การตรวจเส้นประสาทสมอง: การตรวจเส้นประสาทสมอง

ปิยาณี ศรียา; ศันสนีย์  แสงวณิช; ธนิต  เฉลิมวัฒนชัย

ผู้แต่ง

ปิยาณี ศรียา ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ วิทยาลัยแพทยศาสตร์ พระมงกุฎเกล้า
ศันสนีย์ แสงวณิช กองอายุรกรรม โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า
พ.อ. ดร. นพ. ธนิต เฉลิมวัฒนชัย กองโสต ศอ นาสิกกรรม โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า

คำสำคัญ:

ประสาทกายวิภาคศาสตร์, เส้นประสาทสมอง 12 คู่, การตรวจเส้นประสาทสมอง, การตรวจร่างกาย, การตรวจร่างกายทางคลินิก

บทคัดย่อ

การตรวจเส้นประสาทสมองเป็นส่วนสำคัญของการประเมินผู้ป่วยทางระบบประสาท ประกอบด้วยสององค์ประกอบหลัก ได้แก่ การซักประวัติและการตรวจร่างกาย การตรวจร่างกายอย่างมีประสิทธิภาพจำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจในกายวิภาคศาสตร์ของระบบประสาทเพื่อระบุตำแหน่งและที่ตั้งของเส้นประสาทแต่ละคู่ ซึ่งมีเซลล์ประสาทต้นกำเนิดอยู่บริเวณก้านสมองหรือเหนือกว่านั้น อันเป็นพื้นฐานที่สำคัญสำหรับการตรวจร่างกายในระดับคลินิกที่ช่วยให้บุคคลากรทางการแพทย์สามารถระบุตำแหน่งของโรคได้อย่างแม่นยำ

เอกสารอ้างอิง

Strbian D, Tsivgoulis G, Ospel J, Raty S, Cimflova P, Georgiopoulos G, et al. European Stroke Organisation and European Society for Minimally Invasive Neurological Therapy guideline on acute management of basilar artery occlusion. Eur Stroke J. 2024;9(4):835-84.

Traylor KS, Branstetter BFt. Cranial nerve anatomy. Neuroimaging Clin N Am 2022;32(3):565-76.

Cho E, Chung SE, Kim S. Experiences of Korean Medicine treatment in patients with Bell's palsy: A qualitative study protocol. PLoS One 2025;20(10):e0333488. doi.org/10.1371/journal.pone.0333488

Cummings DM, Henning HE, Brunjes PC. Olfactory bulb recovery after early sensory deprivation. J Neurosci 1997;17(19):7433-40.

Marei HE, Lashen S, Farag A, Althani A, Afifi N, A AE, et al. Human olfactory bulb neural stem cells mitigate movement disorders in a rat model of Parkinson's disease. J Cell Physiol 2015;230(7):1614-29.

Marei HE, Shouman Z, Althani A, Afifi N, A AE, Lashen S, et al. Differentiation of human olfactory bulb-derived neural stem cells toward oligodendrocyte. J Cell Physiol 2018;233(2):1321-9.

Hernandez AK, Landis BN, Altundag A, Fjaeldstad AW, Gane S, Holbrook EH, et al. Olfactory nomenclature: An orchestrated effort to clarify terms and definitions of dysosmia, anosmia, hyposmia, normosmia, hyperosmia, olfactory intolerance, parosmia, and phantosmia/olfactory hallucination. ORL J Otorhinolaryngol Relat Spec 2023;85(6):312-20.

Sekine R, Hernandez AK, Overbeck C, Hofer MK, Mori E, Hahner A, et al. Comparison of patient characteristics and olfactory sensitivity for trigger odorants in parosmia and phantosmia. Laryngoscope. 2024;134(7):3277-85.

Holladay JT, Prager TC. Snellen equivalent for the Bailey-Lovie acuity chart. Arch Ophthalmol 1989;107(5):636. doi:10.1001/archopht.1989.01070010654012

Peters HB. Vision screening with a Snellen chart. Am J Optom Arch Am Acad Optom 1961;38(9):487-505.

