ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีโซเดียมสูงของประชาชนที่มารับบริการ ณ สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินีแห่งหนึ่งในจังหวัดพะเยา
คำสำคัญ:
โรคไตเรื้อรัง, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีโซเดียมสูงบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงพรรณนาหาความสัมพันธ์แบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีโซเดียมสูงและปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมดังกล่าวในประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไป จำนวน 330 ราย ที่รับบริการ ณ สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินีแห่งหนึ่ง ในจังหวัดพะเยา เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม 4 ส่วน ได้แก่ ข้อมูลส่วนบุคคล ความรู้เกี่ยวกับโรคไตเรื้อรังและความเสี่ยงจากโซเดียมสูง การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีโซเดียมสูง เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน มีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาค 0.82, 0.85, 0.87 และ 0.88 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ไคสแควร์ สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์สเปียร์แมน และการถดถอยโลจิสติกทวิภาคแบบตัวแปรเดี่ยว รายงาน Crude OR และ 95% CI
ผลการวิจัยพบว่ากลุ่มตัวอย่างร้อยละ 87.88 มีพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีโซเดียมสูงในระดับไม่ดี ระดับการศึกษามีความสัมพันธ์ทางบวกระดับต่ำกับพฤติกรรมอย่างมีนัยสำคัญ (rs = +0.14, p = 0.01)โรคประจำตัวมีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมอย่างมีนัยสำคัญ (x2= 5.08, df = 1, p = 0.02) ขณะที่อายุ เพศ รายได้ และอาชีพไม่พบความสัมพันธ์ ปัจจัยด้านความรู้และการรับรู้ทุกตัวมีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมอย่างมีนัยสำคัญ (p < 0.001) ได้แก่ ความรู้เกี่ยวกับโรคไตเรื้อรัง (Crude OR = 86.56, 95% CI = 23.69–316.26) ความรู้เกี่ยวกับความเสี่ยงจากโซเดียมสูง (Crude OR = 75.71, 95% CI = 23.06–248.55) การรับรู้ความรุนแรง (Crude OR = 56.21, 95% CI = 19.73–160.13) การรับรู้ประโยชน์ (Crude OR = 41.63, 95% CI = 16.22–106.86) และการรับรู้อุปสรรค (Crude OR = 80.28, 95% CI = 21.50–299.83) ผลการศึกษานี้สามารถนำมาใช้พัฒนาโปรแกรมส่งเสริมการลดโซเดียมในชุมชนและปรับเมนูอาหารท้องถิ่นภาคเหนือให้มีโซเดียมลดลงเพื่อป้องกันการเกิดโรคไตเรื้อรัง
เอกสารอ้างอิง
Aljadani, H., Aljehany, B. M., Abduljawad, E. A., Alasmari, S. A., Allily, R. K., & Benajiba, N. (2026). Applying the extended health belief model to understand salt-reduction behaviors among Saudi adults: A cross-sectional study. Frontiers in Public Health, 14, 1836238. https://doi.org/10.3389/fpubh.2026.1836238
Blanco-Metzler, A., Núñez-Rivas, H., Vega-Solano, J., Montero-Campos, M. A., Benavides-Aguilar, K., & Cubillo-Rodríguez, N. (2021). Household cooking and eating out: Food practices and perceptions of salt/sodium consumption in Costa Rica. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), Article 1208. https://doi.org/10.3390/ijerph18031208
Boonsiri, C., & Wongsawang, N. (2022). The effects of program promoting food consumption for sodium reduction on knowledge, sodium consumption behaviors and urinary sodium in people at Khubua sub-district in Ratchaburi province. Thai Journal of Nursing, 71(3), 10–17. retrieved from https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TJN/article/view/253700. (in Thai)
Borrelli, S., De Nicola, L., & Minutolo, R. (2020). The role of the renin-angiotensin-aldosterone system in chronic kidney disease progression. International Journal of Molecular Sciences, 21(14), Article 4958. https://doi.org/10.3390/ijms21144958
Chailimpamontree, W., Kantachuvesiri, S., Aekplakorn, W., Lappichetpaiboon, R., Sripaiboonkij Thokanit, N., Vathesatogkit, P., Kunjang, A., Boonyagarn, N., Sukhonthachit, P., Chuaykarn, N., Sonkhammee, P., Khunsaard, P., Nuntapanich, P., Charoenbut, P., Thongchai, C., Uttarachai, A., Kwankhoom, W., Rattanakanahutanon, F., Ruangchai, K., Yanti, N., Sasang, N., Bunluesin, S., & Garg, R. (2021). Estimated dietary sodium intake in Thailand: A nationwide population survey with 24-hour urine collections. Journal of Clinical Hypertension, 23(4), 744–754. https://doi.org/10.1111/jch.14147
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Demile, L., Sriyuktasuth, A., & Saneha, C. (2022). Factors predicting sodium consumption in patients with predialysis chronic kidney disease. Journal of Health and Nursing Research, 38(2), 210–223. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnbangkok/article/view/256017 (in Thai)
Department of Disease Control, Ministry of Public Health. (2024). Department of Disease Control campaigns for "World Kidney Day" 2024, driving quality of life for the public and focusing on equitable access to services. Department of Disease Control. https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=41551 (in Thai)
Department of Health. (2022). Report on sodium consumption situation among Thai population. Ministry of Public Health. (in Thai)
