การวิเคราะห์กลยุทธ์การบริหารเวชภัณฑ์คงคลังและแบบจำลองเชิงระบบเพื่อลดปัญหาการขาดแคลนวัตถุเสพติดในห่วงโซ่อุปทาน: การทบทวนวรรณกรรมอย่างมีขอบเขตเชิงนโยบาย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: เพื่อค้นหาและสังเคราะห์กลยุทธ์การจัดการสินค้าคงคลัง รวมถึงแนวทางการสร้างแบบจำลองที่ใช้ในการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนยา และเพื่อระบุแบบจำลองที่เหมาะสมสำหรับการทำความเข้าใจ การจำลอง และการวิเคราะห์ปัญหาการขาดแคลนยาในห่วงโซ่อุปทานของยาเสพติดให้โทษและวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทในฐานะของระบบที่ซับซ้อน วิธีการ: การศึกษาใช้การสืบค้นแบบมีโครงสร้างเพื่อค้นหาวรรณกรรมตามกรอบแนวคิด 5 ขั้นตอนของ Arksey and O’Malley ร่วมกับแนวทาง PRISMA-ScR โดยใช้ 4 ฐานข้อมูล ได้แก่ PubMed, Web of Science, ScienceDirect และ IEEE Xplore การวิจัยค้นหาบทความที่ตีพิมพ์ระหว่างปี พ.ศ. 2543 ถึง 2567 เกณฑ์คัดเลือกบทความ คือ งานวิจัยที่ผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิที่ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษ ซึ่งมีเนื้อหาเน้นกลยุทธ์ แบบจำลอง หรือเทคโนโลยีสำหรับการจัดการปัญหาการขาดแคลนยา จากบทความทั้งหมด 4,202 รายการ มีงานวิจัย 29 เรื่องที่เข้าเกณฑ์และถูกนำมาวิเคราะห์โดยละเอียด ผลการวิจัย: การทบทวนแบบกำหนดขอบเขตพบประเด็นหลัก 4 กลุ่มจากงานวิจัย 29 เรื่องเกี่ยวกับการขาดแคลนยาในห่วงโซ่อุปทานยา กลุ่มที่มีสัดส่วนมากที่สุด คือ การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลและการนำเทคโนโลยีมาใช้โดยพบใน 17 เรื่อง (ร้อยละ 58.6%) รองลงมา คือ กลยุทธ์การจัดการและการหาค่าเหมาะที่สุดเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ 8 เรื่อง (ร้อยละ 27.6) การวิเคราะห์ระบบและการสร้างแบบจำลองพบใน 7 เรื่อง ( ร้อยละ 24.1) และด้านนโยบาย การกำกับดูแล และการบริหารความเสี่ยงพบใน 6 เรื่อง (ร้อยละ 20.7) วิธีการจัดการสินค้าคงคลังแบบดั้งเดิม เช่น นโยบายสต็อกกันชน (safety stock) และการวิเคราะห์แบบ ABC ถูกนำมาใช้บ่อย แต่มีข้อจำกัดเมื่อใช้ลำพังเพียงวิธีเดียวในบริบทที่มีการควบคุมที่เข้มงวด เทคโนโลยีดิจิทัลส่วนใหญ่ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสนับสนุน ช่วยเพิ่มการมองเห็นข้อมูลและเพิ่มการประสานงาน ในวรรณกรรมพบว่าแบบจำลอง system dynamics เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการวิเคราะห์ระบบกำกับดูแลที่มีวงจรป้อนกลับ (feedback) และมีความล่าช้า (delay) ขณะที่เทคโนโลยีด้านการเพิ่มประสิทธิภาพหรือเพิ่มการมองเห็นข้อมูล มักได้ผลดีภายใต้พารามิเตอร์นโยบายที่กำหนดตายตัว ซึ่งทั้งหมดเป็นองค์ประกอบสำคัญของห่วงโซ่อุปทานของยาเสพติดให้โทษและวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทที่ถูกกำกับอย่างเข้มงวด สรุป: การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าปัญหาการขาดแคลนยาในห่วงโซ่อุปทานของยาเสพติดและวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท คือ ปัญหาในระบบกำกับดูแลที่มีความซับซ้อนมากกว่าเป็นปัญหาด้านโลจิสติกส์เพียงอย่างเดียว และเสนอให้พิจารณาแนวทางการสร้างแบบจำลองภายใต้มุมมองของความซับซ้อนในระบบ นอกจากนี้ยังชี้ให้เห็นปัจจัยด้านระเบียบวิธี นโยบาย และบริบทที่เฉพาะเจาะจงต่อระบบยาเสพติดให้โทษและวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทในประเทศกำลังพัฒนา การบูรณาการการบริหารสินค้าคงคลังเข้ากับการวิเคราะห์ระบบกำกับดูแลจะช่วยวางรากฐานสำหรับการสร้างแบบจำลองที่ครอบคลุมยิ่งขึ้นและมุ่งเน้นเชิงนโยบายมากขึ้น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลการวิจัยและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความถือเป็นความคิดเห็นและอยู่ในความรับผิดชอบของผู้นิพนธ์ มิใช่ความเห็นหรือความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ หรือคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากการพิมพ์ บทความที่ได้รับการเผยแพร่โดยวารสารเภสัชกรรมไทยถือเป็นสิทธิ์ของวารสารฯ
เอกสารอ้างอิง
Shukar S, Zahoor F, Hayat K, Saeed A, Gillani AH, Omer S, et al. Drug shortage: causes, impact, and mitigation strategies. Front Pharmacol. 2021; 12: 693426.