Tengtrisorn S. The normal range of central corneal light reflex ratio in Thai children. J Med Assoc Thai. 2012;95(3):418-22.

Tengtrisorn S, Tangkijwongpaisarn S, Burachokvivat S. The calibration of the corneal light reflex to estimate the degree of an angle of deviation. J Med Assoc Thai 2015;98(12):1193-8.

Baugh RF, Basura GJ, Ishii LE, Schwartz SR, Drumheller CM, Burkholder R, et al. Clinical practice guideline: Bell's palsy. Otolaryngol Head Neck Surg 2013;149(Suppl 3):S1-27.

Baugh RF, Basura GJ, Ishii LE, Schwartz SR, Drumheller CM, Burkholder R, et al. Clinical practice guideline: Bell's Palsy executive summary. Otolaryngol Head Neck Surg 2013;149(5):656-63.

Dumitru D, Walsh NE, Porter LD. Electrophysiologic evaluation of the facial nerve in Bell's palsy. A review. Am J Phys Med Rehabil 1988;67(4):137-44.

Coker NJ. Facial electroneurography: Analysis of techniques and correlation with degenerating motoneurons. Laryngoscope 1992;102(7):747-59.

McGovern FH. The use of the nerve excitability test in paralysis of the facial nerve. Laryngoscope 1966;76(5):955-60.

Campbell C, Weinger MB, Quinn M. Alterations in diaphragm EMG activity during opiate-induced respiratory depression. Respir Physiol 1995;100(2):107-17.

Huizing EH. The early descriptions of the so-called tuning fork tests of Weber and Rinne. I. The "Weber test" and its first description by Schmalz. ORL J Otorhinolaryngol Relat Spec 1973;35(5):278-82.

Lee SU, Kim HJ, Choi JY, Choi JH, Zee DS, Kim JS. Correction to: Nystagmus only with fixation in the light: A rare central sign due to cerebellar malfunction. J Neurol 2022;269(7):3891. Available from: https://doi.org/10.1007/s00415-022-11157-0

Hemm S, Baumann D, Duarte da Costa V, Tarnutzer AA. Test-re-test reliability and dynamics of the Fukuda-Unterberger stepping test. Front Neurol 2023;14:1128760. Available from: https://doi.org/10.3389/fneur.2023.1128760

Grostern J, Lajoie Y, Paquet N. The Fukuda Stepping Test is influenced by a concurrent cognitive task and step height in healthy young adults: A descriptive study. Physiother Can 2021;73(4):322-8.

Liebermann T. [Experiences with the "past pointing test" by Liebermann]. Orv Hetil 1961;102:1741-3. PMID: 13762011

Zhang DL, Chen S, Gao MZ, Lin YC, Hong FY, You ZH, et al. Ultrasound-guided radiofrequency ablation: A new attempt to the treatment of refractory hyperparathyroidism secondary to chronic kidney disease. Kidney Int Rep 2022;7(2):282-8.

Kim YH, Ryu JY, Lee JS, Yang JD, Chung HY, Cho BC, et al. Effect of conservative levator veli palatini dissection on palatoplasty: A retrospective cohort study. J Craniomaxillofac Surg 2022;50(9):699-704.

Elbay M, Tak O, Sermet Elbay U, Kaya C, Eryilmaz K. The use of low-level laser therapy for controlling the gag reflex in children during intraoral radiography. Lasers Med Sci 2016;31(2):355-61.

Bordoni B, Reed RR, Tadi P, Varacallo M. Neuroanatomy, Cranial Nerve 11 (Accessory). StatPearls. Treasure Island (FL)2022.

Dibai-Filho AV, Oliveira AK, Oliveira MP, Barros MA, Bevilaqua-Grossi D, Guirro RRJ. Reliability of quantitative sensory testing on myofascial trigger points in the upper trapezius muscle of individuals with chronic neck pain. Rev Assoc Med Bras (1992). 2022;68(1):56-60.

Kim SY, Naqvi IA. Neuroanatomy, cranial nerve 12 (hypoglossal). 2022 Nov 7. In: StatPearls [internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan–. PMID: 30422464