สถานการณ์ยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพในร้านชำในจังหวัดกรุงเทพมหานคร: กรณีศึกษาของเขตภาษีเจริญและบางขุนเทียน

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความชุกของยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ไม่ปลอดภัยในร้านชำในเขตภาษีเจริญและเขตบางขุนเทียน กรุงเทพมหานคร และเพื่อประเมินระดับความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการร้านชำ วิธีการ: การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบตัดขวางร่วมกับการศึกษาเชิงคุณภาพ การศึกษาเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากร้านชำจำนวน 115 แห่งโดยใช้แบบสำรวจที่มีโครงสร้างและเครื่องมือประเมินมาตรฐาน ได้แก่ Grocery Store–Rational Drug Use (G-RDU) และ Grocery Store–Safety Health Products (G-SHP) การศึกษายังได้สัมภาษณ์เชิงลึกในผู้ประกอบการจำนวน 10 ราย เพื่ออธิบายบริบทของผลการศึกษาเชิงปริมาณให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ผลการศึกษา: จากร้านชำที่สำรวจทั้งหมด 115 แห่ง พบว่ามี 36 แห่ง (ร้อยละ 31.3) ที่จำหน่ายยา โดยในจำนวนนี้มี 25 แห่ง (คิดเป็นร้อยละ 21.7 ของร้านทั้งหมด) ที่จำหน่ายยานอกเหนือจากรายการยาสามัญประจำบ้าน เมื่อจำแนกตามเกณฑ์ความเสี่ยง พบว่าเป็นร้านกลุ่มเสี่ยงต่ำร้อยละ 80.87 กลุ่มเสี่ยงปานกลางร้อยละ 4.35 และกลุ่มเสี่ยงสูงร้อยละ 14.78 ในภาพรวม มีร้านชำจำนวน 48 แห่ง (ร้อยละ 41.7) ที่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพ G-RDU หรือ G-SHP คะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการอยู่ที่ 76.99 ± 15.45 (จากคะแนนเต็ม 115) โดยมีผู้ประกอบการร้อยละ 46.1 ที่มีคะแนนตั้งแต่ 90 ขึ้นไป เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่าคะแนนสูงสุดอยู่ในด้าน "ความเข้าใจ" และต่ำสุดในด้าน "การบอกต่อข้อมูล" ทั้งนี้ ผู้ประกอบการในกลุ่มร้านเสี่ยงสูงมีคะแนนความรอบรู้ต่ำกว่ากลุ่มร้านเสี่ยงต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการศึกษาเชิงคุณภาพเผยให้เห็นว่า ผู้ประกอบการยังไม่มั่นใจในการจำแนกประเภทผลิตภัณฑ์สุขภาพตามกฎหมาย มีพฤติกรรมจำหน่ายสินค้าตามความต้องการของลูกค้าเป็นหลัก และขาดโอกาสในการเข้าถึงการอบรมอย่างเป็นทางการ ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ช่วยอธิบายผลการวิจัยในการศึกษาเชิงปริมาณ สรุป: ร้านชำในเขตเมืองยังคงเป็นสถานที่ขายผลิตภัณฑ์สุขภาพที่สำคัญ แต่ยังมีความเสี่ยงอันเนื่องมาจากการไม่ปฏิบัติตามกฎระเบียบและระดับความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการ การเสริมสร้างโปรแกรมการอบรมที่จำเพาะเจาะจง การพัฒนาคู่มือแนะนำด้านกฎระเบียบที่ชัดเจนสำหรับผู้ประกอบการร้านชำ และการขยายผลโครงการ G-RDU และ G-SHP จะช่วยยกระดับความปลอดภัยของผู้บริโภคและส่งเสริมการขายปลีกผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ปลอดภัยอย่างยั่งยืน