ผลของการพัฒนารูปแบบการฟื้นฟูสมรรถภาพการทรงตัวในผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงหกล้มในชุมชน โรงพยาบาลพระอาจารย์ฝั้น อาจาโร
คำสำคัญ:
รูปแบบการฟื้นฟูสมรรถภาพการทรงตัว, ผู้สูงอายุ, การหกล้ม, แบบแผนความเชื่อสุขภาพบทคัดย่อ
บทนำ: การหกล้มเป็นปัญหาสำคัญในผู้สูงอายุ ส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บ สูญเสียความสามารถในการช่วยเหลือตนเองและคุณภาพชีวิตลดลง
วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาและศึกษาผลของรูปแบบการฟื้นฟูสมรรถภาพการทรงตัวต่อสมรรถภาพการทรงตัวในผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงต่อการหกล้มในชุมชน และเปรียบเทียบระดับความรู้เรื่องการหกล้มและแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพของผู้สูงอายุก่อนและหลังการเข้าร่วมรูปแบบการฟื้นฟูสมรรถภาพที่พัฒนาขึ้น
วิธีการศึกษา: เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้สูงอายุอายุ 60 ปีขึ้นไปที่มีความเสี่ยงในการหกล้ม จำนวน 80 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 40 คน โดยการสุ่มอย่างง่าย กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมฟื้นฟูสมรรถภาพการทรงตัวตามรูปแบบ Balance Rehabilitation Program (BRP) โดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีแบบแผนความเชื่อสุขภาพ (Health Belief Model: HBM) เพื่อสร้างแรงจูงใจและส่งเสริมพฤติกรรมการออกกำลังกายอย่างต่อเนื่อง ส่วนกลุ่มควบคุมได้รับการฟื้นฟูตามแนวทางเดิม ทั้งสองกลุ่มได้รับโปรแกรมการฟื้นฟูเป็นเวลา 8 สัปดาห์ เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบสอบถามความรู้เรื่องการหกล้ม แบบสอบถามความเชื่อด้านสุขภาพ แบบประเมินสมรรถภาพการทรงตัว ได้แก่ TUGT (Time Up and Go Test), Five-Time Sit-to-Stand Test (FTSST) และ Four-Stage Balance Test (FSBT) วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ ANCOVA และไคสแควร์
ผลการศึกษา: พบว่าหลังการใช้ BRP กลุ่มทดลองมีค่าเฉลี่ย TUGT และ FTSST ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P < 0.05) แสดงถึงการทรงตัวและความแข็งแรงของกล้ามเนื้อขาที่เพิ่มขึ้น และสัดส่วนผู้สูงอายุที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงต่ำตามผล FSBT เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (x2 = 20.82, df = 6, P < 0.05) ระดับความรู้เรื่องการหกล้มและแบบแผนความเชื่อสุขภาพ เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (P < 0.05) เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม
สรุป: รูปแบบการฟื้นฟูสมรรถภาพการทรงตัวตามแนวคิด HBM มีประสิทธิผลในการเพิ่มสมรรถภาพทางกาย เสริมสร้างความเชื่อมั่นและลดความเสี่ยงการหกล้มในผู้สูงอายุ
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Falls [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021 Apr 26 [cited 2025 Nov 29]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/falls/
Centers for Disease Control and Prevention. Important facts about falls. Atlanta: CDC; 2024. Available from: https://www.cdc.gov/falls/data-research/
สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิตอลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. สรุปผลที่สำคัญ การทำงานของผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ.2566. [อินเตอร์เนต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ วันที่ 9 มกราคม 2568]; เข้าถึงจาก URL: https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2024/20240328112409_39023.pdf
Ubonsutvanich, N., Petchlorlian, A., Manasvanich, B. A., Samalapa, R., Hengpongthorn, T., Champaiboon, J., Lekmanee, K., Surawong, S., & Praditpornsilpa, K. (2025). Multifactorial Risk Assessment of Falls in Thai Community-Dwelling Older Adults: Findings from a Geriatric Cohort Study. Geriatrics (Basel, Switzerland), 10(5), 118. https://doi.org/10.3390/geriatrics10050118
กองการป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.การพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 9 มกราคม 2568]. เข้าถึงจาก: https://ddc.moph.go.th/dip/news.php?news=23887&deptcode=
Worapanwisit, T., Prabpai, S., & Rosenberg, E. (2018). Correlates of Falls among Community-Dwelling Elderly in Thailand. Journal of aging research, 2018, 8546085. https://doi.org/10.1155/2018/8546085
Sherrington C, Fairhall NJ, Wallbank GK, Tiedemann A, Michaleff ZA, Howard K, Clemson L, Hopewell S, Lamb SE. Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Jan 31;1(1):CD012424. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30703272/
Thomas S, Mackintosh S, Halbert J. Does the 'Otago exercise programme' reduce mortality and falls in older adults?: a systematic review and meta-analysis. Age Ageing. 2010 Nov;39(6):681-7. doi: 10.1093/ageing/afq102. Epub 2010 Sep 4. PMID: 20817938. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20817938/
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. รายงานการคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน 2565–2567 [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 9 มกราคม 2568]. เข้าถึงจาก: https://3doctor.hss.moph.go.th/main/ip_screen
โรงพยาบาลพระอาจารย์ฝั้น อาจาโร. รายงานสถิติผู้ป่วยระยะกลาง ปี 2564–2566. สกลนคร: โรงพยาบาลพระอาจารย์ฝั้น อาจาโร; 2567.
