รูปแบบการพัฒนาองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตสุขภาพที่ 10 สู่การเป็นเมืองสุขภาพดี ด้วยกลยุทธ์ PIRAB

บทคัดย่อ

การขยายเขตเมืองเป็นปรากฏการณ์ที่สร้างความเจริญและก่อผลกระทบด้านความเหลื่อมล้ำทางสังคม เศรษฐกิจ พื้นที่ และสุขภาพ การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการขับเคลื่อนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตสุขภาพที่ 10 สู่การเป็นเมืองสุขภาพดีโดยใช้กลยุทธ์ PIRAB (Partnership, Investment, Regulation and Legislation, Advocacy, และ Build Capacity) เป็นกรอบแนวคิดหลัก ดำเนินการในพื้นที่เทศบาลตำบลแสนสุข อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้บริหารท้องถิ่น นักวิชาการสาธารณสุขและนักวิชาการสิ่งแวดล้อม ผู้นำชุมชน และประชาชน รวม 328 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการประเมินตามเกณฑ์เมืองสุขภาพดีของกรมอนามัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงวิเคราะห์ด้วย Paired t-test กำหนดระดับนัยสำคัญ 0.05 และการวิเคราะห์เนื้อหา

            ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 5 องค์ประกอบหลักตามกลยุทธ์ PIRAB โดยเริ่มจากการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ (P) ระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานสาธารณสุข สถาบันการศึกษา และภาคประชาชน การจัดสรรงบประมาณและทรัพยากร (I) เพื่อสนับสนุนโครงการพัฒนาสุขภาพและสิ่งแวดล้อม การออกนโยบายและข้อบัญญัติท้องถิ่น (R) เพื่อควบคุมและส่งเสริมสุขภาพในชุมชน การสร้างการรับรู้และเปลี่ยนพฤติกรรม (A) ผ่านการสื่อสารและกิจกรรมรณรงค์ และการพัฒนาศักยภาพบุคลากรและชุมชน (B) ผ่านการฝึกอบรมและการถ่ายทอดองค์ความรู้ ผลการประเมินพบว่าเทศบาลตำบลแสนสุขได้คะแนนประเมินเมืองสุขภาพดีในระดับดี (ร้อยละ 84.21 ของคะแนนเต็ม) โดยมีความก้าวหน้าที่โดดเด่นในด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมยั่งยืน การมีส่วนร่วมของภาคประชาชน และการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน และควรนำรูปแบบไปขยายผลในพื้นที่เมืองสุขภาพดีให้ครอบคลุมเขตสุขภาพที่ 10 และพื้นที่อื่นๆ ที่สนใจและมีบริบทใกล้เคียงกัน