ประสิทธิผลของบริการเวชศาสตร์วิถีชีวิตในพื้นที่นำร่องศูนย์อนามัย กรมอนามัย

บทคัดย่อ

โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้มข้นตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine) จึงเป็นกลยุทธ์สำคัญในการจัดการโรคอย่างยั่งยืน งานวิจัยเรื่องประสิทธิผลของบริการเวชศาสตร์วิถีชีวิตในพื้นที่นำร่องศูนย์อนามัย กรมอนามัย เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบย้อนหลัง (Retrospective Analytic Study) โดยใช้รูปแบบการเปรียบเทียบข้อมูลก่อนและหลัง มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของบริการเวชศาสตร์วิถีชีวิตในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ และผลลัพธ์ทางคลินิก ดัชนีมวลกาย (BMI) เปอร์เซ็นต์ไขมัน (Body Fat) ระดับน้ำตาล(FBS) น้ำตาลสะสม (HbA1C) ไขมัน (Lipid profile) และกรดยูริก (Uric acid) โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิย้อนหลังของผู้รับบริการในโครงการนำร่องจัดบริการเวชศาสตร์วิถีชีวิตในช่วงปี พ.ศ. 2566–2568 จำนวน 106 ราย จากฐานข้อมูลสุขภาพ และรายงานผลการดำเนินงานของศูนย์อนามัยนำร่องด้านเวชศาสตร์วิถีชีวิต 4 แห่ง ได้แก่ ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่ (ศอ.1) ศูนย์อนามัยที่ 3 นครสวรรค์ (ศอ.3) ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น (ศอ.7) และสถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง (สสม.) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) รูปแบบบริการคลินิกเวชศาสตร์วิถีชีวิต และ 2) แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพเวชศาสตร์วิถีชีวิต กรมอนามัย ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired t-test

ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีระดับคะแนนพฤติกรรมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) อย่างไรก็ตาม BMI และเปอร์เซ็นต์ไขมันยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ ระดับน้ำตาล (FBS) น้ำตาลสะสม (HbA1c) และคอเลสเตอรอลรวม (TC) มีการเพิ่มขึ้น (p=0.003, p<0.001 และ p=0.035 ตามลำดับ) เมื่อวิเคราะห์รายพื้นที่พบความผันแปรของประสิทธิผล โดย ศอ.7 BMI และเปอร์เซ็นต์ไขมันร่างกายลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.001) ในขณะที่สสม. มีการเพิ่มขึ้นของตัวชี้วัดทางคลินิกมากกว่าพื้นที่อื่นอย่างมีนัยสำคัญ

ผลการวิจัยนี้ยืนยันว่าบริการเวชศาสตร์วิถีชีวิตประสบความสำเร็จในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ แต่ผลลัพธ์ทางคลินิกยังมีความผันแปรตามบริบทพื้นที่ งานวิจัยนี้เสนอแนะให้มีการพัฒนาและยกระดับมาตรฐานบริการเวชศาสตร์วิถีชีวิต และต่อยอดงานวิจัยด้านเวชศาสตร์วิถีชีวิตอื่นๆ ในอนาคต