ความรอบรู้ด้านฝุ่น PM2.5 และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ของผู้สูงอายุในเขตพื้นที่อุตสาหกรรม เทศบาลนครแหลมฉบัง จังหวัดชลบุรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ปัจจุบันปัญหามลพิษจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน หรือฝุ่น PM2.5 ที่มีปริมาณเกินมาตรฐานยังคงก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพและการเสียชีวิต ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่อาศัยในพื้นที่ใกล้เขตนิคมอุตสาหกรรม การวิจัยเชิงสํารวจนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความรอบรู้ด้านฝุ่น PM2.5 ในการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพ และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่น PM2.5 ของผู้สูงอายุในเขตพื้นที่อุตสาหกรรม เทศบาลนครแหลมฉบัง จังหวัดชลบุรี กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้สูงอายุในเขตพื้นที่อุตสาหกรรม จาก 23 ชุมชน จำนวน 418 คน เก็บข้อมูลในช่วงเดือนกรกฎาคม ถึงเดือนตุลาคม พ.ศ. 2567 โดยใช้แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ ไคสแควร์
ผลการศึกษาพบว่า ความรอบรู้ด้านฝุ่น PM2.5 (ภาพรวม) ของผู้สูงอายุส่วนใหญ่ อยู่ในระดับพอใช้ (ร้อยละ 65.3) และพฤติกรรมการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่น PM2.5 อยู่ในระดับปานกลาง (ร้อยละ 74.1) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่น PM2.5 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p <0.05) ได้แก่ เพศ อายุ โรคประจำตัว ความรู้เกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่น PM2.5 การเข้าใจข้อมูลด้านฝุ่น PM2.5 การตรวจสอบข้อมูลด้านฝุ่น PM2.5 การตัดสินใจเพื่อป้องกันฝุ่น PM2.5 และความรอบรู้ด้านฝุ่น PM2.5 (ภาพรวม) ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรจัดโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพโดยมุ่งเน้นในกลุ่มผู้สูงอายุเพศหญิงที่มีอายุระหว่าง 60 - 69 ปี และไม่มีโรคประจำตัว เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่น PM2.5 เพิ่มมากขึ้น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมมลพิษ. คุณภาพอากาศในพื้นที่แต่ละภูมิภาครายปี; 2565. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 15 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.pcd.go.th/publication/29343/
World Air Quality Report. Interactive global map of 2022 PM2.5 concentrations by city; 2022. [Internet]. [cited 2024 Dec 11]. Available from: https://www.iqair.com/us/world-air-quality-report
อังศินันท์ อินทรกำแหง. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ. กรุงเทพฯ: สุขุมวิทการพิมพ์; 2560.
อังศินันท์ อินทรกำแหง. การจัดทำสถานการณ์ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมในการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในพื้นที่เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ; 2563.
ไอแดน ฟาร์โรว์ แอนเดียส แอนเฮาส์ และอัลลิยา เหมือนอบ. ภาระชีวิตจากมลพิษทางอากาศของประเทศไทย ปี 2564; 2565. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 20 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.greenpeace.org/thailand/publication/ 23793/climate-airpollution-cost-estimate-report/
สำนักงานศุลกากรมาบตาพุด. โครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก: กรณีจังหวัดระยอง; 2561. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 20 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://maptaphut.customs.go.th/content_special.php?link=search_form.php&top_menu=menu_searching_result
กรมโรงงานอุตสาหกรรม. สถิติรายงาน จำนวนโรงงานภาคตะวันออก. ระยอง: กรมโรงงานอุตสาหกรรม; 2565.
สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 13 ชลบุรี. สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 13 ชลบุรีเผย ฝุ่น PM2.5 ในจังหวัดชลบุรีเกิดจากการเผาไหม้เชื้อเพลิง มีความอันตรายสูง; 2566. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 10 ก.พ. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://radiochonburi.prd.go.th/th/content/category/detail/id/57/iid/157934
สถาบันการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน (สพท.); 2566. มาตรการจัดการฝุ่น PM2.5. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 12 ก.พ. 2568]. เข้าถึงได้จาก:https://hub.mnre.go.th/th/knowledge/detail/65584
สุดา พะเนียนทอง, สุรทิน มาลีหวล, ชาติวุฒิ จำจด. การพัฒนาระบบเฝ้าระวังสุขภาพจากปัญหาสิ่งแวดล้อม ในเขตควบคุมมลพิษ จังหวัดระยอง. Journal of Medicine and Health Sciences. 2565;19(2):1-9.
กระทรวงสาธารณสุข. กลุ่มป่วยด้วยโรคมลพิษทางอากาศ; 2565. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 19 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/reports/page.php?cat_id=9c647c1f31ac73f4396c2cf987e7448a
Ho Roger C, Zhang MW, Ho CS, Pan F, Lu Y, Sharma VK. Impact of 2013 south Asian haze crisis: study of physical and psychological symptoms and perceived dangerousness of pollution level. BMC Psychiatry. 2014;14(1):81.
สรวิชญ์ สิทธิยศ, ปฏิพัทธ์ วงค์เรือง, ประจวบ แหลมหลัก. ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมการป้องกัน PM2.5 ของเยาวชนพื้นที่สูงในช่วงเผาในที่โล่งในจังหวัดพะเยา ประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2566;9(1):1-12.
สุดา หันกลาง. การดูแลผู้สูงอายุกลุ่มเปราะบางในชุมชนเพื่อสุขภาวะที่ยั่งยืน. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ สสอท. 2562;1(1):1-17.
Parker RM, Baker DW, Williams MV, Nurss JR. The test of functional health literacy in adults: a new instrument for measuring patients’ literacy skills. Journal of general internal medicine. 1995;10:537-541.
