ประสิทธิผลของนโยบาย จังหวัดใช้ยาสมเหตุผล (RDU Province) ต่อแนวโน้มการใช้ยาปฏิชีวนะในผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน : การศึกษาแบบอนุกรมเวลา จังหวัดอุดรธานี

ดารุณี ตีระมาตย์; สุรชัย พิมหา

ผู้แต่ง

ดารุณี ตีระมาตย์ นักศึกษาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
สุรชัย พิมหา คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คำสำคัญ:

ประสิทธิผลของนโยบาย, จังหวัดใช้ยาสมเหตุผล, โรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน

บทคัดย่อ

การใช้ยาไม่สมเหตุผลเป็นปัญหาสำคัญของระบบสุขภาพไทย โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะในผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน
ที่ไม่จำเป็น การวิจัยนี้จึงประเมินประสิทธิผลนโยบายจังหวัดใช้ยาสมเหตุผล จังหวัดอุดรธานี เป็นการศึกษาแบบอนุกรมเวลา (Interrupted Time Series: ITS) ใช้ข้อมูลรายปีงบประมาณ จำนวน 10 ปีแบ่งเป็นก่อนมีนโยบายเดือนตุลาคม 2558 ถึง กันยายน 2564 และหลังมีนโยบายเดือนตุลาคม 2564 ถึง กันยายน 2568 จากระบบ (Health Data Center: HDC) สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี วิเคราะห์ด้วยถดถอยแบบแบ่งช่วงเชิงเส้น (Segmented linear regression) เพื่อประเมินแนวโน้มการใช้ยาปฏิชีวนะในผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน

ผลการศึกษาการนำนโยบายจังหวัดใช้ยาสมเหตุผล มาใช้ในจังหวัดอุดรธานี เริ่มต้นในปีงบประมาณ 2565
ถึงปีงบประมาณ 2568 พบว่าแนวโน้มก่อนได้รับนโยบายจำนวนผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันที่ใช้ยาสมเหตุผลเพิ่มขึ้น
900 คน โดยไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (95% CI = - 960.30 ถึง 2,761.90, P-value = 0.281) หลังจากได้รับนโยบาย 1 ปี ลดลง 3,707 คน อย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (95% CI =- 10,074.04 ถึง 2,658.64, P-value = 0.204) เปรียบเทียบก่อนและหลังได้รับนโยบาย ใช้ยาสมเหตุผลเพิ่มขึ้น 780 คน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (95% CI = 38.28 ถึง 1,522.92, P-value = 0.042) สะท้อนการขับเคลื่อนระบบสุขภาพอย่างยั่งยืน

สรุปว่านโยบายจังหวัดใช้ยาสมเหตุผล มีประสิทธิผลระยะยาวในการเพิ่มจำนวนผู้ป่วยอุจจาระร่วงเฉียบพลันที่ใช้ยาสมเหตุผล สนับสนุนการวางแผนแก้ปัญหาการใช้ยาไม่สมเหตุผลต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กองบริหารการสาธารณสุข สำนักปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2563). แนวทางการดำเนินงานพัฒนาระบบการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชน. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.

จารุวรรณ เหลาสนิท, อัจฉรา มีดวง, & จิราวรรณ โยธะมาตย์. (2567). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลโดยการมีส่วนร่วมของทีมสหวิชาชีพในโรงพยาบาลยางสีสุราช จังหวัดมหาสารคาม. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 9(4), 181-190.

ชุติเดช ตาบ-องครักษ์. (2563). ประสิทธิผลและกลวิธีในการขับเคลื่อนนโยบายการพัฒนาระบบบริการสุขภาพเพื่อการใช้ยาสมเหตุผล โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 13(1), 657-669.

ดวงแก้ว อังกูรสิทธิ์. (2566). การประเมินผลการพัฒนางานด้านการใช้ยาสมเหตุผลสำหรับโรงพยาบาลเอกชนจังหวัดสมุทรสาคร. วารสารการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ, 3(2), 75-88.

นรากรณ์ นราธิกรณ์ฤทธิ์. (2563). ผลลัพธ์การใช้ยาปฏิชีวนะภายหลังการพัฒนากระบวนการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล โรงพยาบาลสระบุรี. วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 26(1), 52-61.

