่วนปัจจัยด้านสังคม พบว่าการเข้าถึงสื่อทางอ้อม (AOR = 0.41; 95%CI: 0.21–0.51) การมีเพื่อนสูบบุหรี่ (AOR = 2.92; 95%CI: 1.25–6.83) และการมีบุคคลในครอบครัวสูบบุหรี่ (AOR = 10.24; 95%CI: 4.53–23.17) มีความสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ไฟฟ้าอย่างมีนัยสำคัญ
สรุปได้ว่า นักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในพื้นที่ศึกษา มีความชุกของการสูบบุหรี่ไฟฟ้าร้อยละ 23.94 สูงกว่าระดับประเทศ (ร้อยละ 16.5 ในปี พ.ศ. 2567) และได้รับอิทธิพลจากปัจจัยด้านครอบครัว ทัศนคติ และสังคม ข้อมูลที่ได้สามารถใช้เป็นพื้นฐานในการพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียน การเสริมสร้างบทบาทครอบครัว และการสนับสนุนนโยบายควบคุมการเข้าถึงบุหรี่ไฟฟ้าอย่างเหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
Salari N, Hosseinian-Far A, Jalali R, Vaisi-Raygani A, Rasoulpoor S, Mohammadi M, et al. Global prevalence of e-cigarette use in adolescents: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2024;24:1234.
World Health Organization. WHO report on the global tobacco epidemic, 2023: Protect people from tobacco smoke. Geneva: World Health Organization; 2023.
Sreeramareddy CT, Acharya GP, Manoharan S, Suri S. Electronic cigarette use and 'dual use' among adolescents in 75 countries: Evidence from the Global Youth Tobacco Surveys (2014–2019). Sci Rep. 2022;12:25594.
World Health Organization. Thailand Global Youth Tobacco Survey (GYTS) 2022: Fact Sheet. Geneva: WHO; 2022. Available from: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/ncds/ncd-surveillance/data-reporting/thailand/thailand_gyts_-2022_fs_508.pdf.
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. รายงานการสำรวจพฤติกรรมการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในเยาวชนไทย. กรุงเทพฯ: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2566.
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. คู่มือการใช้ PRECEDE-PROCEED Model. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2556.
ขวัญจิตร โกพลรัตน์. พฤติกรรมการเริ่มสูบบุหรี่ของนักเรียนชายระดับมัธยมศึกษา [วิทยานิพนธ์]. อุตรดิตถ์: มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์; 2555.
กมลภู ถนอมสัตย์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ในเด็ก [วิทยานิพนธ์]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2554.
ณัฐพัฒน์ ชยาวิวัฒนาวงศ์. การศึกษาการสูบบุหรี่ในเด็กชายระดับมัธยมศึกษา [วิทยานิพนธ์]. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; 2553.
พระมงคลธรรมวิธาน, ประสิทธิ์ สระทอง, จักรี บางประเสริฐ. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการสูบบุหรี่และพฤติกรรมการเลิกสูบบุหรี่ของวัยรุ่นในเขตการปกครองฝั่งธนบุรี กรุงเทพมหานคร. วารสาร Veridian E-Journal, สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และศิลปะ. 2561;11(2):1–15.
วิวิกานต์ดา โหม่งมาตย์. ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ของนักเรียนชาย [วิทยานิพนธ์]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยศิลปากร; 2561.
อภินันท์ ปัญญานุภาพ. พฤติกรรมการสูบบุหรี่ในนักศึกษาอาชีวศึกษา [วิทยานิพนธ์]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม; 2549.
สุรพงษ์ ชูเดช. ทัศนคติที่มีต่อบุหรี่ของนักศึกษา [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี; 2546.
กิติพงษ์ เรือนเพ็ชร. ความรู้เรื่องกฎหมายและพฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้า [วิทยานิพนธ์]. บุรีรัมย์: วิทยาลัยเทคนิคบุรีรัมย์; 2564.
