ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพเพื่อลดน้ำหนักของนักศึกษาวิทยาศาสตร์สุขภาพที่มีภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน

ผู้แต่ง

  • เพชรัตน์ ศิริสุวรรณ คณะศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
  • อลงกรณ์ สุขเรืองกูล คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี https://orcid.org/0000-0002-1616-4988
  • ปุณรดา พวงสมัย คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี
  • สุธาสินี วังคะฮาต คณะบริหารธุรกิจและการบัญชี มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด

คำสำคัญ:

โปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ, การลดน้ำหนัก, ภาวะน้ำหนักเกิน, โรคอ้วน, นักศึกษา

บทคัดย่อ

การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียว วัดก่อนและหลังการทดลองนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อการลดน้ำหนักของนักศึกษาที่มีภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน ในมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง โปรแกรมมีระยะเวลา 8 สัปดาห์ ดำเนินการในกลุ่มตัวอย่างจำนวน 40 คน ซึ่งเป็นนักศึกษาสาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพที่ได้รับการคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลประกอบด้วยแบบทดสอบและแบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.89 โดยมีค่าสัมประสิทธิ์ความเชื่อมั่นในแต่ละส่วนดังนี้: ความรู้ 0.75, ทัศนคติ 0.84, การรับรู้ความสามารถในการกำกับตนเอง 0.85 และพฤติกรรมสุขภาพ 0.89 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติ Paired Sample t-test เพื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยก่อนและหลังการเข้าร่วมโปรแกรมของตัวแปรต่าง ๆ ได้แก่ ความรู้ ทัศนคติ การรับรู้ความสามารถในการกำกับตนเอง พฤติกรรมสุขภาพ ดัชนีมวลกาย รอบเอว และเปอร์เซ็นต์ไขมันใต้ผิวหนัง

ผลการวิจัยพบว่า หลังเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ยของความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value <0.001, 95% CI: 3.74 – 6.61) ทัศนคติเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value = 0.024, 95% CI: 0.28 – 3.72) การรับรู้ความสามารถในการกำกับตนเองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value <0.001, 95% CI: 4.11 – 8.54) และพฤติกรรมสุขภาพด้านการบริโภคอาหารและกิจกรรมทางกาย เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value <0.001, 95% CI: 4.38 – 7.32) และมีค่าดัชนีมวลกายลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value = 0.007, 95% CI: 0.10 – 0.57) และรอบเอวลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value <0.001, 95% CI: 4.43 – 8.37) ขณะที่เปอร์เซ็นต์ไขมันใต้ผิวหนังแม้จะลดลง แต่ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ นักศึกษาสาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพถือเป็นผู้นำด้านการส่งเสริมสุขภาพในอนาคต การมีบุคลิกภาพและรูปร่างที่เหมาะสมไม่เพียงสะท้อนถึงสุขภาพที่ดี แต่ยังส่งเสริมภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือในการปฏิบัติงานด้านสุขภาพ ดังนั้น การส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพในกลุ่มนักศึกษานี้ควรดำเนินการผ่านโปรแกรมที่มีประสิทธิภาพ และควรมีการออกแบบการวิจัยที่มีกลุ่มเปรียบเทียบเพื่อยืนยันผลลัพธ์ในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization (WHO). Obesity and overweight [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 Mar 1 [cited 2025 May 22]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

World Obesity Federation. World Obesity Atlas 2025 [Internet]. London: World Obesity Federation; 2025 [cited 2025 May 22]. Available from: https://data.worldobesity.org/publications/?cat=23

Fontaine KR, Redden DT, Wang C, Westfall AO, Allison DB. Years of life lost due to obesity. JAMA. 2003;289(2):187–93.

กรมควบคุมโรค. กรมควบคุมโรค ผลักดันคนไทยใส่ใจสุขภาพ ปรับเปลี่ยนมุมมองลด “โรคอ้วน” [อินเทอร์เน็ต]. 2566 มี.ค. 3 [เข้าถึงเมื่อ 2025 พ.ค. 22]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=32470&deptcode=brc

กรมควบคุมโรค. กรมควบคุมโรค ชวนภาคีเร่งจัดการโรคอ้วน ชูประเด็นรณรงค์วันโรคอ้วนโลกปี 2568 "ระบบดี สุขภาพดี" [อินเทอร์เน็ต]. 2568 มี.ค. 3 [เข้าถึงเมื่อ 2025 พ.ค. 22]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=50587&deptcode=brc

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. รายงานสถานการณ์โรคอ้วนในประเทศไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ: สสส.; 2565.

สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. รายงานภาวะโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในประเทศไทย ปี 2562. กรุงเทพฯ: IHPP; 2563.

กัลยาณี โนอินทร์. ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนในวัยเรียนและวัยรุ่นไทย. วารสารพยาบาลทหารบก. 2560;18(พิเศษ):1–8.

ปิยธิดา อุประ, กฤชกันทร สุวรรณพันธุ์, สุกัญญา ฆารสินธุ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะน้ำหนักเกินของนักศึกษาในวิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี. 2563;31(2):57–72.

นัชชา ยันติ, กริช เรืองไชย. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อภาวะน้ำหนักเกินในนักศึกษาปริญญาตรีมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง จังหวัดปทุมธานี. วารสารวิจัยและพัฒนา วไลยอลงกรณ์. 2564;16(2):71–85.

วันใหม่ ดาวเรือง, ศิริกานด์ดา ชามารัตน์, ศิริพร บัวบุญ, และคณะ. ปัญหาและอุปสรรคในการควบคุมน้ำหนักของนักศึกษาพยาบาลชั้นปีที่ 3 ม.ราชภัฏรำไพพรรณี. ใน: วิรัตน์ ปิ่นแก้ว, บรรณาธิการ. วิจัยสร้าง Innovation and Technology เพื่อรองรับสังคมไทยสู่ยุค Digital World. นครปฐม: สถาบันวิจัยและพัฒนา ม.ราชภัฏนครปฐม; 2565. หน้า 1581–92.

