การส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในมารดาที่ทำงานนอกบ้าน: แนวทางและคำแนะนำ

ธนิดา สถิตอุตสาหกร; กุลินทร  คำแน่น

ผู้แต่ง

ธนิดา สถิตอุตสาหกร คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา ศรีสะเกษ
กุลินทร คำแน่น คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา ศรีสะเกษ

คำสำคัญ:

การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว, มารดาทำงานนอกบ้าน, การส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

บทคัดย่อ

การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพียงอย่างเดียว 6 เดือนแรกของชีวิต เป็นแนวทางที่องค์การอนามัยโลกแนะนำ เพื่อส่งเสริมพัฒนาการและภูมิคุ้มกันของทารก ในประเทศไทยพบอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพียงอย่างเดียว 6 เดือนยังคงอยู่ในระดับต่ำร้อยละ 28.6 โดยเฉพาะในกลุ่มมารดาที่ทำงานนอกบ้าน พบอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพียงอย่างเดียว 6 เดือนเพียงร้อยละ 13.80

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอ ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่และแนวทางการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในกลุ่มมารดาที่ทำงานนอกบ้าน จากการทบทวนวรรณกรรม ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพียงอย่างเดียว 6 เดือน ประกอบด้วยปัจจัยส่วนบุคคล เช่น ความรู้ ทัศนคติ และประสบการณ์ของมารดา ปัจจัยด้านครอบครัวในการสนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ปัจจัยด้านระบบบริการสุขภาพ การเตรียมความพร้อมของมารดาเพื่อกลับไปทำงาน และปัจจัยด้านองค์กร ได้แก่ การสนับสนุนจากเพื่อนร่วมงาน และนโยบายของสถานที่ทำงาน จากปัจจัยดังกล่าวสามารถนำมาวางแผนเพื่อส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ตามแนวทางการปฏิบัติบันได 10 ขั้น สู่ความสำเร็จของการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เพื่อเตรียมความพร้อมตั้งแต่เริ่มตั้งครรภ์จนถึงหลังคลอด โดยความสำเร็จขึ้นอยู่การสนับสนุนของภาคส่วนต่างๆร่วมกับการปฏิบัติตนของมารดา ได้แก่ ระบบบริการสุขภาพ ครอบครัว และองค์กรนายจ้าง เริ่มตั้งแต่ส่งเสริมการ “ดูดเร็ว ดูดบ่อย ดูดถูกวิธี ดูดเกลี้ยงเต้า” การฝึกทักษะการบีบเก็บน้ำนม เตรียมผู้เลี้ยงดูทารก การสร้างนโยบายสถานที่ทำงานที่เอื้อต่อการให้นมแม่และสามารถวางแผนส่งน้ำนมแม่แช่แข็งไปยังลูกที่อยู่ต่างจังหวัดได้อย่างสะดวกและไม่มีค่าใช้จ่าย ผ่านภาคีเครือข่ายโดยการสนับสนุนจากกรมอนามัย การวางแผนอย่างเป็นระบบและความร่วมมือจากทุกภาคส่วน จะช่วยลดอุปสรรคและส่งเสริมให้มารดาที่ทำงานนอกบ้านสามารถเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือนได้สำเร็จ ช่วยลดอัตราการเจ็บป่วยและเสียชีวิตของทารกและช่วยให้มารดาและทารกมีสุขภาพที่แข็งแรง

เอกสารอ้างอิง

Rollins NC, Bhandari N, Hajeebhoy N, Horton S, Lutter CK, Martines JC, et al. Why invest, and what it will take to improve breastfeeding practices? Lancet. 2016;387(10017):491–504. doi:10.1016/S0140-6736(15)01044-2

Finn S, Culligan EP, Snelling WJ, Sleator RD. Early life nutrition. Sci Prog. 2018;101(4):332–359. doi:10.3184/003685018X15360040523721

Lamberti LM, Fischer Walker CL, Noiman A, Victora C, Black RE. Breastfeeding and the risk for diarrhea morbidity and mortality. BMC Public Health. 2011;11(Suppl 3):S15. doi:10.1186/1471-2458-11-S3-S15

Walters DD, Phan LTH, Mathisen R. The cost of not breastfeeding: global results from a new tool. Health Policy Plan. 2019;34(6):407–417. doi:10.1093/heapol/czz050

Horta BL, de Mola CL, Victora CG. Breastfeeding and intelligence: a systematic review and meta-analysis. Acta Paediatr. 2015;104(S467):14–19. doi:10.1111/apa.13139

Ip S, Chung M, Raman G, Trikalinos TA, Lau J. A summary of the Agency for Healthcare Research and Quality's evidence report on breastfeeding in developed countries. Breastfeed Med. 2009;4(Suppl 1):S17–S30. doi:10.1089/bfm.2009.0050

World Health Organization. The optimal duration of exclusive breastfeeding: Report of an expert consultation. Geneva: WHO Press; 2001

สำนักงานสถิติแห่งชาติ ประเทศไทย. โครงการสำรวจสถานการณ์เด็กและสตรีในประเทศไทย พ.ศ. 2565: รายงานผลฉบับสมบูรณ์. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2566. p.165–168

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. สรุปผลที่สำคัญ การทำงานของสตรีในประเทศไทย พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม; 2565

Castetbon K, Boudet-Berquier J, Salanave B. Combining breastfeeding and work: findings from the Epifane population-based birth cohort. BMC Pregnancy Childbirth. 2020;20(1):110. doi:10.1186/s12884-020-2801-x

