การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณการใช้ยาปฏิชีวนะกับ อัตราการติดเชื้อดื้อยาในแผนกผู้ป่วยในของโรงพยาบาลพังงา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปริมาณและแนวโน้มการใช้ยาปฏิชีวนะ อัตราการติดเชื้อดื้อยา และความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณการใช้ยาปฏิชีวนะกับอัตราการติดเชื้อดื้อยาในแผนกผู้ป่วยในของโรงพยาบาลพังงา วิธีการ: การวิจัยเชิงนิเวศวิทยาแบบย้อนหลังครั้งนี้ใช้ข้อมูลผู้ป่วยในของโรงพยาบาลพังงา ปีงบประมาณ พ.ศ. 2560-2567 การศึกษาวัดปริมาณการใช้ยาปฏิชีวนะด้วย defined daily dose (DDD) ต่อ 100 วันนอน และจำแนกยาปฏิชีวนะตาม AWaRe classification ข้อมูลเชื้อดื้อยาได้จากระบบ AMASS (AutoMated tool for Antimicrobial resistance Surveillance System) เวอร์ชัน 3.0 ผลการวิจัย: ปริมาณการใช้ยาปฏิชีวนะรวมเฉลี่ย 108.53±19.64 DDD/100 วันนอน ปริมาณการใช้ยากลุ่ม Watch (กลุ่มที่ต้องเฝ้าระวัง) มีสัดส่วนสูงสุดร้อยละ 60.20 ขณะที่กลุ่ม Access (กลุ่มที่ควรใช้) มีเพียงร้อยละ 38.35 ซึ่งต่ำกว่าเป้าหมายองค์การอนามัยโลก หลังการระบาดของ COVID-19 การใช้ยากลุ่ม carbapenem และ beta-lactam/Beta-lactamase inhibitor เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (ร้อยละ 36.20, P = 0.001 และร้อยละ 38.30, P = 0.038 ตามลำดับ) CRAB (carbapenem-resistant Acinetobacter baumannii) มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทั้งในกระแสเลือด (P = 0.026) และทุกแหล่งติดเชื้อ (P <0.001) ความไวต่อยา fluoroquinolone ใน E. coli ลดลงจากร้อยละ 65.30 เหลือร้อยละ 26.10 ภายใน 8 ปี การศึกษาพบความสัมพันธ์เชิงบวกระหว่างการใช้ carbapenem กับอัตราเชื้อดื้อยาที่ระยะหน่วง 1 ปี (r = +0.773, P = 0.042) และ 2 ปี (r = +0.824, P = 0.044) อัตราป่วยตายจากการติดเชื้อ CRAB ในกระแสเลือดสูงร้อยละ 44.40 การติดเชื้อในโรงพยาบาลมีอัตราการดื้อยา (ร้อยละ 50.4) และอัตราการเสียชีวิต (ร้อยละ 38.3) ซึ่งสูงกว่าการติดเชื้อที่มาจากชุมชนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.001) สรุป: ปริมาณการใช้ยา carbapenem มีความสัมพันธ์กับอัตราการติดเชื้อ CRAB โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาผลแบบมีระยะหน่วง อัตราการเสียชีวิตจาก CRAB ในระดับสูง พบสัดส่วนการใช้ยากลุ่ม Watch สูง ในขณะที่ยากลุ่ม Access ต่ำกว่าเป้าหมายขององค์การอนามัยโลก แสดงถึงความไม่สมดุลตามกรอบ AWaRe โรงพยาบาลควรเพิ่มสัดส่วนการใช้ยากลุ่ม Access ให้สอดคล้องกับเป้าหมายองค์การอนามัยโลก ควบคู่กับการกำกับดูแลการใช้ยากลุ่ม fluoroquinolone และ carbapenem อย่างเป็นระบบ ตลอดจนบูรณาการ antimicrobial stewardship กับมาตรการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อ และพัฒนาแนวทางการใช้ยาที่อิงข้อมูล antibiogram ของโรงพยาบาล เพื่อลดโอกาสการเกิดและการแพร่กระจายของเชื้อดื้อยาอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลการวิจัยและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความถือเป็นความคิดเห็นและอยู่ในความรับผิดชอบของผู้นิพนธ์ มิใช่ความเห็นหรือความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ หรือคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากการพิมพ์ บทความที่ได้รับการเผยแพร่โดยวารสารเภสัชกรรมไทยถือเป็นสิทธิ์ของวารสารฯ
เอกสารอ้างอิง
Salam MA, Al-Amin MY, Salam MT, Pawar JS, Akhter N, Rabaan AA, et al. Antimicrobial resistance: A growing serious threat for global public health. Healthcare. 2023; 11: 1946. doi:10.3390/healthcare 11131946.
