การพัฒนารูปแบบการบริการตรวจคัดกรองโรคหนอนพยาธิทางห้องปฏิบัติการแก่นักเรียน ในโครงการพระราชดำริสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และโรงเรียนผู้ว่าราชการจังหวัด ในบริบทโรงพยาบาลชุมชนชายแดนใต้ : กรณีศึกษาโรงพยาบาลโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี
คำสำคัญ:
การตรวจคัดกรองโรคหนอนพยาธิ , ห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ , โครงการพระราชดำริฯ , โรงเรียนผู้ว่าราชการจังหวัด , โรงพยาบาลชุมชนชายแดนใต้บทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนานี้ เพื่อศึกษาสภาพการณ์ ปัญหา ความต้องการ พัฒนารูปแบบและศึกษาประสิทธิผลของรูปแบบการบริการตรวจคัดกรองโรคหนอนพยาธิทางห้องปฏิบัติการแก่นักเรียนในโครงการพระราชดำริดำเนินการเป็น 3 ระยะ คือ 1) ศึกษาสถานการณ์โดยวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิจากรายงานผลการตรวจคัดกรองโรคหนอนพยาธิ ปี พ.ศ. 2561 – 2565 และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา 2) พัฒนารูปแบบการบริการตรวจคัดกรองโรคหนอนพยาธิทางห้องปฏิบัติการ 3) ศึกษาประสิทธิผลของรูปแบบด้วยการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดหลังการทดลอง ใช้แบบสอบถามความพึงพอใจที่มีค่าความเชื่อมั่น .96 กับกลุ่มเครือข่าย 45 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และ One-sample Wilcoxon Signed Ranks Test ผลการวิจัยพบว่า
1. ปัญหาการดำเนินงาน ได้แก่ การตรวจคัดกรองครอบคลุมเฉพาะโรงเรียนโครงการพระราชดำริฯ เพียงแห่งเดียว การจัดเก็บและขนส่งตัวอย่างขาดมาตรฐาน เทคนิคการตรวจวิเคราะห์ด้วยวิธี Direct Smear มีข้อจำกัดในการตรวจพบไข่พยาธิ ระบบการบริหารจัดการตัวอย่างอุจจาระสำหรับการตรวจวิเคราะห์ และขาดการบูรณาการเครือข่ายจากทุกภาคส่วน
2. รูปแบบการบริการตรวจคัดกรองโรคหนอนพยาธิทางห้องปฏิบัติการ (5K Model) ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ Knowledge Management (การจัดการความรู้) Kato-Katz Implementation (การตรวจวิเคราะห์ตามวิธีมาตรฐาน) Keeping Sample Standard (การรักษามาตรฐานตัวอย่าง) Key Mobile Lab (ห้องปฏิบัติการเคลื่อนที่) และ Keep Together Network (เครือข่ายความร่วมมือบูรณาการ)
3. หลังใช้รูปแบบอัตราความครอบคลุมการเก็บตัวอย่างเพิ่มจากร้อยละ 22.20 เป็นร้อยละ 92.60 ตัวอย่างเสียหายลดจากร้อยละ 12.30 เหลือร้อยละ 0.40 และอัตราความชุกโรคหนอนพยาธิลดจากร้อยละ 21.10 เหลือร้อยละ 2.40 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (Z = 11.453) ความพึงพอใจของเครือข่ายอยู่ในระดับมาก (M = 4.23, SD = 0.73) สูงกว่าเกณฑ์ระดับดีอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05
สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับโรงพยาบาลชุมชนอื่นที่มีบริบทใกล้เคียงเพื่อพัฒนาสุขภาพและคุณภาพชีวิตของเด็กนักเรียนในพื้นที่ห่างไกล
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานเฝ้าระวังโรคประจำปี 2565. สืบค้นเมื่อ 15 มีนาคม 2567 จาก https://apps-doe.moph.go.th/boeeng/annual/Annual_Report_2565.pdf
กิตติพร เนาว์สุวรรณ, นภชา สิงห์วีรธรรม, และพยงค์ เทพอักษร. (2563). ความสำเร็จในการดำเนินงานควบคุมโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ในชุมชนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ประเทศไทย. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 7(2), ก–จ. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/scnet/article/view/242083/164646
ดำรงพล แสงมณี และญาเรศ อัครพัฒนานุกูล. (2564). การวิเคราะห์ปัญหาความไม่สงบในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทยโดยใช้แบบจำลองวีเออาร์. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา, 9(2), 39–57. https://buuir.buu.ac.th/xmlui/handle/1234567890/4502
