การพัฒนาน้ำยาบ้วนปากอัญชันว่านหางจระเข้ที่มีฤทธิ์ต้านจุลชีพ Streptococcus mutans
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: โรคฟันผุเป็นปัญหาสุขภาพช่องปากที่พบได้บ่อยที่สุดในประชากรไทย โดยมีสาเหตุหลักจากแบคทีเรียสเตรปโตค็อกคัส มิวแทนส์ แม้ว่าน้ำยา บ้วนปากคลอร์เฮกซิดีนเป็นสารต้านเชื้อแบคทีเรียมาตรฐานที่สามารถลดคราบจุลินทรีย์และจุลชีพก่อโรคในช่องปาก เช่น แบคทีเรียสเตรปโตค็อกคัส มิวแทนส์ ได้ แต่การใช้อาจก่อให้เกิดผลข้างเคียง เช่น ฟันเปลี่ยนสี การรับรสเปลี่ยนแปลง ปากแห้ง และรู้สึกแสบร้อนในช่องปาก ด้วยเหตุนี้การใช้สารสกัดจากพืชจึงได้รับความสนใจมากขึ้น ในฐานะทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า งานวิจัยก่อนหน้านี้พบว่า อัญชันและว่านหางจระเข้มีฤทธิ์ต้านเชื้อสเตรปโตค็อกคัส มิวแทนส์ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการศึกษาถึงประสิทธิภาพของสารละลายอัญชันว่านหางจระเข้ ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพของน้ำยาบ้วนปากดอกอัญชันว่านหางจระเข้ต่อเชื้อสเตรปโตค็อกคัส มิวแทนส์
วัสดุอุปกรณ์และวิธีการ: ประเมินฤทธิ์ต้านจุลชีพของสารละลายอัญชันและว่านหางจระเข้ต่อเชื้อสเตรปโตค็อกคัส มิวแทนส์ด้วยวิธี modified broth dilution assay และเทคนิค drop plate โดยทำการทดสอบทั้งหมด 13 กลุ่ม คือ สารละลายอัญชัน 3 ความเข้มข้น ได้แก่ 400 (BP400), 200 (BP200) และ 100 (BP100) มก./มล. สารละลายว่านหางจระเข้ 3 ความเข้มข้น ได้แก่ 100 (AV100), 50 (AV50) และ 25 (AV25) มก./มล. สารสะลายอัญชันว่านหางจระเข้ 4 สูตร (BP200_AV50, BP200_AV25, BP100_AV50, BP100_AV25) สารแขวนลอยของเชื้อแบคทีเรีย (ตัวควบคุมเชิงทดลอง) คลอร์เฮกซิดีน (ตัวควบคุมเชิงบวก) และน้ำปราศจากไอออน (ตัวควบคุมเชิงลบ) จากนั้นเอาจำนวนโคโลนีของแบคทีเรียต่อมิลลิลิตร มาวิเคราะห์ด้วยสถิติการทดสอบครัสคัล-วอลลิส และ แมน-วิทนีย์ ยู โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ a=0.05
ผล: สารละลายอัญชันทั้งหมด (BP400, BP200, BP100) และสารละลายอัญชันว่านหางจระเข้ทั้งหมด (BP200_AV50, BP200_AV25, BP100_AV50, BP100_AV25) สามารถยับยั้งเชื้อสเตรปโตค็อกคัส มิวแทนส์ได้อย่างมีนัยสำคัญเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มน้ำปราศจากไอออน และไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างกลุ่มสารละลายอัญชันกับกลุ่มสารละลายอัญชันว่านหางจระเข้ นอกจากนี้ยังพบว่าสารละลายว่านหางจระเข้ (AV100, AV50, AV25) ไม่แสดงฤทธิ์ในการยับยั้งอย่างมีนัยสำคัญและมีผลใกล้เคียงกับกลุ่มน้ำปราศจากไอออน ขณะที่กลุ่มคลอร์เฮกซิดีนแสดงฤทธิ์ต้านแบคทีเรียสูงที่สุด
บทสรุป: สารละลายอัญชันที่ความเข้มข้น 100 มก./มล. และสารละลายอัญชันว่านหางจระเข้สูตร BP100_AV25 แสดงศักยภาพในการเป็นทางเลือกจากธรรมชาติแทนน้ำยาบ้วนปากที่มีสารเคมีในการใช้งานประจำวันเพื่อป้องกันฟันผุ การพัฒนาต่อไปจะมุ่งเน้นการสร้าง BP100_AV25 ให้เป็นน้ำยาบ้วนปากสมุนไพรพร้อมใช้ ที่ปราศจากสารเคมี โดยหวังผลจากคุณสมบัติทางชีวภาพอื่นเพิ่มเติมจากพืชทั้งสองชนิด เช่น การต้านการอักเสบ การสมานแผล และการคืนแร่ธาตุ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ทีได้รับการลงตีพิมพ์ในวิทยาสารทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่นถือเป็นลิขสิทธิ์เฉพาะของคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร จากคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่นก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
Krzyściak W, Jurczak A, Kościelniak D, Bystrowska B, Skalniak A. The virulence of Streptococcus mutans and the ability to form biofilms. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2014;33(4):499-515.
Dental Health Division, Department of Health, Ministry of Public Health. The 9th National Oral Health Survey in Thailand. Nontaburi: Aksorn Graphic and Design Publishing; 2024.
