การพัฒนาระบบเฝ้าระวังและส่งต่อผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในระดับชุมชนจังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

โรคหลอดเลือดสมองเป็นสาเหตุการเสียชีวิตและความพิการอันดับต้น ๆ ของประเทศไทย การเข้าถึงบริการรักษาที่รวดเร็ว เช่น Stroke Fast Track มีความสำคัญในการลดความพิการและการเสียชีวิต อย่างไรก็ตามในชุมชน จังหวัดเชียงราย  โดยอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ยังขาดความรู้และทักษะในการประเมินอาการเตือน และ สัญญาณอัตรายของกลุ่มเสี่ยงและกลุ่มผู้ป่วยจึงส่งผลให้ผู้ป่วยเข้าถึงบริการล่าช้าและทำให้พิการและเสียชีวิตได้ การศึกษาวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสถานการณ์ระบบเฝ้าระวังและส่งต่อผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในระดับชุมชน จังหวัดเชียงราย โดยการพัฒนาระบบเฝ้าระวังและส่งต่อโดยใช้กลไกของอสม. และประเมินผลของระบบที่ได้พัฒนาขึ้น เป็นการวิจัยและพัฒนา (R&D) เก็บข้อมูลทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างเชิงคุณภาพ 108 คน ประกอบด้วยผู้เกี่ยวข้องด้านสุขภาพระดับอำเภอและตำบล ส่วนกลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ ได้แก่ อสม. 420 คน และกลุ่มอสม. ตำบลผางาม อำเภอเวียงชัย 56 คน เป็นกลุ่มที่ได้พัฒนาระบบเฝ้าระวังและส่งต่อ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์ แบบสอบถาม แบบทดสอบความรู้ และคู่มือฝึกอบรม การวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา สถิติเชิงพรรณนา และการทดสอบ Pair t-test

ผลการศึกษาวิจัย พบว่า ปัญหาหลักคือ อสม. ขาดความรู้และทักษะในการประเมินโรคหลอดเลือดสมอง โดยระบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย การให้ความรู้เรื่องสัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมองและความตระหนักรู้โรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งการเสริมสร้างทักษะการคัดกรองกลุ่มเสี่ยง การจัดทำสื่อเตือนภัย และการพัฒนาช่องทางสื่อสารฉุกเฉิน หลังการพัฒนา พบว่า ความรู้และทักษะของอสม. ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) และช่วยให้ผู้ป่วยเข้าถึงการรักษาได้รวดเร็วขึ้น ระบบการส่งต่อและการเข้าถึง Stroke Fast Track มีประสิทธิภาพมากขึ้น

คำสำคัญ: โรคหลอดเลือดสมอง, ระบบเฝ้าระวัง, ระบบส่งต่อ, อสม., ชุมชน