van de Sande-Bruinsma N, Grundmann H, Verloo D, Tiemersma E, Monen J, Goossens H, Ferech M. Antimicrobial drug use and resistance in Europe. Emerg Infect Dis 2008; 14: 1722–30. doi:10.3201/eid 1411.070467
Lipsitch M, Samore MH. Antimicrobial use and antimicrobial resistance: A population perspective. Emerg Infect Dis 2002; 8: 347–54. doi:10.3201/eid 0804.010312
Teerawattanapong N, Panich P, Kulpokin D, Na Ranong S, Kongpakwattana K, Saksinanon A, et al. A systematic review of the burden of multidrug-resistant healthcare-associated infections among intensive care unit patients in Southeast Asia: The rise of multidrug-resistant Acinetobacter baumannii. Infect Control Hosp Epidemiol. 2018; 39: 525–33. doi:10.1017/ice.2018.58
Murray CJL, Ikuta KS, Sharara F, Swetschinski L, Robles Aguilar G, Gray A, et al. Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis. Lancet 2022; 399: 629–55. doi:10.1016/S0140-6736 (21)02724-0.
World Health Organization. Guidelines for the prevention and control of carbapenem-resistant Enterobacteriaceae, Acinetobacter baumannii and Pseudomonas aeruginosa in health care facilities [online]. 2017 [cited Jan 8, 2026]. Available from: apps.who.int/iris/handle/10665/259462
World Health Organization. AWaRe classification of antibiotics for evaluation and monitoring of use: 2023 update [online]. 2023 [cited Jan 8, 2026]. Available from: www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EMPIAU2023.04
Anugulruengkitt S, Charoenpong L, Kulthanmanusorn A, Thienthong V, Usayaporn S, Kaewkhankhaeng W, et al. Point prevalence survey of antibiotic use among hospitalized patients across 41 hospitals in Thailand. JAC Antimicrob Resist. 2023; 5: dlac140. doi:10.1093/jacamr/dlac140.
Ministry of Public Health (Thailand). Thailand national strategic plan on antimicrobial resistance 2017–2021 [online]. 2016 [cited Jan 8, 2026]. Available from: rr-asia.woah.org/app/uploads/2020/03/thailand_thailands-national-strategic-plan-on-amr-2017-2021.pdf
Davey P, Marwick CA, Scott CL, Charani E, McNeil K, Brown E, et al. Interventions to improve antibiotic prescribing practices for hospital inpatients. Cochrane Database Syst Rev. 2017;2:CD003543. doi:10.1002/1 4651858.CD003543.pub4
World Health Organization. The ATC/DDD methodology [online]. 2025 [cited Feb 8, 2026]. Available from: www.who.int/tools/atc-ddd-toolkit/met hodology
World Health Organization. Antimicrobial steward- ship programmes in health-care facilities in low and middle-income countries: A practical toolkit. Geneva: World Health Organization; 2019.
World Health Organization. Antibiotic use: Target >70% of total antibiotic use being Access group antibiotics (70% Access target) [online]. 2024 [cited Aug 30, 2025]. Available from: www.who.int/data/gho /indicator-metadata-registry/imr-details/5767
Mahamat A, Lavigne JP, Fabbro-Peray P, Kinowski JM, Daurès JP, Sotto A. Evolution of fluoroquinolone resistance among Escherichia coli urinary tract isolates from a French university hospital. Clin Microbiol Infect. 2005; 11: 301–6. doi:10.1111/j.1469-0691.2005.01098.x
Wu HH, Liu HY, Lin YC, Hsueh PR, Lee YJ. Correlation between levofloxacin consumption and nosocomial infections due to fluoroquinolone-resistant Escherichia coli. J Microbiol Immunol Infect. 2016; 49: 424–9. doi:10.1016/j.jmii.2011.12.019
Tchesnokova V, Larson L, Basova I, Sledneva Y, Choudhury D, Solyanik T, et al. Increase in the community circulation of ciprofloxacin-resistant Escherichia coli despite reduction in antibiotic prescriptions. Commun Med. 2023; 3: 110. doi:10.1038/s43856-023-00337-2
Lee YL, Ko WC, Hsueh PR. Geographic patterns of Acinetobacter baumannii and carbapenem resistance in the Asia-Pacific region: Results from the ATLAS program, 2012–2019. Int J Infect Dis. 2023; 127: 48–55. doi:10.1016/j.ijid.2022.12.010
Boutzoukas A, Doi Y. The global epidemiology of carbapenem-resistant Acinetobacter baumannii. JAC Antimicrob Resist 2025; 7: dlaf134. doi:10.1093/jaca mr/dlaf134
Poku E, Cooper K, Cantrell A, Harnan S, Abu Sin M, Zanuzdana A, Hoffmann A. Systematic review of time lag between antibiotic use and rise of resistant pathogens among hospitalized adults in Europe. JAC Antimicrob Resist. 2023; 5: dlad001. doi:10.1093/jac amr/dlad001.
