ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตาม 3อ. 2ส.  ของผู้ดูแลผู้สูงอายุในจังหวัดสกลนคร

ณีรนุช วรไธสง; อนุวัฒน์ สุรินราช; จิราภรณ์ จำปาจันทร์

ผู้แต่ง

ณีรนุช วรไธสง สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร
อนุวัฒน์ สุรินราช สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร
จิราภรณ์ จำปาจันทร์ สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร

คำสำคัญ:

ผู้ดูแลผู้สูงอายุ, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, พฤติกรรมสุขภาพ 3อ. 2ส.

บทคัดย่อ

ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ดูแลผู้สูงอายุเป็นกุญแจสำคัญในการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่ถูกต้องตามหลัก 3อ.2ส.ซึ่งเป็นกลยุทธ์หลักในการสร้างเสริมสุขภาพและลดความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง การวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตาม 3อ.2ส. และศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมสุขภาพตาม 3อ.2ส. ของผู้ดูแลผู้สูงอายุในจังหวัดสกลนคร กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้ดูแลผู้สูงอายุในจังหวัดสกลนคร จำนวน 235 คน โดยใช้การคํานวณขนาดกลุ่มตัวอย่างตามสูตรของคอแครนโดยการสุ่มหลายขั้นตอน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบวัดความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตาม 3อ.2ส. ของคนไทยที่มีอายุ 15 ปี ขึ้นไปของกองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยและ
ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและทดสอบความสัมพันธ์ด้วยสถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน

ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวมเฉลี่ยอยู่ในระดับพอใช้ ( $\overline{x}$ =53.41, S.D.=5.75) คะแนนพฤติกรรมสุขภาพตาม 3อ. 2ส. เฉลี่ยอยู่ในระดับพอใช้ ( $\overline{x}$ =17.31, S.D.=2.79) ความรอบรู้ด้านสุขภาพในภาพรวมมีความสัมพันธ์ระดับปานกลาง
กับพฤติกรรมสุขภาพตาม 3อ.2ส. ของผู้ดูแลผู้สูงอายุในจังหวัดสกลนครอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r= .547, p-value<0.001) ซึ่งการศึกษาแสดงให้เห็นว่าการเพิ่มความรอบรู้ด้านสุขภาพตาม 3อ.2ส. สามารถช่วยให้ผู้ดูแลผู้สูงอายุพัฒนาพฤติกรรมด้านสุขภาพได้ ดังนั้นควรเน้นการนำ 3อ.2ส.
ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันและส่งเสริมความร่วมมือระหว่าง อสม. ผู้นำชุมชน และครอบครัวผู้สูงอายุเพื่อสร้างแรงสนับสนุนทางสังคมและให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และปฏิบัติตามแนวทางอย่างต่อเนื่อง

เอกสารอ้างอิง

กรมอนามัย. (2563). มาตรฐานแนวทางการให้บริการสถานดูแลผู้สูงอายุที่บ้านในชุมชน. นนทบุรี: สำนักอนามัยผู้สูงอายุ.

กระทรวงสาธารณสุข. (2560). แผนยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี ด้านสาธารณสุข (พ.ศ. 2560-2570). กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.

กลุ่มนโยบายและวิชาการ สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดสกลนคร. (2566). รายงานสถานการณ์ทางสังคม จังหวัดสกลนคร, 2567. ค้นเมื่อ 14 สิงหาคม 2568, จาก https://www.dcy.go.th/public/subwebsite/province/sakonnakhonshelter/file_download/1705391542114-294557545.pdf

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. (2562). เครื่องมือสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในสถานบริการสุขภาพ. นนทบุรี: กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ.

กองสุขศึกษา. (2561). กลยุทธ์การเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพบริษัท. กรุงเทพฯ: สามเจริญพาณิชย์.

กาญจนาภรณ์ ศรีประเสริฐ, นันทนา วิทยานุภาพ, & สุภาพร ศรีสมบูรณ์. (2566). การพัฒนาความรอบรู้ในการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงของผู้ดูแลผู้สูงอายุในอำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยสุขภาพและสาธารณสุข, 5(2), 85-99.

