การพัฒนาและประเมินผลแนวทางการส่งเสริมการใช้ยาสมุนไพร ตามบัญชียาหลักแห่งชาติในโรงพยาบาลห้วยยอด จังหวัดตรัง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาและประเมินผลแนวทางการส่งเสริมการใช้ยาสมุนไพรตามบัญชียาหลักแห่งชาติในโรงพยาบาลห้วยยอด จังหวัดตรัง วิธีการ: การศึกษานี้ใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมแบบ 2 วงรอบ ผู้ร่วมวิจัยประกอบด้วยบุคลากรทางการแพทย์ 16 คน ได้แก่ แพทย์ เภสัชกร แพทย์แผนไทย และพยาบาล กลุ่มละ 4 คน รวมถึงผู้บริหารโรงพยาบาล วงรอบที่ 1 (กรกฎาคม–กันยายน 2567) เริ่มด้วยการวิเคราะห์สถานการณ์จากฐานข้อมูล HOSxP ย้อนหลัง 3 ปี ตามด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกในแพทย์ 4 คน และสนทนากลุ่มกับเภสัชกร แพทย์แผนไทย และพยาบาล กลุ่มละ 4 คน เพื่อระบุอุปสรรค จากนั้นจัดประชุมเชิงปฏิบัติการสหสาขาวิชาชีพเพื่อออกแบบและดำเนินมาตรการส่งเสริม ได้แก่ การจัดอบรม การปรับระบบแจ้งเตือน HOSxP และการจัดทำสื่อความรู้ พร้อมติดตามผลการสั่งใช้ยา ในวงรอบที่ 2 (ตุลาคม–ธันวาคม 2567) ผู้วิจัยทบทวนผลจากวงรอบแรก แล้วดำเนินมาตรการเพิ่มเติม ได้แก่ จัดทำคู่มือยาสมุนไพรโรงพยาบาลและพัฒนาระบบสื่อสารภายในทีมรักษาผ่านการประชุมประจำเดือน จดหมายข่าว และกลุ่ม LINE การวัดผลเชิงปริมาณทำโดยเปรียบเทียบจำนวนครั้งของการสั่งใช้ยาสมุนไพรรายไตรมาส และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษา: ก่อนดำเนินโครงการ อัตราการทดแทนยาแผนปัจจุบันด้วยยาสมุนไพรอยู่ในระดับต่ำ (ร้อยละ 3.57–4.03) ต่ำกว่าเกณฑ์ร้อยละ 10 ที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด สาเหตุหลักคือบุคลากรขาดความมั่นใจในประสิทธิภาพและความปลอดภัยของยาสมุนไพร และขาดแนวทางการสั่งใช้ที่ชัดเจน หลังดำเนินการครบ 2 วงรอบ จำนวนครั้งของการสั่งใช้ยาสมุนไพรหลายรายการเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน โดยฟ้าทะลายโจรเพิ่มขึ้นร้อยละ 74.64 เมื่อเปรียบเทียบไตรมาสแรกกับไตรมาสสุดท้าย และยาสหัสธาราเพิ่มขึ้นร้อยละ 104.39 ในวงรอบที่ 2 บุคลากรทางการแพทย์มีความเชื่อมั่นในการสั่งใช้ยาสมุนไพรเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สรุป: กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม 2 วงรอบ ช่วยให้ได้แนวทางการส่งเสริมการใช้ยาสมุนไพรที่สอดคล้องกับบริบทของโรงพยาบาลห้วยยอด เสริมสร้างความเชื่อมั่นของบุคลากร และนำไปสู่การเพิ่มขึ้นของการใช้ยาสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติอย่างเป็นระบบและยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลการวิจัยและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความถือเป็นความคิดเห็นและอยู่ในความรับผิดชอบของผู้นิพนธ์ มิใช่ความเห็นหรือความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ หรือคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากการพิมพ์ บทความที่ได้รับการเผยแพร่โดยวารสารเภสัชกรรมไทยถือเป็นสิทธิ์ของวารสารฯ
เอกสารอ้างอิง
Ministry of Public Health. National strategy on Thai traditional medicine and alternative medicine development (2017-2036). Bangkok: Department of Thai Traditional and Alternative Medicine; 2017.
National Health Security Office (NHSO). Policy supporting herbal medicine access for universal health coverage (30 Baht scheme): Fee Schedule for 9 herbal medicine items. Bangkok: NHSO; 2023.
Jindarat S, Muangnoi C, Changsiriporn D, Platong A, Thanamontra B, Chiewchanwit D, et al. Efficacy and safety of cinnamon stomachic mixture for patients with functional dyspepsia. Siriraj Med J 2006; 58: 1103-6.
Kitchalow P, Wayurakul W. Factors related to prescribing herbal medicines listed in National List of Essential Medicines among hospital-based physicians in Pathumthani province. Research and Development Health System Journal 2022; 15: 145-58.
Kemmis S, McTaggart R, Nixon R. The action research planner: doing critical participatory action research. Singapore: Springer; 2014.
McAllister M, Brien DL, Flynn T, Tapsell A. The capacity of participatory action research to facilitate the promotion of holistic care. J Nurs Manag. 2017; 25: 26-34.
Rogers EM. Diffusion of innovations. 5th ed. New York: Free Press; 2003.
Minkler M, Wallerstein N, editors. Community-based participatory research for health: from process to outcomes. 2nd ed. San Francisco: Jossey-Bass; 2008.
Sanalad R, Kittiboonyakun P, Nualkaew S. Effects of the intervention for promoting the prescribing of herbal medicines in the national lists of essential medicines in community hospitals at Mahasarakham Province. Thai Journal of Pharmacy Practice 2021; 13: 933-43.
