การพัฒนารูปแบบการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงแบบองค์รวม โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย จังหวัดพะเยา
คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง , การดูแลแบบองค์รวม , การดูแลระยะยาว , การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายบทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลรูปแบบการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงแบบองค์รวม โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย จังหวัดพะเยา ดำเนินการ 4 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาสถานการณ์ บริบท และความต้องการการดูแลระยะยาวของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ในพื้นที่ 9 อำเภอ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 400 คน ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 30 คน ระยะที่ 3 ทดลองใช้รูปแบบตามแผนการวิจัยแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง เป็นระยะเวลา 6 เดือน ในพื้นที่นำร่อง 9 พื้นที่ และระยะที่ 4 ประเมินผลและรับรองรูปแบบโดยผู้ทรงคุณวุฒิและผู้เกี่ยวข้อง จำนวน 16 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติ Paired T-Test และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า
1. ผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงส่วนใหญ่ได้รับการดูแลจากครอบครัวร่วมกับอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านและหน่วยบริการปฐมภูมิ มีความต้องการให้ดูแลแบบองค์รวมครอบคลุมทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม จิตวิญญาณและสิ่งแวดล้อม โดยด้านสิ่งแวดล้อมมีความต้องการสูงที่สุด
2. รูปแบบการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงแบบองค์รวม โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย จังหวัดพะเยา คือ P-CARE Impact Loop with Area-Based Adaptation ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ ปัจจัยนำเข้า กระบวนการ ผลลัพธ์ และข้อมูลสะท้อนกลับ โดยบูรณาการพลังความรู้ พลังภาคประชาชน และพลังนโยบายเป็นกลไกขับเคลื่อน พร้อมปรับการดำเนินงานให้เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่
3. ผลการทดลองใช้รูปแบบพบว่า ภายหลังการทดลองใช้รูปแบบ ผู้สูงอายุมีความสามารถในการดำเนินกิจวัตรประจำวัน (ADL) เพิ่มขึ้น และความเสี่ยงต่อการหกล้มภายในบ้านลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในทุกกลุ่มพื้นที่ (p-value < .001) คุณภาพชีวิตและสุขภาพจิตดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเฉพาะพื้นที่เมืองและ กึ่งเมือง (p-value < .001) ส่วนพื้นที่ชนบทและภูเขา/ห่างไกลไม่พบความแตกต่างกัน
ข้อเสนอเชิงระบบในการพัฒนารูปแบบการดูแลที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ได้แก่ แนวทาง Active Aging สำหรับพื้นที่เมืองและกึ่งเมือง Community Participation สำหรับพื้นที่ชนบท และ Community Outreach ร่วมกับ Telecare สำหรับพื้นที่ภูเขาและห่างไกลเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2563). บ้านปลอดภัย ไม่เสี่ยงล้ม. กรุงเทพมหานคร: กรมกิจการผู้สูงอายุ.
กรมควบคุมโรค. (2564). คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผู้สูงอายุ พ.ศ. 2564. กรุงเทพมหานคร: ณจันตาครีเอชั่น.
กรมโยธาธิการและผังเมือง. (2565). เกณฑ์การจำแนกชุมชนเมืองและชนบทเพื่อการวางแผนพัฒนาพื้นที่. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงมหาดไทย.
กรมสุขภาพจิต. (2545). เครื่องชี้วัดคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกชุดย่อ ฉบับภาษาไทย (WHOQOL-BREF-THAI). นนทบุรี: กรมสุขภาพจิต.
กรมอนามัย. (2564). คู่มือการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุระยะยาว. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2562). แนวทางการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วม. นนทบุรี: สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ.
ชาลี เอี่ยมมา และรัชนีวัลย์ ปาณธูป. (2563). การศึกษารูปแบบการพัฒนาการดำเนินงานระบบดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ภายใต้หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เขตสุขภาพที่ 1. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 13(1), 128–135. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RDHSJ/article/view/254823/173111
ญาณพัฒน์ ทรงเย็น. (2568). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพแบบบูรณาการ สำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในพื้นที่ตำบลบักได อำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 10(6), 262–270. https://he03.tci-thaijo.org/index.php/ech/article/view/5197/3911
ประเวศ วะสี. (2551). สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขาและทุนทางสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ. กรุงเทพฯ: หมอชาวบ้าน.
วุฒิฌาน ห้วยทราย และศรายุทธ ชูสุทน. (2566). ปัจจัยทำนายคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในชมรมผู้สูงอายุ ตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 32(1), 65–69. https://www.thaidj.org/index.php/JHS/article/view/13292/10865
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาภาคเหนือ พ.ศ. 2566–2570. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสภาพพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพะเยา. (2568). รายงานสถิติและฐานข้อมูลการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง จังหวัดพะเยา. พะเยา: กลุ่มงานส่งเสริมสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพะเยา.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2567). แนวทางการดำเนินงานระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง (Long Term Care). นนทบุรี: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.
อรทัย ก๊กผล. (2552). การมีส่วนร่วมของประชาชน. นนทบุรี: สถาบันพระปกเกล้า.
Bertalanffy, L. von. (1968). General System Theory: Foundations, Development, Applications. New York, NY: George Braziller.
Best, J. W. (1981). Research in education (4th ed.). Prentice-Hall.
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation's place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235. doi.org/10.1016/0305-750X(80)90011-0
Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2nd ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
Conway, M. (2019). Theory of Change: A Practical Tool for Action, Results and Learning. New York, NY: ActKnowledge.
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Krueger, R. A. (1998). Developing questions for focus groups (Focus Group Kit 3). Sage Publications.
Leichsenring, K. (2004). Developing integrated health and social care services for older persons in Europe. International Journal of Integrated Care, 4, e10. https://doi.org/10.5334/ijic.91
World Health Organization. (2015). World Report on Ageing and Health. Geneva, Switzerland: World Health Organization.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารเครือข่าย วิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้ ที่เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน บรรณาธิการหรือเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและวิทยาลัยการสาธารณสุขภาคใต้ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย
2. บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้