Sorovou G, Schinas G, Pasxali A, Tzoukmani A, Tryfinopoulou K, Gogos C, et al. Epidemiology and resistance phenotypes of carbapenem-resistant Klebsiella pneumoniae in Corfu General Hospital (2019–2022): a comprehensive time series analysis of resistance gene dynamics. Microorganisms. 2023; 11: 2537. doi:10.3390/microorganisms11102537.
Altunsoy A, Aypak C, Azap A, Ergönül Ö, Balık İ. The impact of a nationwide antibiotic restriction program on antibiotic usage and resistance against nosocomial pathogens in Turkey. Int J Med Sci. 2011; 8: 339-44. doi:10.7150/ijms.8.339
Giske CG, Monnet DL, Cars O, Carmeli Y; ReAct-Action on Antibiotic Resistance. Clinical and economic impact of common multidrug-resistant gram-negative bacilli. Antimicrob Agents Chemother 2008; 52: 813-21. doi:10.1128/AAC.01169-07
Teerawattanapong N, Panich P, Kulpokin D, Na Ranong S, Kongpakwattana K, Saksinanon A, et al. A systematic review of the burden of multidrug-resistant healthcare-associated infections among intensive care unit patients in Southeast Asia: the rise of multidrug-resistant Acinetobacter baumannii. Infect Control Hosp Epidemiol. 2018; 39: 525-33.
Barišić V, Kovačević T, Travar M, Golić Jelić A, Kovačević P, Milaković D, Škrbić R. A retrospective study of the impact of the COVID-19 pandemic on the utilization and quality of antibiotic use in a tertiary care teaching hospital in low-resource settings. Antibiotics (Basel). 2025; 14: 535. doi:10.3390/antibiotics140605 35
Venturini S, Avolio M, Fossati S, Callegari A, De Rosa R, Basso B, Zanusso C, Orso D, Cugini F, Crapis M. Antimicrobial stewardship in the Covid-19 pandemic. Hosp Pharm 2022; 57: 416-8. doi:10.11 77/00185787221075190
Rocha VFD, Neves da Silva E, Azevedo J, et al. The impact of COVID-19 on microbiological profile and antibiotic consumption in ICU: a retrospective study in an infectious disease hospital in Brazil. Braz J Infect Dis. 2024; 28: 103705. doi:10.1016/j.bjid.2023 .103705.
Langford BJ, Soucy J-PR, Leung V, et al. Antibiotic resistance associated with the COVID-19 pandemic: a systematic review and meta-analysis. Clin Microbiol Infect. 2023; 29: 302–9. doi:10.1016/j.cmi.2022.12.0 06 .
Russo A, Bassetti M, Ceccarelli G, Carannante N, Losito AR, Bartoletti M, et al. Bloodstream infections caused by carbapenem-resistant Acinetobacter baumannii. J Infect. 2019; 79: 130–8. doi:10.1016/j.jin f.2019.05.017
Cogliati Dezza F, Covino S, Petrucci F, Sacco F, Viscido A, Gavaruzzi F, et al. Risk factors for CRAB bloodstream infections and related mortality. JAC Antimicrob Resist. 2023; 5: dlad096. doi:10.1093/jac amr/dlad096
Cavallo I, Oliva A, Pages R, Sivori F, Truglio F, Fabrizio C, et al. Acinetobacter baumannii in the critically ill. Front Microbiol. 2023; 14: 1196774. doi:10 .3389/fmicb.2023.1196774
World Health Organization. WHO bacterial priority pathogens list, 2024: bacterial pathogens of public health importance to guide research, development and strategies to prevent and control antimicrobial resistance [online]. 2024 [cited Jan 8, 2025]. Available from:www.who.int/publications/i/item/9789240093461
Sharland M, Pulcini C, Harbarth S, Zeng M, Gandra S, Mathur S, Magrini N. Classifying antibiotics in the WHO Essential Medicines List for optimal use—Be AWaRe. Lancet Infect Dis. 2018; 18: 18–20.
Cižman M, Plankar Srovin T. Antibiotic consumption and resistance of gram-negative pathogens. GMS Infect Dis. 2018; 6: Doc05. doi:10.3205/id000040
Boni S, et al. Association between consumption of fluoroquinolones and carbapenems and their resistance rates in Pseudomonas aeruginosa in Argentina. Rev Argent Microbiol. 2022; 54: 244–52. doi:10.1016/j.ram.2021.09.007.
Lim C, Miliya T, Chansamouth V, Aung M, Karkey A, Teparrukkul P, et al. Automating the generation of antimicrobial resistance surveillance reports: proof-of-concept study involving seven hospitals in seven countries. J Med Internet Res. 2020; 22: e19762. doi: 10.2196/19762.
Tuamsuwan K, Chamawan P, Boonyarit P, Srisuphan V, Klaytong P, Rangsiwutisak C, et al. Frequency of antimicrobial-resistant bloodstream infections in Thailand, 2022. J Infect. 2024; 89: 106249. doi:10.1016/j.jinf.2024.106249
