การพัฒนาระบบกำกับดูแลการใช้ยาปฏิชีวนะโดยเภสัชกรเป็นแกนนำร่วมกับทีมสหสาขาวิชาชีพ ในโรงพยาบาลจังหวัดเชียงขวาง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาและประเมินผลระบบกำกับดูแลและส่งเสริมการใช้ยาปฏิชีวนะสมเหตุสมผล (Antimicrobial Stewardship Program: ASP) โดยมีเภสัชกรเป็นแกนนำร่วมกับทีมสหวิชาชีพในโรงพยาบาลจังหวัดเชียงขวาง สาธารณรัฐ- ประชาธิปไตยประชาชนลาว วิธีการ: การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติแบบผสมผสานวิธีการ (mixed-method action research) ที่ดำเนินการระหว่างเดือนกันยายน–ธันวาคม พ.ศ. 2567 ในหอผู้ป่วยใน 4 หอของโรงพยาบาลจังหวัดเชียงขวาง ได้แก่ อายุรกรรม โรคติดเชื้อ กุมารเวชกรรม และศัลยกรรม การศึกษาแบ่งเป็น 2 ระยะคือ (1) การศึกษาเชิงคุณภาพเพื่อศึกษาบริบทและสภาพปัญหาโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกบุคลากรทางการแพทย์ 9 คน และ (2) การศึกษาเชิงปริมาณเป็นการพัฒนาและประเมินผลระบบ ASP โดยเปรียบเทียบความเหมาะสมการใช้ยา ceftriaxone ในผู้ป่วยที่มีการวินิจฉัยโรคติดเชื้อก่อนพัฒนาระบบ (n = 78) และหลังพัฒนาระบบ (n = 63) ผลการวิจัย: ASP ที่พัฒนาขึ้นเป็นระบบที่มีเภสัชกรทำหน้าที่ทบทวนความเหมาะสมของการใช้ยา ceftriaxone ตามเกณฑ์ที่สร้างขึ้นตามบริบทของโรงพยาบาล พร้อมทั้งให้ข้อมูลและคำปรึกษาแก่ทีมผู้รักษา เพื่อส่งเสริมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุสมผล หลังการดำเนินงาน ASP พบว่า ความเหมาะสมในการเลือกใช้ยาปฏิชีวนะมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น โดยการเลือกใช้ยาหลังทราบผลเพาะเชื้อเพิ่มจากร้อยละ 62.5 เป็น 80.0 แต่ยังไม่เพิ่มขึ้นจนถึงระดับนัยสำคัญทางสถิติ (P = 0.856) ความเหมาะสมของขนาดและความถี่ของการใช้ยาปฏิชีวนะเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจากร้อยละ 93.6 เป็น 100.0 (P = 0.025) การบริหารยาจากฉีดเป็นรับประทานเพิ่มจากร้อยละ 84.2 เป็น 87.5 แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (P = 0.733) และความเหมาะสมของระยะเวลาการใช้ยาเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 87.1 เป็น 95.2 แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (P = 0.168) นอกจากนี้แพทย์ยอมรับข้อเสนอของเภสัชกรร้อยละ 90.9 ส่งผลให้ปริมาณการใช้ยาฉีด ceftriaxone (DDD/1,000 วันนอน) ลดลงจาก 368.8 เป็น 181.4 (ลดลงร้อยละ 50.3) มูลค่าการใช้ยาลดลงจาก 96,161 บาทในช่วงก่อนพัฒนาระบบ (เดือนสิงหาคม)  เป็น 46,791 บาทในช่วง หลังพัฒนาระบบ (เดือนธันวาคม) (ลดลงร้อยละ 51.3) และระยะเวลานอนโรงพยาบาลลดลงจาก 6.3 วัน เป็น 5.3 วัน สรุป: การพัฒนาระบบ ASP โดยมีเภสัชกรเป็นแกนนำในการประเมินและให้คำปรึกษาด้านการใช้ยาปฏิชีวนะร่วมกับทีมสหวิชาชีพมีแนวโน้มเพิ่มความเหมาะสมในการใช้ยาปฏิชีวนะ ลดปริมาณและค่าใช้จ่ายด้านยาและส่งผลให้ผลลัพธ์ทางคลินิกดีขึ้น จึงสามารถใช้เป็นแนวทางเพื่อพัฒนาระบบ ASP ในโรงพยาบาลของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวต่อไปในอนาคต