ผลของศูนย์ลดอันตรายจากการใช้ยาเสพติดในชุมชนต่อการเพิ่มอัตราการคงอยู่ในระบบบำบัดเมทาโดนระยะยาว: การวิจัยแบบผสมผสาน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: 1) เพื่อประเมินผลลัพธ์ของการจัดตั้งศูนย์ลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด (drop-in center) ในชุมชน สำหรับผู้ป่วยที่บำบัดด้วยเมทาโดนระยะยาว (methadone maintenance therapy: MMT) โดยพิจารณาจากอัตราการคงอยู่ในระบบการบำบัดและการหยุดใช้สารเสพติดโอปิออยด์ และ 2) เพื่อประเมินมุมมองของผู้ป่วยต่อคุณภาพของบริการหลังจัดตั้งศูนย์ฯ วิธีการ: การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน การศึกษาเชิงปริมาณใช้รูปแบบกึ่งทดลองย้อนหลังก่อน-หลัง โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากเวชระเบียนของผู้ป่วย MMT ที่เข้าเกณฑ์ทั้งหมด ณ โรงพยาบาลแม่วางและศูนย์ฯ เพื่อเปรียบเทียบผลลัพธ์ก่อนและหลังการจัดตั้งศูนย์ฯ ระหว่างวันที่ 1 มกราคม 2566 ถึง 31 ธันวาคม 2567 การศึกษาเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างในผู้ป่วย 12 รายเพื่อประเมินมุมมองต่อคุณภาพของบริการ ผลการวิจัย: ผู้ป่วย MMT ที่เข้าเกณฑ์การวิเคราะห์ข้อมูลแบบก่อน-หลัง จำนวน 156 ราย ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (ร้อยละ 96.20) อายุเฉลี่ย 39.80±15.18 ปี และได้รับขนาดเมทาโดนเฉลี่ย 19.96±6.05 มิลลิกรัมต่อวัน ก่อนการจัดตั้งศูนย์ฯ มีอัตราการคงอยู่ในระบบบำบัด ร้อยละ 38.46 (60/156 ราย) อัตราดังกล่าวเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เป็นร้อยละ 69.87 (109/156 ราย) (P<0.001) หลังการจัดตั้งศูนย์ฯ นอกจากนี้ อัตราการหยุดใช้สารเสพติดยังเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจากร้อยละ 27.56 เป็นร้อยละ 42.31 (P<0.001) ข้อมูลเชิงคุณภาพจากผู้ป่วยสะท้อนว่า บริการของศูนย์ลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด ช่วยอำนวยความสะดวกในการเข้าถึงการบำบัด และสนับสนุนการลดการเสพสารเสพติด สรุป: การจัดตั้งศูนย์ลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด มีบทบาทสำคัญในการเพิ่มอัตราการคงอยู่ในระบบการบำบัด และสนับสนุนการหยุดใช้ยาเสพติด เนื่องจากช่วยลดอุปสรรคด้านการเข้าถึง และลดภาระด้านเวลาการเดินทางสำหรับผู้ป่วย MMT ดังนั้นศูนย์ดังกล่าวจึงเป็นกลไกสำคัญในการเพิ่มอัตราการคงอยู่ในระบบการบำบัดรักษา และเป็นทางเลือกที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อสนับสนุนการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติดกลุ่มโอปิออยด์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลการวิจัยและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความถือเป็นความคิดเห็นและอยู่ในความรับผิดชอบของผู้นิพนธ์ มิใช่ความเห็นหรือความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ หรือคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากการพิมพ์ บทความที่ได้รับการเผยแพร่โดยวารสารเภสัชกรรมไทยถือเป็นสิทธิ์ของวารสารฯ
เอกสารอ้างอิง
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). World drug report 2023 [online]. 2023 [cited May 7, 2025]. Available from: www.unodc.org/unodc/data-and-analysis/world-drug-report-2023.html
Office of the Narcotics Control Board, Ministry of Justice. Thailand narcotics control annual report 2023. Bangkok: Office of the Narcotics Control Board; 2023.
Palayew A, Knudtson K, Purchase S, Clark S, Possehl L, Healy E, et al. HIV risk and prevention among clients of a delivery-based harm reduction service during an HIV outbreak among people who use drugs in northern rural Minnesota, USA. Harm Reduct J. 2023; 20: 102. doi:10.1186/s12954-023-00839-1.
Teoh Bing Fei J, Yee A, Habil MH, Danaee M. Effectiveness of methadone maintenance therapy and improvement in quality of life following a decade of implementation. J Subst Abuse Treat. 2016; 69: 50–6.
Parvaresh N, Kheradmand A, Darijani M. The effect of methadone maintenance therapy on harm reduction in opiate dependents in Kerman socio-behavioral consulting centers. Addict Health. 2010; 2: 26–8.