Fernández-Cañadas Morillo A, Durán Duque M, Hernández López AB, Muriel Miguel C, Martínez Rodríguez B, Oscoz Prim A, et al. A comparison of factors associated with cessation of exclusive breastfeeding at 3 and 6 months. Breastfeed Med. 2017;12(7):430–435. doi:10.1089/bfm.2017.0045

ชิดชนก พันธ์ป้อม, วรรณา พาหุวัฒนกร, ปิยะนันท์ ลิ้มเรืองรอง. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือนในมารดาที่ทำงานนอกบ้าน. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2563;38(1):47–59

Nurjanah S, Wirjatmadi B, Devy SR, Suminar DR, Pratiwi EN. Predictors of breastfeeding duration on mothers who return to work: a systematic review. J Public Health Afr. 2023;14(S2):2569. doi:10.4081/jphia.2023.2569

International Labour Organization. C183 - Maternity Protection Convention, 2000 (No. 183) [internet]. [cited 2025 Apr 5]. Available from: https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C183

กุสุมาลี โพธิปัสสา, วิยะดา ทิพม่อม, กิติยาพร สังฆศรีสมบัติ. ปัจจัยที่มีผลต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาอย่างเดียว 6 เดือนในทารกแรกเกิด: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร. 2565;25(3):154–167

สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง, พรรณรัตน์ แสงเพิ่ม, ชญาดา สามารถ. ปัญหาการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ระยะแรกหลังคลอด: ประสบการณ์ของมารดา. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2559;34(3):30–40

Mahmudah, Indriasari R, Panghiyangani R, Husaini, Noor MS. A qualitative study of successful exclusive breastfeeding. Indian J Public Health Res Dev. 2018;9(9):248–252. doi:10.5958/0976-5506.2018.01004.5

ฝนทอง จิตจำนง, สมจิตร เมืองพิล, นิลุบล รุจิรประเสริฐ. คุณลักษณะของมารดาที่ทำงานนอกบ้านเต็มเวลาและเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวจนถึง 6 เดือนหลังคลอดได้สำเร็จ. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์. 2564;5(1):1–10

Wu Q, Tang N, Wacharasin C. Factors influencing exclusive breastfeeding for 6 months postpartum: A systematic review. Int J Nurs Knowl. 2022;1–14. doi:10.1111/2047-3095.12360

ชญาภา ชัยสุวรรณ, ทัศนี ประสบกิตติคุณ, พรรณรัตน์ แสงเพิ่ม, สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง. อำนาจการทำนายของการสนับสนุนจากสามี ย่า ยาย และพยาบาลต่อระยะเวลาในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว. วารสารพยาบาลศาสตร์. 2555;30(1):70–80

อิงหทัย ดำจุติ, ศศิกานต์ กาละ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน ของมารดาทำงานนอกบ้าน. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้. 2564;9(1):107–120

Burns E, Elcombe E, Pierce H, Hugman S, Gannon S. Breastfeeding after return to work: An Australian national workplace survey. Matern Child Nutr. 2023;19(3):e13516. doi:10.1111/mcn.13516

World Health Organization. Ten steps to successful breastfeeding [internet]. Geneva: WHO; 2018 [cited 2025 Jun 12]. Available from: https://www.who.int/teams/nutrition-and-food-safety/food-and-nutrition-actions-in-health-systems/ten-steps-to-successful-breastfeeding

วีณา จีระแพทย์, เกรียงศักดิ์ จีระแพทย์. กลวิธีสู่ความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่. กรุงเทพฯ: ธรรมดาเพรส; 2563

มูลนิธิศูนย์นมแม่แห่งประเทศไทย. ภาพพลิกชุด การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ [internet]. นนทบุรี: กรมอนามัย; [cited 2025 Apr 1]. Available from: https://library.thaibf.com/handle/023548404.11/396

ฉัตรสุมน พฤฒิภิญโญ. การค้าและสุขภาพ: การควบคุมการส่งเสริมการตลาดอาหารสำหรับทารกและเด็กเล็กและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง. วารสารกฎหมายสุขภาพและสาธารณสุข. 2560;3(1):88–102

Vilar-Compte M, Hernández-Cordero S, Ancira-Moreno M, Burrola-Méndez S, Ferre-Eguiluz I, Omaña I, et al. Breastfeeding at the workplace: a systematic review of interventions to improve workplace environments to facilitate breastfeeding among working women. Int J Equity Health. 2021;20(1):110. doi:10.1186/s12939-021-01432-3

Prameswari GN, Kurnia AR. Qualitative study of exclusive breastfeeding success among working mothers. In: The 4th International Seminar on Public Health Education (ISPHE). Advances in Health Science Research. 2018;12:185–190. doi:10.2991/isphe-18.2018.43

World Health Organization, UNICEF. Baby-friendly hospital initiative: revised, updated and expanded for integrated care. Section 3: Breastfeeding promotion and support in a baby-friendly hospital. Geneva: WHO; 2009. p.3.2–3.3

McKinney CM, Glass RP, Coffey P, Rue T, Vaughn MG, Cunningham M. Feeding neonates by cup: A systematic review of the literature. Matern Child Health J. 2016;20(8):1620–1633. doi:10.1007/s10995-016-1961-9

สำนักนายกรัฐมนตรี. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการลาของข้าราชการ พ.ศ. 2555. ราชกิจจานุเบกษา. 2555 ม.ค.24;129 (พิเศษ 22 ง):5–6

กองคุ้มครองแรงงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขเพิ่มเติม และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง. กรุงเทพฯ: เรียงสาม กราฟฟิค ดีไซน์; 2567. p.14

สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข [internet]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [cited 2025 Apr 15]. Available from: https://hp.anamai.moph.go.th/th/news-anamai/221947