Deslippe, A. L., Soanes, A., Bouchaud, C. C., Beckenstein, H., Slim, M., Plourde, H., & Cohen, T. R. (2023). Barriers and facilitators to diet, physical activity and lifestyle behavior intervention adherence: A qualitative systematic review of the literature. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 20, Article 14. https://doi.org/10.1186/s12966-023-01424-2
Humalda, J. K., Klaassen, G., de Vries, H., Meuleman, Y., Verschuur, L. C., Straathof, E. J. M., Laverman, G. D., Bos, W. J. W., van der Boog, P. J. M., Vermeulen, K. M., Blanson Henkemans, O. A., Otten, W., de Borst, M. H., van Dijk, S., & Navis, G. J. (2020). A self-management approach for dietary sodium restriction in patients with CKD: A randomized controlled trial. American Journal of Kidney Diseases, 75(6), 847–856. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2019.10.012
Iaccarino Idelson, P., D’Elia, L., Cairella, G., Sabino, P., Scalfi, L., Fabbri, A., Galletti, F., Garbagnati, F., Lionetti, L., Paolella, G., Simonetti, P., & Strazzullo, P. (2020). Salt and health: Survey on knowledge and salt intake related behaviour in Italy. Nutrients, 12(2), 279. https://doi.org/10.3390/nu12020279
Kajiwara, Y., & Morimoto, M. (2023). Identification of illness representational patterns and examining differences of self-care behavior in the patterns in chronic kidney disease. PLOS ONE, 18(3), Article e0283701. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0283701
Melkamu, L., Berhe, R., & Handebo, S. (2021). Does patients’ perception affect self-care practices? The perspective of health belief model. Diabetes, Metabolic Syndrome and Obesity: Targets and Therapy, 14, 2145–2154.
Perdpern, I., Muangkaew, A., Puttawong, K., & Pongtong, J. (2023). Knowledge, attitude, behavior and sodium content in the food prepared by households among prototyping low salt in community of the upper northern region Thailand. Journal of Medical and Public Health Region 4, 13(3), 16–31. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JMPH4/article/view/262819
Piaseu, N., Boonsiri, C., Panichkul, K., Maruo, S. J., Putwatana, P., & Kantachuvesiri, S. (2020). Effects of program promoting food consumption for sodium reduction on knowledge, sodium consumption behaviors, and urinary sodium in nursing students: A multi-setting study. The Bangkok Medical Journal, 16(1), 44–49. https://doi.org/10.31524/bkkmedj.2020.11.009. (in Thai)
Rosenstock, I. M. (1974). Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs, 2(4), 328–335. https://doi.org/10.1177/109019817400200403
Rusmevichientong, P., Morales, C., Castorena, G., Sapbamrer, R., Seesen, M., & Siviroj, P. (2021). Dietary salt-related determinants of hypertension in rural Northern Thailand. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(2), Article 377. https://doi.org/10.3390/ijerph18020377
Satirapoj, B., Tantiyavarong, P., Thimachai, P., et al. (2025). Thailand Renal Replacement Therapy Registry 2023: Epidemiological insights into dialysis trends and challenges. Therapeutic Apheresis and Dialysis, 29, 721–729. https://doi.org/10.1111/1744-9987.70056
Suyayai, N., Imong, S., Manoree, C., Nilnate, K., & Lertwatthanawilat, W. (2026). Self-care behaviors among patients with kidney transplantation at Maharaj Nakorn Chiang Mai Hospital. Journal of Health Sciences, 13(1), e284892. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/johss/article/view/284892
The 60th Anniversary of Her Majesty the Queen's Health Station, Maepuem. (2024). Medical records [Unpublished raw data]. Phayao Province. (in Thai)
The Nephrology Society of Thailand. (2023). Clinical practice recommendation for the evaluation and management of chronic kidney disease in adults 2022 (Revised edition). The Nephrology Society of Thailand. (in Thai)
The Nephrology Society of Thailand. (2024). Thai Renal Replacement Therapy (TRT) Registry 2023 annual data report. The Nephrology Society of Thailand. https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2025/03/Ebook-TRT-book-2023-10-Mar-2025Final.pdf. (in Thai)
World Health Organization. (2012). Guideline: Sodium intake for adults and children. https://www.who.int/publications/i/item/9789241504836
Youngiam, W., Wattanaburanon, A., Keeratisiroj, O., Songthap, A., Phetphum, C., & Wangwonsin, A. (2024). Factors influencing sodium consumption behaviors among university employees in Phitsanulok Province, Thailand: A cross-sectional study. Journal of Health Research, 38(1), 46–56. https://doi.org/10.56808/2586-940X.1059
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครลำปาง
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรจากวารสารวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือก่อนเท่านั้น
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
อนึ่ง ข้อความและข้อคิดเห็นต่างๆ เป็นของผู้เขียนบทความนั้นๆ ไม่ถือเป็นความเห็นของวารสารฯ และวารสารฯ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยกับข้อความและข้อคิดเห็นใดๆ ของผู้เขียน วารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์ในการพิจารณาตีพิมพ์ตามความเหมาะสม รวมทั้งการตรวจทานแก้ไขหรือขัดเกลาภาษาให้ถูกต้องตามเกณฑ์ที่กำหนด
