ประสิทธิผลของการสนทนาสร้างแรงจูงใจร่วมกับการใช้สื่อสังคมออนไลน์ ต่อการลดน้ำหนักในผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน

จินตภัทร์ คูวิจิตรสุวรรณ; สรณัติ์ ลลิตวงศา

ผู้แต่ง

จินตภัทร์ คูวิจิตรสุวรรณ สถาบันเวชศาสตร์วิถีชีวิต กรมอนามัย
สรณัติ์ ลลิตวงศา สถาบันเวชศาสตร์วิถีชีวิต กรมอนามัย

บทคัดย่อ

โรคเบาหวานเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยภาวะก่อนเบาหวานเป็นระยะเสี่ยงที่สามารถป้องกันการดำเนินไปสู่โรคได้ผ่านการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม โดยเฉพาะการควบคุมน้ำหนักและการเพิ่มกิจกรรมทางกาย การสนทนาสร้างแรงจูงใจ (Motivational Interview) ช่วยเสริมแรงจูงใจภายในและการรับรู้ความสามารถของตนเอง ขณะที่สื่อสังคมออนไลน์สามารถเพิ่มการเข้าถึงบริการและแรงสนับสนุนทางสังคม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบเป็นกลุ่มเดียว วัดผลซ้ำก่อนและหลังเข้าร่วมการวิจัย โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อเปรียบเทียบน้ำหนักในผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน ก่อนและหลังได้รับโปรแกรมการสนทนาสร้างแรงจูงใจร่วมกับการใช้สื่อสังคมออนไลน์ 2) เพื่อเปรียบเทียบเปอร์เซ็นต์ไขมันของร่างกาย มวลกล้ามเนื้อลาย ระดับพฤติกรรมสุขภาพเวชศาสตร์วิถีชีวิต ระดับกิจกรรมทางกาย และระดับการรับรู้ความสามารถของตนเองในผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน ก่อนและหลังได้รับโปรแกรมฯ กลุ่มตัวอย่างคือผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวานร่วมกับมีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน ที่สถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง บางเขน หรือที่ศูนย์บริการสาธารณสุขที่ 6 สนามบินน้ำ ระหว่างเดือนตุลาคม – ธันวาคม 2568 จำนวน 27 คน คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง

เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) โปรแกรมการสนทนาสร้างแรงจูงใจ จำนวน 4 ครั้ง ภายใน 6 สัปดาห์ ทั้งแบบพบหน้าและวิดีโอคอลผ่านแอปพลิเคชัน LINE ควบคู่กับการสื่อสารในกลุ่มปิดเพื่อให้ความรู้และทำกิจกรรมรายสัปดาห์ด้านโภชนาการ การออกกำลังกาย และการป้องกันโรคเบาหวาน และ 2) เครื่องมือเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลพื้นฐาน การวัดองค์ประกอบร่างกายด้วยเครื่องวิเคราะห์มาตรฐาน แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพเวชศาสตร์วิถีชีวิต แบบสอบถามกิจกรรมทางกายสากลฉบับสั้น และแบบสอบถามการรับรู้ความสามารถของตนเอง วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและ Paired t-test

ผลการวิจัยพบว่า หลังเข้าร่วมโปรแกรมฯ กลุ่มตัวอย่างมีน้ำหนักตัวเฉลี่ยลดลงและมีพฤติกรรมสุขภาพเวชศาสตร์วิถีชีวิต ระดับกิจกรรมทางกาย และการรับรู้ความสามารถของตนเองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ขณะที่ตัวชี้วัดองค์ประกอบร่างกาย ได้แก่ เปอร์เซ็นต์ไขมันและมวลกล้ามเนื้อลาย ไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ ผลการศึกษาสะท้อนว่าโปรแกรมการสนทนาสร้างแรงจูงใจร่วมกับการใช้สื่อสังคมออนไลน์สามารถส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและการรับรู้ความสามารถของตนเอง อันเป็นปัจจัยสำคัญต่อการควบคุมน้ำหนักและการป้องกันโรคเบาหวานในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Diabetes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2024 Jul 24]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes

วิเชียร เอกพลาการ, บรรณาธิการ. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562–2563. นครปฐม: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2564. [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก:https://www.rama.mahidol.ac.th/commed/th/news/announcement/11062021-1038-th

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. กรมควบคุมโรค รณรงค์วันเบาหวานโลก ปี 2564 ตระหนักถึงการดูแลรักษาโรคเบาหวาน ให้ได้รับการรักษาอย่างทั่วถึง [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี, ไทย: กรมควบคุมโรค; 12 พ.ย. 2564 [สืบค้นเมื่อ 24 ก.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=21692&deptcode=brc

American Diabetes Association Professional Practice Committee. 3. Prevention or Delay of Type 2 Diabetes and Associated Comorbidities: Standards of Medical Care in Diabetes-2022. Diabetes Care. 2022 Jan 1;45(Suppl 1):S39-S45. doi:10.2337/dc22-S003.

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี, สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. 2566;9-118.

Diabetes Prevention Program (DPP) Research Group. The Diabetes Prevention Program (DPP): description of lifestyle intervention. Diabetes Care. 2002 Dec;25(12):2165-71. doi:10.2337/diacare.25.12.2165.

Tuomilehto J, Lindström J, Eriksson JG, et al. Prevention of type 2 diabetes mellitus by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. The New England Journal of Medicine. 2001 May 3;344(18):1343-50.doi:10.1056/NEJM200105033441801.

Miller WR, Rollnick S. Motivational Interviewing: Helping People Change. 3rd ed. New York: Guilford Press; 2013.