Ventola CL. The drug shortage crisis in the United States: causes, impact, and management strategies. P T. 2011; 36: 740-57.
Gallego-García D, Gallego Garcia S, García-García M. An optimized system to reduce procurement risks and stock-outs: A simulation case study for a component manufacturer. Appl Sci. 2021; 11: 10374.
United Nations. Single convention on narcotic drugs, 1961. New York, 30 March 1961. United Nations Treaty Series 1961; 520: 151.
United Nations. Convention on Psychotropic Substances, 1971. Vienna, 21 February 1971. United Nations Treaty Series 1971; 1019: 175.
Santhireswaran A, Chaudhry S, Ho M, Fuller K, Gaudette E, Burry L, et al. Impact of supply chain disruptions and drug shortages on drug utilization: A scoping review. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2025; 34: e70178.
U.S. Food and Drug Administration. Drug shortages: root causes and potential solutions [online]. 2019 [cited Nov 10, 2025]. Available from: www.fda.gov/me dia/132058/download
Mak S, Thomas A. Steps for conducting a scoping review. J Grad Med Educ. 2022; 14: 565-7.
Arksey H, O'Malley L. Scoping studies: towards a methodological framework. Int J Soc Res Methodol 2005; 8: 19-32.
Hadie SNH. ABC of a scoping review: a simplified JBI scoping review guideline. Educ Med J. 2024; 16: 185-97.
Levac D, Colquhoun H, O'Brien KK. Scoping studies: advancing the methodology. Implement Sci. 2010; 5: 69.
Peters MDJ, Godfrey CM, Khalil H, McInerney P, Parker D, Soares CB. Guidance for the conduct of JBI scoping reviews. In: Aromataris E, Munn Z, editors. Joanna Briggs Institute Reviewer’s Manual. Adelaide: The Joanna Briggs Institute; 2017. Chapter 11.
Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021; 372: n71.
Tricco AC, Lillie E, Zarin W, O'Brien KK, Colquhoun H, Levac D, et al. PRISMA Extension for Scoping Reviews (PRISMA-ScR): Checklist and Explanation. Ann Intern Med. 2018; 169: 467-73.
Rahman MS, Nahar N, Imam MH, Bhuyian MN, Rahman MA, Khandaker MU, et al. A blockchain-based framework for drug security: Leveraging EdDSA to prevent counterfeiting. Array. 2025; 28: 100604.
Pham HL, Tran TH, Nakashima Y. Practical anti-counterfeit medicine management system based on blockchain technology. In: 2019 4th Technology Innovation Management and Engineering Science International Conference (TIMES-iCON); 2019; Bangkok, Thailand. p. 1-5. doi: 10.1109/TIMES-iCON47539.2019.9024674.
Ahmadi V, Benjelloun S, El Kik M, Sharma T, et al. Drug governance: IoT-based blockchain implementa- tion in the pharmaceutical supply chain. In: Proceedings of the 6th International Conference on Mobile and Secure Services (MobiSecServ 2020); 2020. doi:10.1109/MobiSecServ48690.2020.9042950
Saindane P, Jethani Y, Mahtani P, Rohra C, Lund P. Blockchain: A solution for improved traceability with reduced counterfeits in supply chain of drugs. In: Proceedings of the 2020 International Conference on Electrotechnical Complexes and Systems (ICOECS); 2020 Oct 27–30; Ufa, Russia. IEEE. doi:10.1109/IC OECS50468.2020.9278412
Musamih A, Salah K, Jayaraman R, Arshad J, Debe M, Al-Hammadi Y, et al. A blockchain-based approach for drug traceability in healthcare supply chain. IEEE Access. 2021; 9: 9728-43.
Akram W, Joshi R, Haider T, Sharma P, Jain V, Garud N, et al. Blockchain technology: A potential tool for the management of pharma supply chain. Res Social Adm Pharm. 2024; 20: 156-64.
Humayun M, Jhanjhi N, Niazi M, Amsaad F, Masood I. Securing drug distribution systems from tampering using blockchain. Electronics. 2022; 11: 1195.
Abdallah S, Nizamuddin N. Blockchain-based solution for pharma supply chain industry. Comput Ind Eng. 2023; 177: 108997.
Gaynor M, Gillespie K, Roe A, Crannage E, Tuttle-Newhall JE. Blockchain applications in the pharmaceutical industry. Blockchain Healthc Today. 2024; 7. doi: 10.30953/bhty.v7.298.
Shanthi P, Venkatesh K. Blockchain assisted Archimedes optimization with machine learning driven drug supply management for pharmaceutical sector. In: Proceedings of the 2023 International Conference on Advances in Computing, Communication and Applied Informatics (ACCAI); 2023 May 25–26; Chennai, India. IEEE; 2023. doi:10.1109/ACCAI5822 1.2023.10199884.
Crossland V, Dellwo C, Bashar GD, Dagher GG. Janus: toward preventing counterfeits in supply chains utilizing a multi-quorum blockchain. Blockchain Res Appl. 2023; 4: 100157. doi:10.1016/j.bcra.2023. 100157.
Nanda, S.K., Panda, S.K. & Dash, M. Medical supply chain integrated with blockchain and IoT to track the logistics of medical products. Multimed Tools Appl 82, 32917–32939 (2023). doi.org/10.1007/s1104 2-023-14846-8
Shah K, Rana S, Solanki N, Desai V, Prajapati D, Vasita U. Blockchain-based pharmaceutical drug supply chain management system. In: Proceedings of the 2022 International Conference on Electrical, Computer, Communications and Mechatronics Engineering (ICECCME); 2022 Nov 16–18; Maldives. IEEE; 2022. doi:10.1109/ICECCME55909.2022.9987 875.
Bapatla AK, Mohanty SP, Kougianos E, Puthal D. PharmaChain 3.0: blockchain integrated efficient QR code mechanism for pharmaceutical supply chain. In: Proceedings of the 2022 OITS International Conference on Information Technology (OCIT); 2022 Dec 14–16; Bhubaneswar, India. IEEE; 2022. doi:10.1109/OCIT56763.2022.00121.
Kumar D, Kumar D. Modelling rural healthcare supply chain in india using system dynamics. Procedia Eng. 2014; 97: 2204-12.
Wu D, Rossetti MD, Tepper JE. Possibility of inventory pooling in china’s public hospital and appraisal about its performance. Appl Math Model. 2015; 39: 7277-90.
Kumar D, Kumar D. SD modelling of healthcare supply chain in rural parts of Uttarakhand, India. In: Proceedings of the 2015 IEEE International Conference on Industrial Engineering and Engineering Management (IEEM); 2015 Dec 6–9; Singapore. IEEE; 2015. doi:10.1109/IEEM.2015.738 5657.
Bam L, McLaren ZM, Coetzee E, von Leipzig KH. Reducing stock-outs of essential tuberculosis medicines: a system dynamics modelling approach to supply chain management. Health Policy Plan. 2017; 32: 1127-34.
Gonul Kochan C, Nowicki DR, Sauser B, Randall WS. Impact of cloud-based information sharing on hospital supply chain performance: a system dynamics framework. Int J Prod Econ. 2018; 195: 168-85
Jenzer H, Maag P, Groesser SN. 2SPD-048 political report—options to break through medicine shortages. Eur J Hosp Pharm. 2021;28(Suppl 1): A15. doi:10. 1136/ejhpharm-2021-eahpconf.31.
Kant S, Haldar P, Singh A, Kankaria A. Inventory management of drugs at a secondary level hospital associated with ballabgarh HDSS- an experience from north India. J Young Pharm. 2015; 7: 113-7.
Guru RR, Mitra S, Jadhav SJ, Maikano AK, Kumar R. Buffer stock inventory control mechanism: An approach of minimizing the buffer stock level through segmentation at a tertiary care rural hospital. Cureus. 2024; 16: e67423.
Mfizi E, Niragire F, Bizimana T, Mukanyangezi MF. Analysis of pharmaceutical inventory management based on ABC-VEN analysis in Rwanda: a case study of Nyamagabe district. J Pharm Policy Pract. 2023; 16: 30
Lotfi R, MohajerAnsari P, Sharifi Nevisi MM, Afshar M, Reza Davoodi SM, Ali SS. A viable supply chain by considering vendor-managed-inventory with a consignment stock policy and learning approach. Results Eng. 2024; 21: 101609.
Tucker EL. Modeling pharmaceutical supply chains to mitigate drug shortages [dissertation]. Ann Arbor (MI): University of Michigan; 2020.
Choi JB, Rogers J, Jones EC. The impact of a shared pharmaceutical supply chain model on counterfeit drugs, diverted drugs, and drug shortages. In: Proceedings of the 2015 Portland International Conference on Management of Engineering and Technology (PICMET); 2015 Aug 2–6; Portland, OR, USA. IEEE; 2015. doi:10.1109/PICMET.2015.72731 65.
Jaju R, Varshney S, Gupta P, Bihani P, Karim HMR. Inventory Control Mechanism of the Pharmacy Store of a Recently Established National Institute in Eastern India: A Cross-Sectional, Investigative Analysis. Cureus. 2023; 15: e49632
King B, Zhang X. Securing the pharmaceutical supply chain using RFID. In: Proceedings of the 2007 International Conference on Multimedia and Ubiquitous Engineering (MUE’07); 2007 Apr 26–28; Seoul, South Korea. IEEE; 2007. doi:10.1109/MUE. 2007.186.
Eapen AT. The science of supply: applying diffusion models to predict and prevent drug shortages [ dissertation]. Washington (DC): George Washington University; 2024.
