การสำรวจวิธีการกำจัดยาเหลือใช้ของประชาชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และการจัดการยาทิ้งจากครัวเรือนของเทศบาลในจังหวัดปทุมธานี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: 1) สำรวจวิธีการกำจัดยาเหลือใช้ของประชาชนทั่วไปและโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) 2) สำรวจการจัดการยาทิ้งจากครัวเรือนของเทศบาล และ 3) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของลักษณะเฉพาะของประชาชนทั่วไปกับวิธีการจัดการยาเหลือใช้อย่างเหมาะสม วิธีการ: พื้นที่ศึกษาอยู่ในจังหวัดปทุมธานี ประชากรที่ศึกษามี 3 กลุ่ม 1) ประชาชนทั่วไป (509 คน) 2) รพ.สต. (79 แห่ง) และ 3) เทศบาล 3 ระดับ ๆ ละ 1 ที่ ได้แก่ เทศบาลนคร เทศบาลเมือง และเทศบาลตำบล การศึกษาใช้แบบสอบถามสำหรับเก็บข้อมูลจากประชาชนทั่วไปและสำหรับ รพ.สต. ส่วนเทศบาลใช้การสัมภาษณ์ในการเก็บข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การถดถอยโลจิสติกส์แบบสองกลุ่ม ผลการวิจัย: วิธีการจัดการยาเหลือใช้ที่พบมากที่สุดในประชาชน คือ การทิ้งลงถังขยะทั่วไป (ร้อยละ 68.3) และ ร้อยละ 20 นำไปมอบให้สถานบริการสาธารณสุข ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการกำจัดยาอย่างเหมาะสม คือ อายุ 55 ปีขึ้นไป (aOR 3.98, 95% CI 1.77-10.69) เพศหญิง (aOR 1.82, 95% CI 1.04-3.19) และการเคยได้รับข้อมูลการกำจัดยาอย่างเหมาะสม (aOR 9.04, 95% CI 5.15-15.88) สิทธิการรักษาประเภทประกันสังคม (aOR 0.30, 95% CI 0.12-0.77) และประกันสุขภาพถ้วนหน้า (aOR 0.40, 95% CI 0.18-0.90) สัมพันธ์กับการกำจัดยาอย่างไม่เหมาะสม ร้อยละ 68 ของ รพ.สต. ส่งต่อยาเหลือใช้ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือจ้างบริษัทภายนอกเพื่อการทำลายยา เทศบาลทั้ง 3 ระดับ ไม่มีระบบการจัดการยาทิ้งจากครัวเรือน เนื่องจากรับรู้ว่า รพ.สต. เป็นที่รับยาที่ประชาชนไม่ต้องการใช้และนำไปจัดการต่อ สรุป: ประชาชนส่วนใหญ่ทิ้งยาเหลือใช้อย่างไม่เหมาะสม อายุที่มากกว่า 55 ปีขึ้นไป เพศหญิง และการได้รับข้อมูลการกำจัดยาอย่างเหมาะสมมีความสัมพันธ์กับการทิ้งยาถูกวิธี ผู้มีสิทธิการรักษาประกันสุขภาพถ้วนหน้าและประกันสังคมมีความสัมพันธ์กับการทิ้งยาอย่างไม่ถูกวิธี รพ.สต. ส่วนใหญ่มีการจัดการที่เหมาะสม เทศบาลระดับนคร/เมือง/ตำบล ไม่มีนโยบายจัดการยาทิ้งจากครัวเรือน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลการวิจัยและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความถือเป็นความคิดเห็นและอยู่ในความรับผิดชอบของผู้นิพนธ์ มิใช่ความเห็นหรือความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ หรือคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากการพิมพ์ บทความที่ได้รับการเผยแพร่โดยวารสารเภสัชกรรมไทยถือเป็นสิทธิ์ของวารสารฯ
เอกสารอ้างอิง
Wongpoowarak P, Wanakamanee U, Panpongtham K, Trisdikoon P, Wongpoowarak W, Ngorsuraches S, Unused medications at home—reasons and costs . Int J Pharm Pract 2004; 12: 141–8.
Chaiyakunapruk N, Nimpitakpong P, Jiapeerapong N, Dilokthornsakul P. A study on the magnitude and fiscal impact of unnecessary medication possession and policy solutions. Nonthaburi: Health Systems Research Institute; 2012.
Makki M, Hassali MA, Awaisu A, Hashmi F. The prevalence of unused medications in homes. Pharmacy (Basel) 2019; 7: 61. doi: 10.3390/pharma cy7020061
Kamal KM, Chiumente M, Nakagawa S, Giannetti V, Marlin T. Disposal practices for unused and expired medications: pilot data from three cities in three countries. GMS Health Innov Technol 2022; 16: Doc01. doi: 10.3205/hta000133.