Green LW, Kreuter MW. Health promotion planning: An education and environment approach. 4th ed. Calif: Mayfield; 2005.

ชลธิชา อรุณพงษ์, กิตตินันท์ สิงห์ศร, กุลธิดา ปัททุม, และคณะ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคอ้วนของนักศึกษาพยาบาล มหาวิทยาลัยราชธานี จ.อุบลราชธานี. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ ม.ราชภัฏอุบลราชธานี. 2565;11(1):145–55.

กรมอนามัย. ผู้นำสุขภาพ Health Leader [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย; 2561 [เข้าถึงเมื่อ 2025 พ.ค. 22]. เข้าถึงได้จาก: https://datahpc9.anamai.moph.go.th/group_sr/allfile/1612322558.pdf

สุพิชชา วงศ์จันทร์. อิทธิพลทางจิตสังคม และการกำกับตนเองที่มีต่อพฤติกรรมสุขภาพของผู้รับบริการที่มีภาวะอ้วนในเขตกรุงเทพมหานคร [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2557.

นันทภัค ชนะพันธ์. ความสัมพันธ์ระหว่างการสนับสนุนทางสังคมและการรู้จักตนเองกับการคืนความสำคัญให้ตนเองของผู้ป่วยหญิงโรคซึมเศร้า. วารสารสภาการพยาบาล. 2556;28(2):44–57.

วัชรินทร์ เสมามอญ. ผลการใช้โปรแกรมการลดน้ำหนักสำหรับนักศึกษาที่มีภาวะน้ำหนักเกิน. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์. 2562;5(2):61–70.

อรรถพงษ์ ชุ่มเขียว, กาญจนา ทองบุญนาค, อุบล ชื่นสำราญ, ณัฐิยา ตันตรานนท์. ประสิทธิผลของโปรแกรมควบคุมน้ำหนักที่เน้นเรื่องการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการรับประทานอาหาร. Nursing Journal. 2562;46(3):106–17.

นีฟาน มะกาสิลา, ซูไรยา เจ๊ะแน, และคณะ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการเต้นแอโรบิคต่อการลดน้ำหนัก. ใน: ฐิติพงศ์ เครือหงส์, บรรณาธิการ. งานประชุมวิชาการระดับชาติวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สถาบันอุดมศึกษาภาคใต้ ครั้งที่ 7. สุราษฎร์ธานี: ม.ราชภัฏสุราษฎร์ธานี; 2565. หน้า 597–617.

นูรฟาดีล๊ะ มะรอแมโน, แอเสาะ หะยีคาเรง, และคณะ. ประสิทธิผลโปรแกรมออกกำลังกายคาร์ดิโอ. ใน: ฐิติพงศ์ เครือหงส์, บรรณาธิการ. การประชุมวิชาการวิทยาศาสตร์ฯ ครั้งที่ 7. สุราษฎร์ธานี: ม.ราชภัฏสุราษฎร์ธานี; 2565. หน้า 690–705.

อติญาณ์ ศรเกษตริน, อัจฉราวดี ศรียะศักดิ์, และคณะ. ประสิทธิผลของแอปพลิเคชัน Caloric. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางสุขภาพ. 2565;5(2):53–62.

กุลธิดา เหมาเพชร, คมกริช เชาว์พานิช, และคณะ. พฤติกรรมการออกกำลังกายของบุคลากรในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน [อินเทอร์เน็ต]. 2568 มี.ค. 3 [เข้าถึงเมื่อ 2025 พ.ค. 22]. เข้าถึงได้จาก: https://www.edu.kps.ku.ac.th/DBresearch/document/DB_RESEARCH/Research25.pdf

พิชยา ขันติเรือง. การพัฒนาหลักสูตรการควบคุมน้ำหนักสำหรับนักเรียน ม.1 โรงเรียนเทพศิรินทร์คลองสิบสาม [วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต]. ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี; 2557.

รัชกร อัครพิน. อิทธิพลของทัศนคติต่อการมีสุขภาพดีและรสชาติที่มีผลต่อการเลือกอาหารสุขภาพ [วิทยานิพนธ์การจัดการมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2562.

ปัทมาภรณ์ เจริญนนท์, ลัดดาวัลย์ กงพลี. ความรู้ ทัศนคติ และการปฏิบัติตนในการป้องกันโรคอ้วน. วารสารมหาวิทยาลัยนครพนม. 2559:87–94.

Polit DF, Beck CT. Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2008.

Koo TK, Li MY. A guideline of selecting and reporting intraclass correlation coefficients for reliability research. J Chiropr Med. 2016;15(2):155–63.

McNeish D. Thanks coefficient alpha, we'll take it from here. Psychol Methods. 2018;23(3):412–33.

Intarakamhang U, Malarat A. The effects of behavioral modification based on client center program to health behaviors among obese university students. Glob J Health Sci. 2013;6(1):33–42.

Yin H, Zhang J, Lian M, Zhang Y. A systematic review and meta-analysis of the effectiveness of high-intensity interval training for physical fitness in university students. BMC Public Health. 2025;25(1):1601.

Kattelmann KK, Bredbenner CB, White AA, et al. The effects of Young Adults Eating and Active for Health (YEAH): a theory-based Web-delivered intervention. J Nutr Educ Behav. 2014;46(6):S27–41.

Brace AM, De Andrade FC, Finkelstein B. Assessing the effectiveness of nutrition interventions implemented among US college students to promote healthy behaviors: A systematic review. Nutr Health. 2018;24(3):171–81.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2025-08-31

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย