พฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยปลูกถ่ายไตในโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่

นฤมล สุยะใหญ่; เสาวนีย์  อิ่มอ่อง; ฉลองรัตน์  มะโนรี; ขนิษฐา  นิลเนตร; วันชัย  เลิศวัฒนวิลาศ

ผู้แต่ง

นฤมล สุยะใหญ่ โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่
เสาวนีย์ อิ่มอ่อง โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่
ฉลองรัตน์ มะโนรี โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่
ขนิษฐา นิลเนตร โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่
วันชัย เลิศวัฒนวิลาศ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำสำคัญ:

การปลูกถ่ายไต, ทฤษฎีความพร่องในการดูแลตนเองของโอเร็ม, พฤติกรรมการดูแลตนเอง

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยหลังการปลูกถ่ายไต โดยใช้ทฤษฎีความพร่องในการดูแลตนเองของโอเร็มเป็นกรอบแนวคิด กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยที่เข้ารับการตรวจ ณ คลินิกปลูกถ่ายไต โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ จำนวน 217 ราย ซึ่งคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล และแบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลตนเอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัยพบว่า พฤติกรรมการดูแลตนเองในด้านต่าง ๆ อยู่ในระดับดี ได้แก่ ด้านการรับประทานยา (Mean = 4.71, S.D. = 0.88) ด้านการป้องกันภาวะแทรกซ้อน (Mean = 4.28, S.D. = 1.07) และด้านการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน (Mean = 4.17, S.D. = 1.11) อยู่ในระดับดีมาก ส่วนด้านอารมณ์ (Mean = 3.99, S.D. = 1.11) และด้านการรับประทานอาหาร (Mean = 3.66, S.D. = 1.30) อยู่ในระดับดี เมื่อพิจารณารายข้อย่อยพบว่ามีบางข้อผู้ป่วยปฏิบัติได้ในระดับปานกลางถึงระดับดี ได้แก่ พฤติกรรมการรับประทานอาหารที่มีคอเลสเตอรอลสูง อาหารที่มีโพแทสเซียมสูง การลดปริมาณน้ำดื่มเมื่อน้ำหนักเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อมีอาการบวมการรับประทานอาหารที่มีวิตามินดีสูง การหาวิธีให้รับประทานอาหารให้มากขึ้นด้วยวิธีต่าง ๆ เมื่อรู้สึกเบื่ออาหาร พฤติกรรมด้านหาวิธีในการออกกำลังกายที่เหมาะสมอย่างสม่ำเสมอ การเข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ในสังคมหรือพบปะกับบุคคลอื่นหลังการปลูกถ่ายไต และการหางานอดิเรกทำเมื่อรู้สึกเบื่อต่อการปฏิบัติตามการรักษา ผลการวิจัยสะท้อนความจำเป็นในการพัฒนาระบบการพยาบาล แบบองค์รวมที่เสริมสร้างพฤติกรรมการดูแลตนเองเฉพาะรายในผู้ป่วยหลังปลูกถ่ายไต

เอกสารอ้างอิง

Al-Amri, T. M., Alharthi, Y. H., Alkhamis, A. S., Muhaif, A. I. A., Almutairi, M. A., Mousa, N. M. A., Awkar, A. A., Yahya, N. A., Abbas, W. I., Nass, O. A., & Alibrahim, D. A. (2021). Common complications post-kidney transplantation: a literature review. International Journal Of Community Medicine And Public Health, 8(7), 3688–3693. https://doi.org/10.18203/2394-6040.ijcmph20212342

Brito, D. C. S., Machado, E. L., Reis, I. A., Carmo, L. P. F., & Cherchiglia, M. L. (2019). Depression and anxiety among patients undergoing dialysis and kidney transplantation: A cross-sectional study. Sao Paulo Medical Journal, 137(2), 137–147. https://doi.org/10.1590/1516-3180.2018.0272280119

Chaiprasert, A. (2018). Chronic kidney disease. In B. Satirapoj, A. Chaiprasert, N. Natha, & U. Supasin (Eds.), Manual of dialysis (pp. 29–43). Nam Aksorn Printing. (in Thai)

Chindathanasan, P. (2012). Relationships between selected variables and self-care behaviors of kidney transplant recipients [Master’s thesis, Mahidol University]. Mahidol University Graduate School. (in Thai)

Chindathanasan, P., Khuwatsamrit, K., & Prapaipanich, W. (2013). Self-care behaviors of kidney transplant recipients. Nursing Research and Innovation Journal, 19(1), 87–101. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RNJ/article/view/9113 (in Thai)