นพดล สีสุข. (2568). ความชุกและความรุนแรงของการติดเชื้อหนอนพยาธิด้วยวิธี Modified Kato-Katz thick smear ในนักเรียนอำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพแห่งประเทศไทย, 7(4), 53–61. https://doi.org/10.55164/hsjt.v7i4.276556
นพดล สีสุข, อุดมเกียรติ พูลสวัสดิ์, นิธินันทน์ พงษ์ศิริ, และลำพู อมตวิยานนท์. (2567). การพัฒนารูปแบบบริการทางห้องปฏิบัติการสู่มาตรฐานสากล ISO 15189:2012 และ ISO 15190:2003: กรณีศึกษาโรงพยาบาลโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี. วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์, 66(3), 394–404. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/dmsc/article/view/265943
สิตารัตน์ ศิริพันธ์ และกิตติพร เนาว์สุวรรณ. (2563). ปัจจัยทำนายความสามารถของผู้ดูแล และแนวทางการดูแลตามแบบแผนความเชื่อสุขภาพและการสนับสนุนทางสังคมสำหรับผู้ดูแลผู้ป่วยโรคจิตเภท. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี, 3(3), 16-31. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/pck/article/view/243170
สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (2565). รายงานผลการดำเนินงานประจำปี 2565. สืบค้นเมื่อ 30 ธันวาคม 2568 จาก https://www.rdpb.go.th/th/Download/รายงานประจำปี-2565-v13047
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). ยุทธศาสตร์ชาติด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และแผนพัฒนาสุขภาพแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. สืบค้นเมื่อ 30 ธันวาคม 2568 จาก https://www.nesdc.go.th
สำนักงานโครงการพระราชดำริสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. (2560). แผนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารตามพระราชดำริ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2560–2569). สำนักพระราชวัง.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 12. (2564). คู่มือการควบคุมโรคหนอนพยาธิ. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
สำนักโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค. (2566). รายงานสถานการณ์โรคหนอนพยาธิในประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
อดุลยศักดิ์ วิจิตร. (2561). คู่มือการตรวจวินิจฉัยโรคหนอนพยาธิเพื่อหาไข่พยาธิและตัวอ่อนในอุจจาระคนภายใต้กล้องจุลทรรศน์ โดยวิธีคาโต้ ธิค เสมียร์หรือคาโต้ แคทธ์. เชียงใหม่: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 1 กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
Blackburn, T. M., & Ewen, J. G. (2017). Parasites as drivers and passengers of human-mediated biological invasions. EcoHealth, 14, S61–S73. doi.org/10.1007/s10393-015-1092-6
Bosch, F., Palmeirim, M. S., Ali, S. M., Ame, S. M., Hattendorf, J., & Keiser, J. (2021). Diagnosis of soil- transmitted helminths using the Kato-Katz technique: What is the influence of stirring, storage time and storage temperature on stool sample egg counts? PLoS Neglected Tropical Diseases, 15(1), e0009032. doi.org/10.1371/journal.pntd.0009032
Bertalanffy, L. von. (1968). General System Theory: Foundations, Development, Applications. New York, NY: George Braziller.
Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Cohen, J. (1992). Statistical power analysis. Current Directions in Psychological Science, 1(3), 98–101.
