ผลของโปรแกรมเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต่อการป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

ประเทศไทยเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์ และผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงต่อภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย (Sarcopenia) ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่นำไปสู่การหกล้มในผู้สูงอายุ และเป็นสาเหตุสำคัญของการบาดเจ็บ พิการ และเสียชีวิต เฉลี่ยวันละ 3 คน การป้องกันที่สำคัญคือการออกกำลังกายแบบออกแรงต้าน (Resistance Exercise) ผู้วิจัยจึงพัฒนา "โปรแกรม 9 ท่าสนุกสุขภาพดีด้วยเก้าอี้" งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการใช้โปรแกรมดังกล่าวในการเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและเปรียบเทียบสมรรถภาพทางกายก่อนและหลังการทดลองในกลุ่มผู้สูงอายุช่วงอายุ 60-69 ปี โดยมีสมมติฐานว่าโปรแกรมจะมีประสิทธิภาพดีกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-Experimental Research) แบบ 2 กลุ่ม (กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม) วัดผลเปรียบเทียบก่อนและหลังการทดลอง 8 สัปดาห์ กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุช่วงอายุ 60−69 ปี ที่มีภาวะติดสังคม โดยเจาะจงพื้นที่เทศบาลตำบลช้างเผือกและตำบลสันนาเม็ง จังหวัดเชียงใหม่ โดยสุ่มแบบจับสลาก กลุ่มทดลอง เทศบาลตำบลช้างเผือก กลุ่มควบคุม ตำบลสันนาเม็ง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ได้กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 40 คน รวม 80 คน (อายุเฉลี่ย 66.89 และ 67.13 ปี) เครื่องมือใช้โปรแกรมเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ "9 ท่าสนุกสุขภาพดีด้วยเก้าอี้" ซึ่งผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงของเนื้อหา (IOC ≥0.80) และแบบทดสอบสมรรถภาพทางกาย (Timed Up and Go Test และ ยืน-นั่ง บนเก้าอี้ 30 วินาที) กลุ่มทดลองฝึกตามโปรแกรม 8 สัปดาห์ โดยเพิ่มความถี่ในการฝึกจาก 3 เป็น 5 วันต่อสัปดาห์ กลุ่มควบคุมได้รับเอกสารให้ความรู้พื้นฐาน

ผลการวิจัยพบว่าการเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม (Independent-Samples t-test) ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ: ก่อนการทดลอง กลุ่มทดลองมีความแข็งแรงต่ำกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.001) แต่ หลัง 8 สัปดาห์ กลุ่มทดลองมีค่าเฉลี่ยความแข็งแรง สูงกว่า กลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ (18.73 เทียบกับ 16.08 ครั้ง, p<0.01) แสดงถึงประสิทธิผลของโปรแกรม การเปรียบเทียบภายในกลุ่ม (Paired-Samples t-test) กลุ่มทดลองมีความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และ ความเสี่ยงต่อการล้ม (เวลาที่ใช้ในการทดสอบลดลง) ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) กลุ่มควบคุมมีความแข็งแรงของกล้ามเนื้อลดลง และ ความเสี่ยงต่อการล้มเพิ่มขึ้น อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001 และ ตามลำดับ) สรุปผล โปรแกรมเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ "9 ท่าสนุกสุขภาพดีด้วยเก้าอี้" มีผลในการปรับปรุงสมรรถภาพทางกายด้านความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและช่วยลดความเสี่ยงต่อการหกล้มในผู้สูงอายุได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ดังนั้น โปรแกรมนี้จึงสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางปฏิบัติจริงในชุมชน เพื่อส่งเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและลดความเสี่ยงการหกล้มในผู้สูงอายุ