Hemmati Maslakpak M, Parizad N, Ghahremani A, et al. The effect of motivational interviewing on the self-efficacy of people with type 2 diabetes: A randomised controlled trial. Journal of Diabetes Nursing. 2021;25(4):1-8.

Chen HM, Lee HL, Yang FC, et al. Effectiveness of Motivational Interviewing in Regard to Activities of Daily Living and Motivation for Rehabilitation among Stroke Patients. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020 Apr 16;17(8):2755. doi:10.3390/ijerph17082755.

American Diabetes Association Professional Practice Committee. Improving care and promoting health in populations: Standards of medical care in diabetes—2022. Diabetes Care. 2022 Jan 1;45(Supplement_1)S8–S16. doi:10.2337/dc22-S001.

ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. คำถาม-คำตอบ (Q&A) การให้บริการระบบแพทย์ทางไกล [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 11 ส.ค. 2566 [สืบค้นเมื่อ 27 ก.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://ict.moph.go.th/th/extension/1315

McDaniel CC, Kavookjian J, Whitley HP. Telehealth delivery of motivational interviewing for diabetes management: A systematic review of randomized controlled trials. Patient Education and Counseling. 2022;105(4):805-820.doi:10.1016/j.pec.2021.07.036.

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. การพัฒนาด้านดิจิทัลของประเทศไทย ประจำปี พ.ศ. 2566 (Thailand Digital Outlook 2023) [อินเทอร์เน็ต].

กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม; 2566 [สืบค้นเมื่อ 19 มี.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://datacatalog.bde.go.th/dataset/55499c23 -7c5a-4119-92d2-494e21d8c354/resource/0d65f753-3770-4e05-8a32-bc89264b6753/download/01-a5-infographic_time-

_compressed.pdf

Zheng S, Edney SM, Goh CH, et al. Effectiveness of holistic mobile health interventions on diet, and physical, and mental health outcomes: a systematic review and meta-analysis. eClinicalMedicine.2023;66:102309.doi:10.1016/j.eclinm.2023.102309.

McKeon G, Papadopoulos E, Firth J, et al. Social media interventions targeting exercise and diet behaviours in people with noncommunicable diseases (NCDs): A systematic review. Internet Interventions.2022;27:100497.doi:10.1016/j.invent.2022.100497.

Goodyear VA, Wood G, Skinner B, et al. The effect of social media interventions on physical activity and dietary behaviours in young people and adults: a systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2021;18:72. doi:10.1186/s12966-021-01138-3.

Yaagoob E, Hunter S, Chan S. The effectiveness of social media intervention in people with diabetes: An integrative review. Journal of Clinical Nursing. 2023 Jun;32(11-12):2419-2432.doi:10.1111/jocn.16354.

Gabarron E, Årsand E, Wynn R. Social Media Use in Interventions for Diabetes: Rapid Evidence-Based Review. Journal of Medical Internet Research.2018Aug;20(8):e10303.doi:10.2196/10303.

Armstrong MJ, Mottershead TA, Ronksley PE, et al. Motivational interviewing to improve weight loss in overweight and/or obese patients: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Obesity Reviews. 2011;12(9):709-23.doi:10.1111/j.1467-789X.2011.00892.x.

เทอดศักดิ์ เดชคง, บรรณาธิการ. สนทนาสร้างแรงจูงใจเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพสำหรับผู้ป่วย NCDs [Motivational Interviewing for NCDs; MI NCDs]. พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต; 2560.

เทอดศักดิ์ เดชคง, บรรณาธิการ. แนวปฏิบัติการสนทนาสร้างแรงจูงใจเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ Motivational Interviewing for Health Behavior Change. พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี: สำนักวิชาการสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; 2565.

สถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพ เวชศาสตร์วิถีชีวิต [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง; 20 ก.พ. 2566 [สืบค้นเมื่อ 27 ก.ค. 2567] เข้าถึงได้จาก:https://mwi.anamai.moph.go.th/th/hrd/download/?did=212989&id=103702&reload=

เกษม เวชสุทธานนท์. การพัฒนารูปแบบบริการสร้างเสริมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตสำหรับกลุ่มวัยก่อนสูงอายุ (Pre-aging) ในการเตรียมความพร้อมเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2566;46(2):111–27.

พรพิมล รัตนาวิวัฒน์พงศ์, อารมณ์ ขุนภาษี, ฉกาจ ผ่องอักษร, ภัทราวุธ อินทรกำแหง. ความเที่ยงตรงและความน่าเชื่อถือของแบบสอบถามสากลเรื่องกิจกรรมทางกายชุดสั้นฉบับภาษาไทย. เวชศาสตร์ฟื้นฟูสาร 2549; 16(3): 147-160.

เวทินี สุขมาก, อัจฉรี ศิริสุนทร, ประภาพร มีนา. ความเที่ยงตรงของแบบสอบถามการรับรู้ในความสามารถตนเอง.วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย 2545; 47(1): 31-37.

American Diabetes Association Professional Practice Committee. 8. Obesity and Weight Management for the Prevention and Treatment of Type 2 Diabetes: Standards of Medical Care in Diabetes-2022. Diabetes Care. 2022 Jan 1;45(Suppl 1):S113-S124. doi:10.2337/dc22-S008.

Bandura A. Self-Efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change. Psychological Review. 1977; 84(2): 191–215.

Kadowaki Y, Aoyama T, Hada Y, et al. Effects of rapid weight loss on the body composition and pathophysiological mechanisms involved in obesity. Endocrine Journal.2025;72(3):307-317.doi:10.1507/endocrj.EJ24-0315.

McCarthy D, Berg A. Weight loss strategies and the risk of skeletal muscle mass loss. Nutrients.2021;13(7):2473.doi:10.3390/nu13072473.