Dama, E., Nikiema, A., Nichols, K., Bicaba, B. W., Porgho, S., Greco Koné, R., et al. (2020). Designing
and piloting a specimen transport system in Burkina Faso. Health Security, 18(Suppl. 1), S96–S103. doi.org/10.1089/hs.2019.0068
Else, K. J., Keiser, J., Holland, C. V., Grencis, R. K., Sattelle, D. B., Fujiwara, R. T., et al. (2020).
Whipworm and roundworm infections. Nature Reviews Disease Primers, 6(1), 44. doi.org/10.1038/s41572-020-0171-3
Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A. G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175–191.
Le, N. T., Thwe Chit, M. M., Truong, T. L., Siritantikorn, A., Kongruttanachok, N., Asdornwised, W., et al. (2023). Deployment of smart specimen transport system using RFID and NB-IoT technologies for hospital laboratory. Sensors, 23(1), 546. doi.org/10.3390/s23010546
Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 22(140), 1–55.
Lukas, S., Olliaro, P., Dean, S., & Guthmann, J.-P. (2018). Soil-transmitted helminth infection, loss of education and cognitive impairment in school-aged children: A systematic review and meta-analysis. LoS Neglected Tropical Diseases, 12(1), e0005523. doi.org/10.1371/journal.pntd.0005523
Montresor, A., Mupfasoni, D., Mikhailov, A., Mwinzi, P., Lucianez, A., Jamsheed, M., et al. (2020). The global progress of soil-transmitted helminthiases control in 2020 and World Health Organization targets for 2030. PLoS Neglected Tropical Diseases, 14(8), e0008505. doi.org/10.1371/journal.pntd.0008505
Nikolay, B., Brooker, S. J., & Pullan, R. L. (2014). Sensitivity of diagnostic tests for human soil- transmitted helminth infections: A meta-analysis in the absence of a true gold standard. International Journal for Parasitology, 44(11), 765–774. doi.org/10.1016/j.ijpara.2014.05.009
Phasuk, N., Na-Ek, P., Narkkul, U., Scholand, S. J., & Punsawad, C. (2025). Soil-transmitted helminth infections and associated risk factors among primary schoolchildren in the Koh Yao Islands of southern Thailand. Journal of Tropical Medicine, 2025, Article 2907585. doi.org/10.1155/jotm/2907585
R Core Team. (2021). R: A Language and Environment for Statistical Computing [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. Retrieved November 5, 2025, https://www.r-project.org
Racine, T., & Kobinger, G. P. (2019). Challenges and perspectives on the use of mobile laboratories during outbreaks and their use for vaccine evaluation. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 15(10), 2264–2278. doi.org/10.1080/21645515.2019.1597595
Rotejanaprasert, C., Chuaicharoen, P., Prada, J. M., Thantithaveewat, T, Adisakwattana, P., & Pan-ngum, W. (2023). Evaluation of Kato-Katz and multiplex quantitative polymerase chain reaction performance for clinical helminth infections in Thailand using a latent class analysis. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 378(1887), 20220281. doi.org/10.1098/rstb.2022.0281
United Nations Children’s Fund. (2021). The State of the World’s Children 2021: On my Mind – Promoting, Protecting and Caring for Children’s Mental Health. UNICEF. Retrieved November 10, 2025, from https://www.aidsdatahub.org/sites/default/files/resource/unicef-sowc-2021-full-report.pdf
World Health Organization. (2023). Soil-transmitted helminth infections: Key facts. Retrieved March 15, 2024, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/soil-transmitted-helminth-infections
Zhao, Q., Guo, X., Wang, Y., & Aziz, A. (2022). Dialect culture and the utilization of public health service by rural migrants: Insights from China. Frontiers in Public Health, 10, 985343. doi.org/10.3389/fpubh.2022.985343
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความหรือข้อคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารเครือข่าย วิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้ ที่เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน บรรณาธิการหรือเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและวิทยาลัยการสาธารณสุขภาคใต้ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย
2. บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้