โรงพยาบาลพระอาจารย์ฝั้น อาจาโร. รายงานสถิติการรับบริการคลีนิกผู้สูงอายุ ปี 2566. สกลนคร: โรงพยาบาลพระอาจารย์ฝั้น อาจาโร; 2567.
Rosenstock, I. M. (1974). The health belief model and preventive health behavior. Health Education Monographs, 2(4), 354–386. https://doi.org/10.1177/109019817400200405
เอี่ยมสอาด ว, พินิจ ก. ประสิทธิผลของรูปแบบการป้องกันการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุ โดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีแรงจูงใจในการดูแลสุขภาพ ชมรมผู้สูงอายุ จังหวัดระยอง. journalkorat [อินเทอร์เน็ต]. 7 กรกฎาคม 2023 [อ้างถึง 22 พฤศจิกายน 2025];9(1):103-14. available at: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/journalkorat/article/view/261726
โภชนกิจ เ. ผลของโปรแกรมทฤษฎีการเสริมพลังอำนาจเพื่อป้องกันความเสี่ยงต่อการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุในชุมชน. J Pub Health Nurse [อินเทอร์เน็ต]. 31 สิงหาคม 2020 [อ้างถึง 21 มกราคม2025];34(2):115-29. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/phn/article/view/245799
กระจ่างแจ้ง ธ, แก้วแก่น ป. ผลของโปรแกรมฝึกบูรณาการควบคุมการเคลื่อนไหวต่อความสามารถในการทรงตัวและการกลัวล้มในผู้สูงอายุ. วารสารแพทย์นาวี [อินเทอร์เน็ต]. 28 สิงหาคม 2021 [อ้างถึง 21 มกราคม 2025];34(2):115-29. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nmdjournal/article/view/246255?utm_source
Oberholster CK, Taylor CJ, Huynh M, Gordon BA. The immediate and lasting balance outcomes of clinical falls-prevention programs: A non-randomised study. PLoS One [Internet]. 2024;19(3):e0299146. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0299146
พุทธพงษ์ พ, วิบูลย์ ว, อรนุชน์ ต, ใหม่โพธิ์ ส. การศึกษาค่าตัดแบ่งที่เหมาะสมของการทดสอบการทรงตัวแบบเคลื่อนที่ ในการทำนายความเสี่ยงต่อการล้มในผู้สูงอายุในชุมชน. ศรีนครินทร์เวชสาร. 2561;33(4):334–338. [เข้าถึงเมื่อ 9 มกราคม 2568]. เข้าถึงจาก: https://thaidj.org/index.php/SMNJ/article/view/4061
Bloom BS. Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. New York: Longman; 1975. Available from: https://archive.org/details/taxonomyofeducat0000bloo_o9o7
Intaruk R, Saengsuwan L, Amatachaya S, Gaogasigam C, Thaveewannakij S. The ability of timed-up and go test and five times sit-to-stand test to screen risk of fall in well-functioning elderly. Health Sci Technol Rev [Internet]. 2021;14(1):54–63. Available from: https://li01.tci-thaijo.org/index.php/journal/article/view/247051
พุทธพงษ์ พ, พงศ์ศักดิ์ น, บุญลักษณ์ อ, อรนุชน์ ต, ศรีชนะวงศ์ ศ. ความเที่ยงตรงของการทดสอบลุกจากเก้าอี้ขึ้นยืน 5 ครั้งในการประเมินความเสี่ยงต่อการล้มในผู้สูงอายุไทย. วารสารเทคนิคการแพทย์เชียงใหม่. 2559;49:1–5. เข้าถึงจาก: https://he01.tcithaijo.org/index.php/bulletinAMS/article/download/59897/49203
Marques A, Silva A, Oliveira A, Cruz J, Machado A, Jácome C. Validity and relative ability of four balance tests to identify fall status of older adults with type 2 diabetes. J Geriatr Phys Ther [Internet]. 2017 Dec;40(4):227–232. doi:10.1519/JPT.0000000000000109. PMID:27824659. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27824659/
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. ยากันล้ม: คู่มือป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ; 2558. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaihealth.or.th/wp-content/uploads/2022/07/408.pdf
ชินสงคราม บ. Falls Prevention Program . ในอบรมเชิงปฏิบัติการการป้องกัน ฟื้นฟูและประเมินภาวะหกล้มในผู้สูงอายุ ; 22-23 ก.พ. 2567; โรงพยาบาลสกลนคร. สกลนคร; 2567.