De Pasquale, C., Pistorio, M. L., Veroux, M., Indelicato, L., Biffa, G., Bennardi, N., Zoncheddu, P., Martinelli, V., Giaquinta, A., & Veroux, P. (2020). Psychological and psychopathological aspects of kidney transplantation: A systematic review. Frontiers in Psychiatry, 11, Article 106. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00106

Hedayati, P., Shahgholian, N., & Ghadami, A. (2017). Nonadherence behaviors and some related factors in kidney transplant recipients. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 22(2), 97–101. https://doi.org/10.4103/ijnmr.IJNMR_220_15

Hucker, A., Bunn, F., Carpenter, L., Lawrence, C., Farrington, K., & Sharma, S. (2017). Non-adherence to immunosuppressants following renal transplantation: A protocol for a systematic review. BMJ Open, 7(9), Article e015411. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2016-015411

Kang, A. W., Garber, C. E., Eaton, C. B., Risica, P. M., & Bostom, A. G. (2019). Physical activity and cardiovascular risk among kidney transplant patients. Medicine and Science in Sports and Exercise, 51(6), 1154–1161. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000001886

Kidney Transplant and Dialysis Unit. (2017). Indicators of kidney transplant and dialysis unit, medical nursing department. Nursing Division, Maharaj Nakorn Chiang Mai Hospital. (in Thai)

Kluch, M., Kurnatowska, I., Matera, K., Lokiec, K., Puzio, T., Czkwianianc, E., & Grzelak, P. (2020). Nutrition trends in patients over the long term after kidney transplantation. Transplantation Proceedings, 52(8), 2357–2362. https://doi.org/10.1016/j.transproceed.2019.12.055

Kovesdy, C. P. (2022). Epidemiology of chronic kidney disease: An update 2022. Kidney International Supplements, 12(1), 7–11. https://doi.org/10.1016/j.kisu.2021.11.003

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308

Le Fur, A., Souberbielle, J. C., Ponticelli, C., & Taibi, F. (2016). Vitamin D deficiency is an independent risk factor for PTDM after kidney transplantation. Transplant International, 29(2), 207–215. https://doi.org/10.1111/tri.12697

Lee, H., & Kang, C. M. (2025). Self-management interventions for kidney transplant recipients: A systematic review. Healthcare, 13(15), Article 1918. https://doi.org/10.3390/healthcare13151918

Limanonda, B. (1998). Male’s role and family problems in modern Thai society. Journal of the Psychiatric Association of Thailand, 43(3), 258–265. https://www.psychiatry.or.th/JOURNAL/v4336.html (in Thai)

Orem, D. E. (2001). Nursing: Concepts of practice (6th ed.). Mosby.

Ponette, L., Wellekens, K., Koshy, P., Vranken, A., Vanhoutte, T., Kuypers, D., Naesens, M., & Coemans, M. (2025). Socioeconomic deprivation and kidney transplant outcomes. Kidney International Reports, 11(2), 103667. https://doi.org/10.1016/j.ekir.2025.10.024

Rathachatranon W. (2019). Determining an Appropriate Sample Size for Social Science Research: The Myth of using Taro Yamane and Krejcie & Morgan Method. Thai Interdisciplinary and Sustainability Review, 8(1), 11–28. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JIRGS/article/view/243621 (in Thai)

Shaikh, M. A., Raval, Y., Mohemmad, G., Parekh, K., & Dudhat, K. (2025). A cross-sectional comparative analysis of quality of life and cost-effectiveness for retrospective dialysis and kidney transplant patients. Global Health Economics and Sustainability, 3(2), 11–20. https://doi.org/10.36922/ghes.4639

Stoler, S. T., Chan, M., & Chadban, S. J. (2023). Nutrition in the management of kidney transplant recipients. Journal of Renal Nutrition, 33(6S), S67–S72. https://doi.org/10.1053/j.jrn.2023.07.001

Townamchai, N. (2017). Immunology for kidney transplantation. Text and Journal Publication. (in Thai)

Urstad, K. H., Wahl, A. K., Engebretsen, E., Larsen, M. H., Vidnes, T. K., Stenwig, A. G. K., Simensen, Ø. W., Nordli, A., Reisæter, A. V., & Andersen, M. H. (2018). Implementation of a new patient education programme for renal transplant recipients. Journal of Renal Care, 44(2), 106–114. https://doi.org/10.1111/jorc.12236

Vijitsoonthornkul, K. (2022). Epidemiology and review of measures for prevention of chronic kidney disease. Division of Non-Communicable Diseases, Department of Disease Control, Ministry of Public Health. (in Thai)

Zelle, D. M., Corpeleijn, E., Klaassen, G., Schutte, E., Navis, G., & Bakker, S. J. L. (2016). Fear of movement and low self-efficacy are important barriers in physical activity after renal transplantation. PLoS ONE, 11(2), Article e0147609. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0147609