อิทธิพลของความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการแสวงหาการเตรียมพร้อมก่อนการตั้งครรภ์ในสตรีวัยเจริญพันธุ์

สายทิพย์  ตานะ; กาญจน์สุดา  พิชยเมธาธัญญ์

ผู้แต่ง

สายทิพย์ ตานะ ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่ กรมอนามัย
กาญจน์สุดา พิชยเมธาธัญญ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำสำคัญ:

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, การเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์, พฤติกรรมการแสวงหาการดูแลสุขภาพ, สตรีวัยเจริญพันธุ์

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนา ศึกษาความสัมพันธ์เชิงทำนายมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความรอบรู้ด้านสุขภาพในการเตรียมพร้อมก่อนการตั้งครรภ์ที่มีผลต่อพฤติกรรมการแสวงหาการรับบริการในสตรีวัยเจริญพันธุ์ จำนวน 61 คน ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่ คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง (purposive sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสอบถามความรอบรู้ในการเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์ทั้ง 5 ด้าน และแบบสอบถามพฤติกรรมการแสวงหาการรับบริการการเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติก (logistic regression)

ผลการวิจัยพบว่า ความรอบรู้ในการดูแลสุขภาพและการฉีดวัคซีน และความรอบรู้ในการจัดสภาพแวดล้อมและที่อยู่อาศัยในการเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์มีความสัมพันธ์เชิงทำนายกับพฤติกรรมการแสวงหาการรับบริการการเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์ของสตรีวัยเจริญพันธุ์ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (.01) โดยความรอบรู้ในการดูแลสุขภาพและการฉีดวัคซีนมีความสัมพันธ์เชิงทำนายกับพฤติกรรมการแสวงหาการรับบริการการเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์เท่ากับ 1.44 เท่า (Exp = 1.44, p ≤ .01) และความรอบรู้ในการจัดสภาพแวดล้อมและที่อยู่อาศัยที่ปลอดภัยมีอิทธิพลเท่ากับ 3.21 เท่า (Exp = 3.21, p ≤ .05) ในขณะที่ตัวแปรด้านการรับประทานอาหาร การพักผ่อนและการจัดการความเครียด การควบคุมน้ำหนักพบว่ามีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการแสวงหาการรับบริการก่อนการตั้งครรภ์แต่ไม่มีความสัมพันธ์เชิงทำนายกับพฤติกรรมการแสวงหาการรับบริการการเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์ของสตรีวัยเจริญพันธุ์อย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p≥.05)

ผลการศึกษาเหล่านี้บ่งชี้ว่า ความรู้ด้านสุขภาพเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพและการฉีดวัคซีน รวมถึงสภาพแวดล้อมและที่อยู่อาศัยที่ปลอดภัยสำหรับการดูแลก่อนตั้งครรภ์ มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมพฤติกรรมการแสวงหาการดูแลสุขภาพก่อนตั้งครรภ์ในกลุ่มสตรีวัยเจริญพันธุ์ในการเพิ่มคุณภาพชีวิตการตั้งครรภ์และลดความเสี่ยงด้านสุขภาพของมารดาและทารกในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Preconception care: maximizing the gains for maternal and child health. Geneva: World Health Organization; 2016.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. สถิติสาธารณสุข 2566 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 10 ก.พ. 2569]. เข้าถึงได้จากhttps://dashboard.anamai.moph.go.th/surveillance/default/index?year=2025

สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. ทิศทางแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ; 2566.

สุภาพรรณ อยู่ประเสริฐ. คู่มือการศึกษาพฤติกรรมการเตรียมความพร้อมก่อนตั้งครรภ์ของหญิงวัยเจริญพันธุ์ เขตกรุงเทพมหานคร. สระบุรี: ศูนย์อนามัยที่ 5 สระบุรี กรมอนามัย; [ม.ป.ป.].

Poortaghi S, Raiesifar A, Bozorgzad P, Golzari SE, Parvizy S, Rafii F. Evolutionary concept analysis of health seeking behavior in nursing: a systematic review.BMC Health Serv Res.2015 Nov 27;15:523.

กรมอนามัย สำนักอนามัยการเจริญพันธุ์ กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือการเตรียมความพร้อมก่อนใช้ชีวิตคู่และก่อนตั้งครรภ์. พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2564.

Khan NN, Boyle JA, Lang AY, Harrison CL. Preconception Health Attitudes and Behaviours of Women: A Qualitative Investigation. Nutrients. 2019 Jun 29;11(7):1490.

กาญจนา ศรีสวัสดิ์. บทบาทพยาบาลผดุงครรภ์ในการเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์. 2560;37(4):157-65.

Suto M, Mitsunaga H, Honda Y, Maeda E, Ota E, Arata N. Development of a health literacy scale for preconception care: a study of the reproductive age population in Japan. BMC Public Health. 2021;21(1):2057.

Nutbeam D. Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promot Int. 2000;15(3):259-67.

Sajjadian F, Amiri-Farahani L, Haghani S, Pezaro S. Investigating the relationship between health literacy and preconceptual care components during the first 14 weeks of pregnancy: a cross-sectional study. BMC Prim Care. 2024 Jun 11;25(1):209.

Chen H, Cohen P, Chen S. How big is a big odds ratio? Interpreting the magnitudes of odds ratios in epidemiological studies. Commun Stat Simul Comput. 2010;39(4):860-4.

Hsieh FY, Bloch DA, Larsen MD. A simple method of sample size calculation for linear and logistic regression. Stat Med. 1998 Jul 30;17(14):1623-34.doi:10.1002/(sici)1097-0258 (19980730)17:14<1623::aid-sim871>3.0.co;2-s.PMID: 9699234.

Demisse TL, Aliyu SA, Kitila SB, Tafesse TT, Gelaw KA, Zerihun MS. Utilization of preconception care and associated factors among reproductive age group women in Debre Birhan town, North Shewa, Ethiopia. Reprod Health. 2019;16(1):96. doi:10.1186/s12978-019-0758-x.

Taber KS. The use of Cronbach's alpha when developing and reporting research instruments in science education. Res Sci Educ. 2018;48(6):1273-96.

Burns N, Grove SK. The practice of nursing research: appraisal, synthesis, and generation of evidence. 6th ed. St. Louis: Saunders Elsevier; 2009.

Bak CK, Krammer JØ, Dadaczynski K, Orkan O, von Seelen J, Prinds C, et al. Digital Health Literacy and Information-Seeking Behavior among University College Students during the COVID-19 Pandemic: A Cross-Sectional Study from Denmark. Int J Environ Res Public Health. 2022 Mar 19;19(6):3676.

ภาณุพงศ์ พรหมมาลี, วันนิศา รักษามาตย์. ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการแสวงหาการดูแลสุขภาพ: กรณีศึกษาพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากฝุ่น PM2.5 ในตำบลสุเทพ จังหวัดเชียงใหม่. วารสารศาสตร์สาธารณสุขและนวัตกรรม. 2567;4(2):52-63.

Kino S, Kawachi I. Can health literacy boost health services utilization in the context of expanded access to health insurance? Health Educ Behav. 2020;47(1):134-42.