Satria D, Sofyanti E, Wulandari P, Fajarini, Pakpahan SD, Limbong SA. Antibacterial activity of Medan Butterfly pea (Clitoria ternatea L.) corolla extract against Streptococcus mutans ATCC®25175™ and Staphylococcus aureus ATCC®6538™. Pharmacia. 2022;69:195-202.
Zulkamal LM, Al Zelan MAH, Aris F, Zakaria NA, Mohd Yusof FZ, Ibrahim D, et al. Aqueous Extract of Clitoria ternatea Attenuates the Growth of Streptococcus mutans. J Pure Appl Microbiol. 2023;17(2):1047-55.
Salmiah S, Nainggolan JDOM. Effectiveness of Butterfly Pea (Clitoria Ternatea) Extract Against Streptococcus Mutans Bacterial Growth In Vitro. J Sehat Indones. 2025;7(1):321-8.
Fani M, Kohanteb J. Inhibitory activity of Aloe vera gel on some clinically isolated cariogenic and periodontopathic bacteria. J Oral Sci. 2012; 54(1):15-21.
Naghsh N, Moghareabed A, Nematnejad M, Yaghini J, Sadeghi SM. A comparative evaluation of the antimicrobial effect of chamomile, Aloe vera-green tea, and chlorhexidine mouthwashes on some oral bacterial species. Dent Res J (Isfahan). 2023;20:70.
Adhiningtyas A, Khoswanto C, Luthfi M. Inhibitory potency of butterfly pea (Clitoria ternatea Linn.) extract against the growth of Streptococcus mutans. WJARR. 2023;17:150-56.
Salmanli M, Tatar Yilmaz G, Tuzuner T. Investigation of the antimicrobial activities of various antimicrobial agents on Streptococcus Mutans Sortase A through computer-aided drug design (CADD) approaches. Comput Methods Programs Biomed. 2021;212:106454.
Abu-Seida AM, Seif H. Aloe vera in dentistry: current status and future prospects. Int Arab J Dent. 2023; 14(2):188-99.
Lee SS, Zhang W, Li Y. The antimicrobial potential of 14 natural herbal dentifrices: results of an in vitro diffusion method study. J Am Dent Assoc. 2004;135(8):1133-41.
Weerasinghe T, Perera D, Silva DN, Poogoda D, Swarnathilaka H. Butterfly pea: An emerging plant with applications in food and medicine. Pharma Innovation. 2022;11(6S):625-37.
Jeyaraj EJ, Lim YY, Choo WS. Extraction methods of butterfly pea (Clitoria ternatea) flower and biological activities of its phytochemicals. J Food Sci Technol. 2021;58(6):2054-67.
Majid A, Sameed QUA, Asim S, Shirazi N, Salman SMA, Gillani SM, et al. Antibacterial efficacy of aloevera peel extract against Streptococcus mutans and P. gingivalis: A preclinical experimental study. Int J Health Sci. 2023; 7(S1):2035-43.
Jain S, Rathod N, Nagi R, Sur J, Laheji A, Gupta N, et al. Antibacterial Effect of Aloe Vera Gel against Oral Pathogens: An In-vitro Study. J Clin Diagn Res. 2016;10(11):Zc41-zc44.
Rotpenpian N, Yapong P, Jitpukdeebodintra S. The Effects of Aloe Vera Extract on Streptococcus Mutans. SWU Dent J. 2022;15(2):10-23.
Shrivastava S, Bera T, Roy A, Singh G, Ramachandrarao P, Dash D. Retracted: Characterization of enhanced antibacterial effects of novel silver nanoparticles. Nanotechnology. 2007;18(22).
Zulkamal LM, Zolhalim NAA, Aris F, Zakaria NA, Yusof FZM, Ibrahim D, et al. Bioactivity of Clitoria ternatea Crude Extracts Against Pathogenic Bacteria. MAB. 2023;52(2):41-49.
Arif B, Diah Lia A, Arif Satria Wira K, Astri S. Antibacterial and Antioxidant Activity of Black Mulberry (Morus nigra L.) Extract for Acne Treatment. Pharmacogn J. 2017;9(5):611-4.
Kumar S, Pandey AK. Chemistry and biological activities of flavonoids: an overview. Sci World J. 2013;2013:162750.
Al Haddad T, Khoury E, Farhat Mchayleh N. Comparison of the Remineralizing Effect of Brushing with Aloe vera versus Fluoride Toothpaste. Eur J Dent. 2021;15(1):133-38.
Al-Maweri SA, Nassani MZ, Alaizari N, Kalakonda B, Al-Shamiri HM, Alhajj MN, et al. Efficacy of aloe vera mouthwash versus chlorhexidine on plaque and gingivitis: A systematic review. Int J Dent Hyg. 2020;18(1):44-51.
Zou H, Liu Z, Wang Z, Fang J. Effects of Aloe Vera in the Treatment of Oral Ulcers: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Oral Health Prev Dent. 2022; 20:509-16.
Chelu M, Musuc AM, Popa M, Calderon Moreno J. Aloe vera-Based Hydrogels for Wound Healing: Properties and Therapeutic Effects. Gels. 2023;9(7):539.
Lazar L, Vlasa A, Beresescu L, Bud A, Lazar AP, Matei L, et al. White Spot Lesions (WSLs)—Post-Orthodontic Occurrence, Management and Treatment Alternatives: A Narrative Review. J Clin Med. 2023;12(5):1908.
Li Y, Xiang Y, Ren H, Zhang C, Hu Z, Leng W, et al. Association between periodontitis and dental caries: a systematic review and meta-analysis. Clin Oral Investig. 2024;28(6):306.