ศรีรัช ลอยสมุทร. การเข้าถึงบุหรี่ไฟฟ้าและพฤติกรรมการสูบบุหรี่ในเยาวชน [วิทยานิพนธ์]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2562.
สุรีรัตน์ เวียงกมล,พรนภา หอมสินธุ์, รุ่งรัตน์ ศรีสุริยเวศน์. ต้นทุนชีวิตและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ระยะแรกของนักเรียนชายชั้นประถมศึกษาตอนปลาย จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารพยาบาลสาธารณสุข. 2560;31(2):91-108.
ศศิธร ชิดานี, วราภรณ์ ยศทวี. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของวัยรุ่นจังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์. 2561;10(1):83–95.
สมชาย ธัญธนกุล. วัยรุ่นกับยาเสพติด. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร. 2553;12(3):167–174.
Cho HJ, Khang YH, Jun HJ, Kawachi I. Parental smoking and youth smoking behavior in Korea: a comparison of adolescent self-reports and parent reports. J Adolesc Health. 2011;49(3):291–5.
คลินิกเลิกบุหรี่ กลุ่มงานสุขศึกษา โรงพยาบาลปากช่องนานา. รายงานสถิตินักเรียนชายที่เข้ารับบริการ พ.ศ. 2562–2566. นครราชสีมา: โรงพยาบาลปากช่องนานา; 2567.
Hsieh FY, Bloch DA, Larson MG. A simple method of sample size calculation for linear and logistic regression. Stat Med. 1998;17(14):1623–34.
Lemeshow S, Hosmer DW, Klar J, Lwanga SK. Adequacy of sample size in health studies. Chichester: John Wiley & Sons; 1990.
เอื้อมพร สุ่มมาตย์, กิติพงษ์ เรือนเพ็ชร. ปัจจัยพยากรณ์การสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนชายอาชีวศึกษาจังหวัดบุรีรัมย์. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน. 2565;28(2):39–52.
Cronbach LJ. Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika. 1951;16(3):297-334.
Vichayanrat T, Tipayamongkholgul M, Lertpitakpong C, Ponguttha S. E-cigarette use, risk perception, attitudes, policy opinions and associated factors among Thai university students: a cross-sectional study. Tob Induc Dis. 2024;22:40.
พัตราภรณ์ พนัสชัย. ความชุกและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้าในนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย จังหวัดสมุทรปราการ [วิทยานิพนธ์]. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2566.
Grana R, Benowitz N, Glantz SA. E-cigarettes: a scientific review. Circulation. 2014;129(19):1972–86.
Droomers M, Schrijvers CT, Casswell S, Mackenbach JP. Father’s occupational group and daily smoking during adolescence: patterns and predictors. Am J Public Health. 2005;95(5):681–8.
Farrelly MC, Duke JC, Crankshaw EC, Eggers ME, Lee YO, Nonnemaker JM, et al. A randomized trial of the effect of e-cigarette TV advertisements on intentions to use e-cigarettes. Am J Prev Med. 2015;49(5):686–93.
Singh T, Arrazola RA, Corey CG, Husten CG, Neff LJ, Homa DM, et al. Tobacco use among middle and high school students—United States, 2011–2015. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2016;65(14):361–7.
มัณฑนา กลมเกลียว, เนาวรัตน์ มณีนิล, อมรศักดิ์ โพธิ์อำ, ชนัญญา จิระพรกุล, ศุภนาถ รัตนาดาษ. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักศึกษามหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในจังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2567;33(Suppl 2):222–32.
Ruanphet K, Luangubol J, Klangkarn S. Determinants of electronic cigarette use among vocational students in Buriram province, Thailand: an examination of behavioral and environmental influences. J Public Health Dev. 2025;23(1):1–15.
Bandura A. Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall; 1977.
Erikson EH. Identity: Youth and Crisis. New York: W. W. Norton & Company; 1968.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารสุขศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