World Health Organization. Health Promotion Glossar. Geneva : WHO Publication; 1998.
Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, Brand H. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012;12:1-13.
สำนักปลัดเทศบาลนครแหลมฉบัง. สรุปจำนวนผู้สูงอายุ เทศบาลนครแหลมฉบัง. ชลบุรี: กองทะเบียนราษฏร์ และบัตรประชาชน; 2565.
Daniel WW, Cross CL. (2018). Biostatistics: a foundation for analysis in the health sciences (Vol. 1). Wiley; 2018.
Grimes DA, Schulz KF. Bias and causal associations in observational research. The Lancet. 2002;359(9302):248-252.
Bloom BS. Handbook on formative and summative evaluation of student learning. New York: McGraw-Hill; 1971.
กระทรวงสาธารณสุข. รายงานการประชุมคณะผู้บริหารระดับสูงของกระทรวงสาธารณสุขประเด็นเรื่องความรู้ด้านสุขภาพ วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2560. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2560.
Best JW, Kahn JV. Research in Education. Allyn and Bacon; 1998.
พิชฌ์นิพัทธ์ วิชัยโน. การรับรู้ความเสี่ยง และ ผลกระทบจากฝุ่นควันน PM2. 5 ของคนเมืองอุตสาหกรรมจังหวัดสมุทรปราการ. วารสาร สหศาสตร์. 2566;22(2):23-41.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. เรียนรู้อยู่กับ ฝุ่น PM2.5. 2562. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 10 ธ.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.chula.ac.th/wp-content/uploads/2019/10/chula-pm25-booklet-1.pdf
กรมควบคุมโรค. คู่มือเฝ้าระวังป้องกัน ควบคุมโรคและภัยที่คุกคามสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5). กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
สำนักงานประชาสัมพันธ์. แผนประชาสัมพันธ์การป้องกันและแก้ไขปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ในกรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: สำนักงานประชาสัมพันธ์; 2565.
กรมอนามัย. คู่มือฉบับประชาชน การเฝ้าระวัง PM2.5 อย่างไรให้ปลอดภัย. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2563.
Kaewbanjak N, Suwanaphant K. (2565). Health literacy factors associated with health behavior among elderly with hypertension disease in Khoksi sub-district, Muang district, Khon Kaen province. Thai Journal of Public Health and Health Sciences. 2565;3(3):1-15.
นพพร การถัก. การศึกษาความรอบรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับพฤติกรรมการป้องกันการติดเชื้อแบบครอบจักรวาลของผู้สูงอายุจังหวัดขอนแก่น. วารสารสุขภาพ และ สิ่งแวดล้อมศึกษา. 2565;7(4):145-155.
เบญจมาศ สุรมิตรไมตรี. การศึกษาความฉลาดทางสุขภาพ (Health Literacy) และสถานการณ์การดำเนินงาน สร้างเสริมความฉลาดทางสุขภาพของคนไทย เพื่อรองรับการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน. กรุงเทพฯ: กระทรวงการต่างประเทศ; 2556.
แดน สุวรรณะรุจิ. ปัจจัยกำหนดภาวะทุพพลภาพระหว่างผู้สูงอายุเพศหญิงและชายในประเทศไทย วิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2556.
Nie J, Duan X, Wang B, Zhao X, Huang N. Survey of environmental exposure-related wearing masks behavior patterns in Chinese adults. Journal of Environment and Health. 2015;3(3):234-236.
กุลธิดา กุลประฑีปัญญา. ปัจจัยและแนวคิดดทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุไทย. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น. 2562;(1):298.
กรเกล้า รัตนชาญกร และคณะ. การพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี. พยาบาลศาสตร์. 2566;10(1):1-13.
Brunekreef B, Holgate ST. Air pollution and health. Lancet. 2022;360(9341), 1233-1242.
Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion international. 2000;15(3):259-267.
Paakkari L, Okan O. COVID-19: health literacy is an underestimated problem. The Lancet Public Health. 2020;5(5):e249-e250.
จตุพงษ์ พันธ์วิไล, นิรมัย มณีรัตน์, สุพัตรา ปวนไฝ, สุชารินี ศรีสวัสดิ์, วินัฐ ดวงแสนจันทร์. ความสัมพันธ์ระหว่างความรู้ ความเชื่อด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการป้องกันการเกิดโรคหลอดเลือดสมองในผู้สูงอายุที่มีภาวะเสี่ยง โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2565;16(3):1-14.
พนม คลี่ฉายา. การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลของผู้สูงอายุและข้อเสนอเพื่อการเสริมสร้างภาวะพฤฒิพลังของผู้สูงอายุในไทย คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: สำนักงานวิจัยแห่งชาติ; 2563.
อรจิรา วงศ์อาษา. ความสัมพันธ์ระหว่างการเปิดรับข่าวสาร และ พฤติกรรมสุขภาพในการป้องกันฝุ่น PM2. 5 ของ ประชาชนในกรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์การกีฬาและการออกกำลังกาย. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2563.
กฤศภณ เทพอินทร์, เสน่ห์ ขุนแก้ว. ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์. วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์. 2565;14(1):1-13.
กนกวรรณ อังกสิทธิ์. การวิจัยและพัฒนาโปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยแม่โจ้. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาบริหารศาสตร์. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยแม่โจ้; 2564.
กรเกล้า รัตนชาญกร และคณะ. การพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี. พยาบาลศาสตร์. 2566;10(1):1-13.
Dov T. Review: A cognitive-affective model of organizational communication for designing IT. MIS Quarterly. 2001;25(2):251-312.
Sheridan SL, Halpern DJ, Viera AJ, Berkman ND, Donahue KE, Crotty K. Interventions for individuals with low health literacy: a systematic review. Journal of Health Communication. 2011;16(sup3):30-54.