Noori R, Narenjiha H, Aghabakhshi H, Habibi G, Khoshkrood Mansoori B. Methadone maintenance therapy outcomes in Iran. Subst Use Misuse. 2012; 47: 767–73.
Suwanmajo S, Duangrithi D, Komkla N, Phattanachot W, Sathaporn U. Predictors – one year retention methadone maintenance therapy at Princess Mother Institute on drug abuse treatment. Journal of the Department of Medical Services. 2019; 44: 119–24.
Duangsoithong T, Chaipichitpan N. Factors related to methadone maintenance treatment outcome at Princess Mother Institute on drug abuse treatment. Journal of the Department of Medical Services 2022; 47: 113–21.
Hfocus.org. Another success: Drop in center, drug abuse reduction center [online]. 2023 [cited Jan 30, 2025]. Available from: www.hfocus.org/content/2023 /04/27433
PSI Foundation (Thailand). Long-term methadone maintenance therapy in the community: A best practice model from Santikhiri Village, Mae Salong Nok Subdistrict, Mae Fa Luang District, Chiang Rai Province. Bangkok: PSI Foundation (Thailand); 2015.
Nimsakul K, Suwannaprom P, Suttajit S. Complexity of implementing harm reduction services in community hospitals: A two-phase qualitative study. Thai J Pharm Sci. 2022; 46: 324–34.
Sooktong K, Suttajit S, Suwannaprom P. Beyond medicine availability: unpacking the challenges of methadone maintenance therapy implementation in northern Thai hospitals. Thai Bulletin of Pharmaceutical Sciences. 2024; 19: 195–210.
Nong T, Hodgkin D, Trang NT, Shoptaw SJ, Li MJ, Hai Van HT, Le G. A review of factors associated with methadone maintenance treatment adherence and retention in Vietnam. Drug Alcohol Depend. 2023; 243: 109699. doi:10.1016/j.drugalcdep.2022.1 09699.
Nguyen HTT, Dinh DX. Opioid relapse and its predictors among methadone maintenance patients: a multicenter, cross-sectional study in Vietnam. Harm Reduct J. 2023; 20: 136.
Takurngsakdakul A. Factors associated with concurrent heroin use in methadone maintenance treatment patients in psychiatric out-patient-unit at Samutprakan hospital. Udonthani Hospital Medical Journal. 2017; 25: 171–80.
Ministry of Public Health. KPI template year 2025 [online]. 2025 [cited Oct 28, 2025]. Available from: spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2025/03/KPI_te mplate_2568_revise.pdf
Zhang G, Yang Y, Ye R, Zhang D, Shad D, Hu Y, Dai B, Liu Z. Effect of community‐based extension clinics of methadone maintenance therapy on treatment retention and illicit opioid use: a retrospective cohort study. BMC Public Health. 2018; 18: 1–9.
Nastasi BK, Schensul SL. Contributions of qualitative research to the validity of intervention research. J Sch Psychol. 2005; 43: 177–95.
Inpa C, Sriprasert P. Factors affecting treatment completion among drug-addicted patients in Tak Province. Lanna Public Health J. 2021; 17: 91–100.
Bao YP, Liu ZM, Epstein DH, Du C, Shi J, Lu L. A meta-analysis of retention in methadone maintenance by dose and dosing strategy. Am J Drug Alcohol Abuse. 2009; 35: 28-33.
Navidian A, Kermansaravi F, Tabas EE, Saeedinezhad F. Efficacy of group motivational interviewing in the degree of drug craving in the addicts under the methadone maintenance treatment (MMT) in south east of Iran. Arch Psychiatr Nurs. 2016; 30: 144–9.
Klimas J, Hamilton MA, Gorfinkel L, Adam A, Cullen W, Wood E. Retention in opioid agonist treatment: a rapid review and meta-analysis comparing observational studies and randomized controlled trials. Syst Rev. 2021; 10: 216. doi:10.1186/s13643-021-01764-9.
Health Administration Division, Ministry of Public Health. Guide for the development of health service systems (Service Plan) for drug addiction. Samut Sakhon: Born to Be Publishing; 2018.
Princess Mother National Institute on Drug Abuse Treatment, Thanyarak Regional Hospitals, Department of Medical Services. Harm reduction service provision manual for service providers. Nonthaburi: Department of Medical Services, Ministry of Public Health; 2024.
Department of Medical Services. Harm Reduction: Guidelines for harm reduction implementation. Samut Sakhon: Department of Medical Services, Ministry of Public Health; 2017.
Brooner RK, Stoller KB, Patel P, Wu L-T, Yan H, Kidorf M. Opioid treatment program prescribing of methadone with community pharmacy dispensing: Pilot study of feasibility and acceptability. Drug Alcohol Depend Rep. 2022; 3: 100067. doi:10.1016 /j.dadr.2022.100067.