Ong, M. F., Soh, K. L., Saimon, R., Wai, M. W., Mortell, M., & Soh, K. G. (2021). Fall prevention education to reduce fall risk among community-dwelling older persons: A systematic review. Journal of nursing management, 29(8), 2674–2688. https://doi.org/10.1111/jonm.13434
Sun, Y., Zhang, B., Yao, Q., Ma, Y., Lin, Y., Xu, M., Hu, M., Hao, J., Jiang, M., Qiu, C., & Zhu, C. (2022). Association between usual alcohol consumption and risk of falls in middle-aged and older Chinese adults. BMC geriatrics, 22(1), 750. https://doi.org/10.1186/s12877-022-03429-1
Ouyang S., et al. Risk factors of falls in elderly patients with visual impairment. Front Public Health. 2022. https://www.frontiersin.org/journals/public-health/articles/10.3389/fpubh.2022.984199/full?utm_source
Moon S, Chung HS, Kim YJ, et al. The impact of urinary incontinence on falls: A systematic review and meta-analysis. PLoS ONE. 2021. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0251711&utm_source
Gnjidic D, Hilmer SN, Blyth FM, Naganathan V, Waite L, Seibel MJ, McLachlan AJ, Cumming RG, Handelsman DJ, Le Couteur DG. Polypharmacy cutoff and outcomes: five or more medicines were used to identify community-dwelling older men at risk of different adverse outcomes. J Clin Epidemiol. 2012 Sep;65(9):989-95. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22742913/
ธาวงค์ ภ, ตันสุชาติ ก. ผลของโปรแกรมออกกำลังกายแบบผสมผสานเพื่อป้องกันการ หกล้ม ในผู้สูงอายุที่เสี่ยงต่อการหกล้ม. J Nakornping Hosp [อินเทอร์เน็ต]. 30 กันยายน 2023 [อ้างถึง 11 พฤศจิกายน 2025];14(2):230-45. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jnkp/article/view/264040
Smit EB, Bouwstra H, Hertogh CM, Wattel EM, van der Wouden JC. Goal-setting in geriatric rehabilitation: a systematic review and meta-analysis. Clin Rehabil. 2019 Mar;33(3):395-407. doi: 10.1177/0269215518818224. Epub 2018 Dec 12. PMID: 30537854; PMCID: PMC6416788. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30537854/
Sitthiracha, P.; Eungpinichpong, W.; Chatchawan, U. Effect of Progressive Step Marching Exercise on Balance Ability in the Elderly: A Cluster Randomized Clinical Trial. Int. J. Environ. Res. Public Health 2021, 18, 3146. https://doi.org/10.3390/ijerph18063146
Guralnik JM, Simonsick EM, Ferrucci L, Glynn RJ, Berkman LF, Blazer DG, Scherr PA, Wallace RB. A short physical performance battery assessing lower extremity function: association with self-reported disability and prediction of mortality and nursing home admission. J Gerontol. 1994 Mar;49(2):M85-94. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8126356/
Liu CJ, Chang WP, Shin YC, Hu YL, Morgan-Daniel J. Is functional training functional? a systematic review of its effects in community-dwelling older adults. Eur Rev Aging Phys Act. 2024 Dec 21;21(1):32. https://doi.org/10.1186/s11556-024-00366-3
Goecke, Jenna, "Effectiveness of the Stepping on Program in Fall Prevention Measured by the Four Stage Balance Test (FSBT)" (2017). Physical Therapy Scholarly Projects. 543. https://commons.und.edu/pt-grad/543
Centers for Disease Control and Prevention. STEADI - Older adult fall prevention [Internet]. Atlanta: CDC; 2021 [cited 2024 Jan 10]. Available from: https://www.cdc.gov/steadi
จอมฟอง ป. ประสิทธิผลของโปรแกรมการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพประเด็นการป้องกันการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง . Sci Tech Com [อินเทอร์เน็ต]. 19 ธันวาคม 2023 [อ้างถึง 24 พฤศจิกายน 2025];1(6):40-61. available at: https://li02.tci-thaijo.org/index.php/STC/article/view/720