ปวีณา ปานท้วม. (2566). รายงานการวิจัยการประเมินความเหมาะสมของการใช้ปฏิชีวนะในโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันของโรงพยาบาลแม่สอด จังหวัดตาก. แม่ฮ่องสอน: กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลแม่สอด.

พงษ์กฤษฎ์ เทียนครบ. (2567). พัฒนา ติดตามและประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบายส่งเสริมการใช้ยาสมเหตุผล. วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 30(1), 68-83.

พัชฎาพร เสาทอง, วราภรณ์ เพิ่มเพียร, & ธีรวัฒน์ บุญเลิศ. (2567). การส่งเสริมการใช้ยาสมเหตุผลระดับอำเภอในเขตชุมชนเมือง. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีษะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์, 39(2), 479-490.

มลิวัลย์ จิระวิโรจน์, & รุจาภา โสมาบุตร. (2564). ผลการส่งเสริมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลในโรคติดเชื้อ ระบบการหายใจช่วงบน โรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน และบาดแผลสดจากอุบัติเหตุของโรงพยาบาลยโสธร. วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 27(2), 65-77.

วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียร, สุพล ลิมวัฒนานนท์, เชิดชัย สุนทรภาส, จุฬาภรณ์ ลิมวัฒนานนท์, อรอนงค์ วลีขจรเลิศ, ธนนรรจ์ รัตนโชติพานิช, และคณะ. (2563). โครงการผลลัพธ์ต่อพฤติกรรมการสั่งยาและผู้ป่วยจากการดำเนินงานโรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาสมเหตุผล. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.

ศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา. (2565). จุดประกาย RDU Community กรณีศึกษา 10 พื้นที่ของ กพย. ยาวิพากย์: จดหมายข่าวศูนย์ข้อมูลเฝ้าระวังระบบยา, 12(50), 7-10.

สัญชัย ปลื้มสุด, ยอดพร โพธิดอกไม้, ทวีวุฒิ ประธานราษฎร์, & บัณฑิต พิทักษ์. (2566). ประสิทธิผลของการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ในโรงพยาบาลชื่นชม จังหวัดมหาสารคาม.วารสารการวิชาการสาธารณสุข, 31(1), 127-134.

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2567). รายงานประจำปี 2566 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.

สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง. (2568). จำนวนประชากรกลางปี 2568. ค้นเมื่อ 26 กันยายน 2568, จาก https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. (2568ก). สรุปผลการดำเนินงานปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. อุดรธานี: กลุ่มงานยุทธศาสตร์สาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. (2568). จำนวนผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันที่ใช้ยาสมเหตุผล. ค้นเมื่อ 26 กันยายน 2568, จาก https://hdc.moph.go.th/udn/public/standard-report-detail/

อัษฎางค์ พลนอก, แสงสุดา เพ็งคุ้ม, & แสงหล้า พลนอก. (2568). อัตราการใช้ยาปฏิชีวนะตามโครงการการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ณ โรงพยาบาลชุมชนในจังหวัดพิษณุโลก. วารสารวิทยาการเภสัชกรรมไทย, 20(1), 119-129.

เอกพล กาละดี. (2560). การวิเคราะห์ถดถอยแบบแบ่งช่วงสำหรับการศึกษาแบบ Interrupted Time Series: การประยุกต์ใช้ในงานวิจัยทางวิทยาศาตร์สุขภาพ. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ, 10(37), 1-9.

Edwards, J. H. (1961). The recognition and estimation of cyclic trends. Annals of Human Genetics, 25. 83-86.

Bernal, J. L., Cummins, S., & Gasparrini, A. (2017). Interrupted time series regression for the evaluation of public health interventions: a tutorial. International Journal of Epidemiology, 46(1), 348–355.

Waleekhachonloet, O., Rattanachotphanit, T., Limwattananon, C., Thammatacharee, N., & Limwattananon, S. (2021). Effects of a national policy advocating rational drug use on decreases in outpatient antibiotic prescribing rates in Thailand. Pharmacy Practice, 19(1), 2201.