ดาวรุ่ง เยาวกูล, ปาจรีย์ อับดุลลากาซิม, & นิภา มหารัชพงศ์. (2565). ความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ในเขตสุขภาพที่ 6. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์, 15(1), 257-272.

ทรรศนีย์ บุญมั่น. (2566). ปัจจัยความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมสุขภาพ 3อ. 2ส. ของประชาชน อำเภอมืองสุโขทัย จังหวัด สุโขทัย. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี นอร์ทเทิร์น, 4(1), 137-152.

ปวริศรา อาจวานิชชากุล. (2568). ผลของโปรแกรมการพัฒนาศักยภาพผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง. วารสารวิจัยสุขภาพโรงพยาบาลและชุมชน, 3(1), 1-18.

พิม สุวรรณิน. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตามหลัก 3อ. 2ส. ของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงหน่วยตรวจหัวใจด้วยเครื่องมือพิเศษ โรงพยาบาลตำรวจ. วารสารวิจัยเพื่อการส่งเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิต, 1(2), 10-19.

วิชุดา นพเสริฐ, นิศาชล บุบผา, & อรุณณี ใจเที่ยง. (2566). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มวัยทำงานอายุ 45-59 ปี ในอำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์. พยาบาลสารมหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 50(1), 256-270.

ศิริพร ชุนฉาย, นพนัฐ จำปาเทศ, กมลทิพย์ ขลังธรรมเนียม, รัชนี นามจันทรา, & อภิรัตน์ อำภามณี. (2565). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และพฤติกรรมสุขภาพตาม 3อ.2ส.ของผู้ป่วยโรคเบาหวานร่วมกับโรคความดันโลหิตสูง อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 38(2), 235-245.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2562). การสำรวจสุขภาพและสวัสดิการแห่งชาติ พ.ศ. 2562 ของประเทศไทย กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ.2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

อนันต์ อิฟติคาร, & ศวิตาศรีสวัสดิ์. (2566). ปัจจัยความรอบรู้ทางสุขภาพที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ จังหวัดสกลนคร. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 16(2), 31-40.

อรวรรณ นามมนตรี. (2561). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health literacy). วารสารทันตาภิบาล, 29(1), 122-128.

Choi, E., & Lee, J. (2023). The relation between eHealth literacy and health-related behaviors: Systematic review and meta-analysis. Journal of Medical Internet Research, 25(1), e40778.

Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). New York: John Wiley & Sons.

DeWalt, D. A., Berkman, N. D., Sheridan, S., Lohr, K. N., & Pignone, M. P. (2004). Literacy and health outcomes: a systematic review of the literature. Journal of general internal medicine, 19(12), 1228-1239.

Likert, R. (1967). The human organization: its management and values. New York: McGraw-Hill.

MacLeod, S., Musich, S., Gulyas, S. W., Cheng, Y., Tkatch, R., Cempellin, D., et al. (2017). The impact of inadequate health literacy on patient satisfaction, healthcare utilization, and expenditures among older adults. Geriatric Nursing, 38(4), 334-341.

Naowanit, R., Putthinoi, S., & Lersilp, S. (2021). Relationship between health literacy and health behavior of the elderly in Bang Phlat district, Bangkok. Journal of Health Science Research, 15(1), 1-10.

Pechrapa, K., Yodmai, K., Kittipichai, W., Charupoonpol, P., & Suksatan, W. (2021). Health literacy among older adults during COVID-19 pandemic: a cross-sectional study in an urban community in Thailand. Annals of geriatric medicine and research, 25(4), 309.

Sripaew, S., Assanangkornchai, S., Nontarak, J., Chariyalertsak, S., Kessomboon, P., Taneepanichskul, S., et al. (2024). Socioeconomic inequalities associated with geriatric syndrome in Thailand: The results of Fifth National Health Examination Survey. Plos one, 19(10), e0311687.