การศึกษารูปแบบการพัฒนาความสามารถในการใช้ฉลากอาหารเพื่อคุ้มครองตนเองของผู้บริโภค ผ่านการถ่ายทอดจาก ครู ก.

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนารูปแบบการพัฒนาสมรรถนะครู ก. ในการถ่ายทอดความสามารถในการใช้ฉลากอาหารเพื่อคุ้มครองตนเองให้แก่ผู้บริโภค และทดสอบประสิทธิภาพของรูปแบบดังกล่าว วิธีการ: การศึกษานี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียวที่มีการวัดผลก่อนและหลังการแทรกแซง การศึกษาประกอบด้วย 2 โครงการ โครงการที่ 1 คือ การพัฒนาสมรรถนะในการถ่ายทอดความสามารถในการใช้ฉลากอาหารเพื่อคุ้มครองตนเองให้แก่ผู้บริโภคของครู ก. จำนวน 32 คนที่คัดเลือกมาจากผู้นำชุมชน ผู้นำศาสนา อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) หลักสูตรที่ใช้พัฒนา ครู ก. ถูกกำหนดขึ้นตามกรอบทฤษฎีพฤติกรรมที่มีการวางแผนไว้ และแนวคิด "ต้อง ตรวจ ตัด " ของธาริณี ศรีศักดิ์นอก หลักสูตรที่ใช้เป็นการอบรม 1 วันที่เน้นเนื้อหาการอ่านและแปลผลข้อมูลบนฉลากอาหาร เช่น ฉลากโภชนาการ วันหมดอายุ และการสังเกตผลิตภัณฑ์อันตรายผ่านกิจกรรมการบรรยายและฝึกปฏิบัติจากผลิตภัณฑ์จริง การศึกษาวัดความเปลี่ยนแปลงของครู ก. ด้านความรู้ ทัศนคติ และทักษะการใช้ฉลากอาหารก่อนและหลังการอบรม นอกจากนี้ ยังมีการประเมินทักษะการเป็นวิทยากร โดยครู ก. ผู้เข้าอบรมต้องได้คะแนนตั้งแต่ร้อยละ 80 ขึ้นไปในทั้งสองส่วน จึงจะถือว่าผ่านการประเมินและสามารถไปถ่ายทอดความรู้ให้แก่ผู้บริโภค โครงการที่ 2 เป็นการประเมินผลการถ่ายทอดความสามารถในการใช้ฉลากอาหารเพื่อคุ้มครองตนเองของครู ก. แก่ผู้บริโภค จำนวน 640 คนในชุมชนของตนเอง การศึกษาการทดสอบความรู้และทักษะเกี่ยวกับการใช้ฉลากอาหารของผู้บริโภคก่อนและหลังการเรียนรู้จาก ครู ก. เพื่อวัดประสิทธิผลของรูปแบบการถ่ายทอด ผลการวิจัย: หลังการอบรม ครู ก. มีคะแนนความสามารถในการใช้ฉลากอาหารเพื่อคุ้มครองตนเองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยเฉพาะความสามารถฯด้านการตัดสินใจบริโภค (Cohen's d = 0.87, P < 0.001) รองลงมาคือ ด้านทักษะการตรวจสอบ (Cohen's d = 0.60, P =0.003) และด้านการเข้าถึงข้อมูลด้านอาหาร (Cohen's d = 0.53, P =0.006) ขณะที่ด้านความรู้ฉลากอาหาร ไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนทัศนคติด้านฉลากอาหารดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Cohen's d = 0.53, P = 0.027) ครู ก. ที่เข้าอบรมผ่านเกณฑ์สมรรถนะที่กำหนดทุกคน  หลังการเข้าอบรมกับครู ก ผู้บริโภคมีคะแนนความสามารถในการใช้ฉลากอาหารเพื่อคุ้มครองตนเองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยพัฒนาได้ดีที่สุดในด้านการตัดสินใจบริโภค (Cohen's d = 0.45, P < 0.001) รองลงมาคือด้านความรู้เกี่ยวกับฉลากอาหาร (Cohen's d = 0.44, P < 0.001) ด้านทักษะการตรวจสอบ (Cohen's d = 0.35, P < 0.001) และด้านความสามารถในการเข้าถึงข้อมูลด้านอาหาร (Cohen's d = 0.29, P < 0.001) ส่วนทัศนคติด้านฉลากอาหารดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเช่นกัน (Cohen's d = 0.17, P < 0.001) สรุป: รูปแบบการพัฒนาสมรรถนะครู ก. มีประสิทธิภาพในการเพิ่มความสามารถของทั้งครู ก. และทำให้สามารถถ่ายทอดความสามารถให้แก่ผู้บริโภคในเรื่องการใช้ฉลากอาหารเพื่อการคุ้มครองตนเองได้ ผู้เกี่ยวข้องสามารถนำรูปแบบดังกล่าวไปขยายผลโดยใช้เป็นวิธีการให้ความรู้แก่ผู้บริโภคอย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