Benítez-Rico A, Pérez-Martínez A, Muñóz-López BI, Martino-Roaro L, Alegría-Baños JA, Vergara-Castañeda A et al. Medical household waste as a potential environmental hazard: an ecological and epidemiological approach. Int J Environ Res Public Health 2023; 20: 5366. doi: 10.3390/ijerph20075366.
Ravinetto R, Lates J, Jonkman L, Nangombe V, Hauner A, Coetzee R et al. Inadequate last-mile pharmaceutical waste management is a neglected threat to environmental and public health: A call to action. BMJ Glob Health. 2025; 10: e019544. doi: 10.1136/bmjgh-2025-019544.
Arke M, Massoud MA, Mourad YF, Jaffa MA, Habib RR. Environmental and health consequences of pharmaceutical disposal methods: A scoping review. Environ Manage 2025; 75: 1388-400.
Rogowska J., Zimmermann A. Household pharma-ceutical waste disposal as a global problem—A review. Int J Environ Res Public Health 2022; 19: 15798. https://doi.org/10.3390/ijerph192315798.
Hiew SY, Low BY. The knowledge, attitude, and practice of the public regarding household pharma- ceutical waste disposal: a systematic review (2013–2023). Int J Pharm Pract 2024; 32: 120–32.
Srijuntrapun P, Maluangnon K. The management of unused and expired medications in Thai households: Influencing factors and prevailing practices. PLoS One 2024; 19: e0309266. doi: 10.1371/journal.pone.0309266.
Khatri J, Shakya R, Shrestha R, Shrestha S. Disposal of unused and expired medications: A study of knowledge, attitudes, and practices among community pharmacy visitors. Sage Open Med 2025 ;13: 20503121251375355. doi: 10.1177/2050312125 1375355.
Bureau of Environmental Health, Department of Health. Ministry of Public Health. Guidelines for household residual medicine management. 2nd ed. Bangkok: Center of Academic Service, Srinakharin- wirot University; 2017.
Notification of the Ministry of Public Health on the Designation of Pharmaceuticals, Medical Supplies, and Psychotropic Substances Used in Medical Practice as Hazardous Community Waste, B.E. 2565 (2022). Royal Gazette No. 140, part 32D special (Feb 10, 2023).
Ministerial Regulation on the Management of Toxic or Hazardous Waste from Communities B.E. 2563 (2020). Royal Gazette No. 137, Part 88A (Oct 22, 2020).
Notification of the Ministry of Interior on the Solid Waste Management, B.E. 2567 (2024). Royal Gazette No. 141, part 70D special (Mar 11, 2024).
Chit GN, Thin SM, Theeraroungchaisri A, Watchara- damrongkun S, Kittisopee T. Global patterns and determinants of household medicine storage and disposal: A systematic review and meta-analysis. J Pharm Policy Pract 2026; 19: 2601936. doi: 10.1080/ 20523211.2025.2601936.
The Bureau of Registration. Population statistics by age in year B.E. 2566 (2023) [online]. 2023 [cited Aug 1, 2024]. Available from www.bora.dopa.go.th.
Jirawatkul A. Sample size adjusted for non-response. Journal of Health Science of Thailand 2010; 19: 675-6.
Akaravichien W, Ruchipiyarak T, Thawinwan W, Benjawilaikul S. A threat to the environment from practice of drug disposal in Thailand. Environ Asia 2014; 7: 13-8.
Yohannes L, Tegegne AA, Genet G, Workie Limenh L, Mohammed Seid A, Alemayehu TT et al. Disposal practice and determinants of unused medicines among the general public in Gondar City, Northwest Ethiopia. Front Public Health 2025; 13: 1516809. doi: 10.3389/fpubh.2025.1516809.
USFDA. Where and how to dispose of unused medicines [online]. 2025 [cited April 19, 2026]. Available from: www.fda.gov/consumers/consumer-updates/where-and-how-dispose-unused-medicines.
USFDA. Drug disposal: Drug take-back options [online]. 2024 [cited April 19, 2026]. Available from: www.fda.gov/drugs/disposal-unused-medicines-wha t-you-should-know/drug-disposal-drug-take-back-op tions.
Kardas P, Rogowska J, Jaunsarás MEB, van den Bemt B, Ágh T. From waste to sustainability: a European call to action on responsible disposal of unused and expired household medications [correspondence]. Lancet Reg Health Eur 2025; 56: 101425. doi.org/10.1016/j.lanepe.2025.101425.
Rattanamanee N, Phasunon P. Response rate in quantitative research. Journal of Humanities and Social Sciences Thonburi University 2019; 13: 181-8.
Wang LS, Aziz Z, Wang ES, Chik Z. Unused medicine take-back programmes: A systematic review. J Pharm Policy Pract 2024; 17: 2395535. doi: 10.1080/20523211.2024.2395535.