อังคนาวราพันธุ์ ห. ผลของโปรแกรมการให้ความรู้และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่อการเพิ่มสมรรถนะแห่งตนในการป้องกันพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชธาตุพนม. emh [อินเทอร์เน็ต]. 30 กันยายน 2025 [อ้างถึง 24 พฤศจิกายน 2025];10(3):555-62. available at: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/288661
Lee, Y. Y., Chen, C. L., Lee, I. C., Lee, I. C., & Chen, N. C. (2021). History of Falls, Dementia, Lower Education Levels, Mobility Limitations, and Aging Are Risk Factors for Falls among the Community-Dwelling Elderly: A Cohort Study. International journal of environmental research and public health, 18(17), 9356. https://doi.org/10.3390/ijerph18179356
Khamkhat S, Tamdee D, Rhiantong J. Effect of the Fall Prevention Literacy Enhancement Program on Fall Prevention Behaviors Among Older Adults. J. Nurs. Public. Health. Res. [internet]. 2025 Aug. 21 [cited 2025 Nov. 27];5(3):e275018. available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/jnphr/article/view/275018
Mohammadkhah F, Razmjouie F, Alinejad N, Afzali Harsini P, Khani Jeihooni A. Effect of an educational intervention based on the Health Belief Model on prevention and fear of falling among older people. Glob Health Promot. 2025 Sep;32(3):58–66. doi:10.1177/17579759241293452. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39592422/
Vincenzo, J. L., Patton, S. K., Lefler, L. L., McElfish, P. A., Wei, J., & Curran, G. M. (2022). A qualitative study of older adults' facilitators, barriers, and cues to action to engage in falls prevention using health belief model constructs. Archives of gerontology and geriatrics, 99, 104610. https://doi.org/10.1016/j.archger.2021.104610
ศรีพิพัฒนกุล พ, ภูริสวัสดิ์ อ. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันการพลัดตกหกล้มของผู้ดูแลผู้สูงอายุ. NURS HEALTH & PUB J [อินเทอร์เน็ต]. 24 เมษายน 2025 [อ้างถึง 27 พฤศจิกายน 2025];4(1):67-7. available at: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/nhphj/article/view/3849
รอบรู้เจน ส, ทองควัน ว, วุฒิโส ไ. ผลของโปรแกรมการเสริมพลังอำนาจโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนต่อความสามารถในการดูแลตนเองเพื่อป้องกันการหกล้มของผู้สูงอายุ ตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. J Royal Thai Army Nurses [อินเทอร์เน็ต]. 2 มกราคม 2023 [อ้างถึง 27 พฤศจิกายน 2025];23(3):99-109. available at: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/257278
Clemson L, Mackenzie L, Ballinger C, Close JC, Lord SR. Environmental and behavioral interventions for reducing falls in older people with cognitive impairment: A randomized controlled trial. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2014;69(12):1669–75. https://doi.org/10.1093/gerona/glu093
Kalantzi, V., Tsiampalis, T., Kouvari, M., Belitsi, V., Zairis, A., Migdanis, A., Papadopoulou, S. K., Bonoti, F., Panagiotakos, D. B., & Kosti, R. I. (2024). Exploring the Role of Self-Efficacy in Maintaining Healthy Lifestyle Habits among Patients with Cardiometabolic Diseases; Findings from the Multi-Center IACT Cross-Sectional Study. Life (Basel, Switzerland), 14(6), 736. https://doi.org/10.3390/life14060736
Resnick B, Orwig D, Magaziner J, Wynne C. The effect of social support on exercise behavior in older adults. Clin Nurs Res. 2002 Feb;11(1):52-70. doi: 10.1177/105477380201100105. PMID: 11845515. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11845515/
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 โรงพยาบาลหัวหิน
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารหัวหินเวชสาร เป็นลิขสิทธิ์ของโรงพยาบาลหัวหิน
บทความที่ลงพิมพ์ใน วารสารหัวหินเวชสาร ถือว่าเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียนคณะบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อบทความของตนเอง
