การศึกษาปัจจัยทำนายพฤติกรรมการพาบุตรหลานเข้ารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ของผู้ปกครองเด็กก่อนวัยเรียน 0 - 5 ปี ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ในเขตอำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี

Pannita  Krutnak; Passakorn  Suanrueang; Sukhontha  Siri

Authors

Pannita Krutnak Master degree of Science student, Faculty of Public Health, Graduated School, Mahidol University
Passakorn Suanrueang Health Education and Behavioral Sciences Program, Faculty of Public Health, Mahidol University
Sukhontha Siri Public Health Infectious Diseases and Epidemiology Program, Faculty of Public Health, Mahidol University

Keywords:

Parental behavior in routine childhood immunization uptake, Health Belief Model, Preschool children, Child development centers

Abstract

This study aimed to analyze predictors of parents’ behavior in bringing their preschool children aged 0 - 5 years to receive basic immunization according to the schedule, based on the Health Belief Model (HBM). A cross-sectional design was used. Data were collected from 230 parents in five subdistricts in Mueang Nonthaburi. The research instrument was a four-part questionnaire consisting of demographic data, HBM perceptions, immunization behavior, and a basic immunization record form. Data were analyzed using descriptive statistics, Pearson’s correlation, and multiple regression analysis.

The results showed that most participants were female (80.0%), with a mean age of 35 years. More than half of the children were male (56.52%). Child Health Record Books were available for 87.83% of the children. Most parents demonstrated appropriate behaviors in bringing their children to receive basic vaccinations according to the recommended schedule. Vaccination coverage among children aged from birth to 1 year and 6 months was 100%. However, the coverage of booster vaccinations declined among children aged 4 – 5 years. Among 4-year-old children, 16.9% had not received the fifth dose of diphtheria–tetanus–pertussis (DTP5) and oral polio vaccine (OPV5). Among 5-year-old children, 1.0% had not received the second dose of Japanese encephalitis vaccine (JE2), and 3.8% had not received DTP5/OPV5. All Health Belief Model constructs were positively associated with parental vaccination-related behaviors at a statistically significant level (p < 0.001). Self-efficacy ( = 0.269, p = 0.015)
and perceived susceptibility to vaccine-preventable diseases ( = 0.231, p = 0.047) were significant predictors of parental vaccination behaviors. Together, these variables significantly predicted parental vaccination behaviors (F = 8.75, p < 0.001) and explained 16.9% of the variance (Adjusted R² = 0.169).

The findings suggest that strengthening parents' perceived susceptibility to vaccine-preventable diseases and self-efficacy may improve parental adherence to the recommended childhood vaccination schedule among preschool children. Public health agencies and child development centers should implement appointment reminder systems and strengthen risk communication regarding vaccine-preventable diseases to encourage parents to complete all recommended booster vaccinations for children aged 0 - 5 years.

References

World Health Organization, United Nations Children’s Fund. Global childhood vaccination coverage holds steady, yet over 14 million infants remain unvaccinated [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2025 [cited 2026 July 20]. Available from: https://www.who.int/news/item/15-07-2025-global-childhood-vaccination-coverage-holds-steady-yet-over-14-million-infants-remain-unvaccinated-who-unicef

สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย. ตำราวัคซีน [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย; [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.pidst.or.th/A370.html

World Health Organization. COVID-19 vaccines [Internet]. Geneva: World Health Organization; [cited 2026 July 20]. Available from: https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/covid-19-vaccines

กานต์ ศรีวรอม. วัคซีนพื้นฐานที่คนแต่ละช่วงอายุควรฉีดมีอะไรบ้าง [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hitap.net/183144

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. กำหนดการให้วัคซีนตามแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุข ปี 2566 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2/dcd/files/1_Vaccine%20Schedule%202566_V3.pdf

มารุต ภูผาเนียต, ณปภา ประยูรวงษ์. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการได้รับวัคซีนครบตามเกณฑ์อายุของเด็กปฐมวัย ตำบลกระจัน อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2562;2(2):43-53.

ประภาภรณ์ หลังปูเต๊ะ, ซารีนะฮ์ ระนี, สุกรี หลังปูเต๊ะ. กะบะห์โมเดล: รูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมความครอบคลุมของวัคซีนในเด็กอายุ 0-5 ปี ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารควบคุมโรค. 2566;49(2):407-417.

สถาบันวัคซีนแห่งชาติ. World Immunization Day 2566 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สถาบันวัคซีนแห่งชาติ; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 20 กรกฎาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: http://nvi.go.th/2023/11/16/world_immunization_day_2023/

Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607-10.

Zampetakis LA, Melas C. The health belief model predicts vaccination intentions against COVID-19: a survey experiment approach. Appl Psychol Health Well Being. 2021;13(2):469-84.

Puri Y, Murti B, Demartoto A. Analysis of the effect of maternal perception on completeness of child immunization status with health belief model. J Health Promot Behav. 2016;1:211-22.

ศุภานิช ธรรมทินโน. การพัฒนาระบบติดตามความครอบคลุมในการรับวัคซีนของเด็ก 0-5 ปี ในอำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2561;1(3):62-69.

เชณิยา ปาโท้. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการพาบุตรหลานมารับบริการวัคซีนพื้นฐานของชนเผ่าม้ง ตำบลปอ จังหวัดเชียงราย. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี. 2566;21(1):9-22.

อรุณศิริ สามนกฤษณะ. ปัจจัยการรับรู้ที่ส่งผลต่อการตัดสินใจฉีดวัคซีนป้องกันโรคโควิด-19 ในเด็กอายุ 6 เดือนถึง 4 ปี ของผู้ปกครอง อำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์. 2566;15(2):211-24.

Rosenstock IM. The health belief model and preventive health behavior. Health Educ Monogr. 1974;2(4):354-86.

Hobani F, Alhalal E. Factors related to parents’ adherence to childhood immunization. BMC Public Health. 2022;22(1):819.

Bandura A. Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychol Rev. 1977;84(2):191-215.

จิณณวัตร ประภัยภักดิ์, สุรชัย พิมหา, กรรณิกา ศิริจันทร์, พงศธร โตสังวาล, นรภัทร น้อยสุวรรณ์. การมีส่วนร่วมและความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ปกครองที่มีความสัมพันธ์กับการนำเด็กแรกเกิดถึงอายุ 5 ปี มารับวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์มาตรฐานในเขตเทศบาลนครขอนแก่น. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการสาธารณสุขชุมชน. 2568;8(2):24-35.