การพัฒนารูปแบบการจัดการหลักสูตรด้านสุขภาพและโภชนาการ โดยใช้หลักความรอบรู้ทางสุขภาพเพื่อเป็นต้นแบบสำหรับโรงเรียนผู้สูงอายุในจังหวัดพะเยา

บทคัดย่อ

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ ส่งผลให้ภาระโรคไม่ติดต่อเรื้อรังเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในจังหวัดพะเยาซึ่งมีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงกว่าค่าเฉลี่ยประเทศ ความท้าทายดังกล่าวสะท้อนความจำเป็นในการเสริมสร้างความรอบรู้ทางสุขภาพและความรู้ด้านโภชนาการเพื่อเพิ่มศักยภาพการดูแลตนเองของผู้สูงวัยอย่างเป็นระบบ และสามารถเสริมสร้างศักยภาพด้านสุขภาพของผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งการวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการหลักสูตรด้านสุขภาพและโภชนาการ โดยบูรณาการหลักความรอบรู้ทางสุขภาพ (Health Literacy) สำหรับผู้สูงอายุในโรงเรียนผู้สูงอายุ จังหวัดพะเยา และเพื่อประเมินผลลัพธ์ในด้านความรู้ พฤติกรรมสุขภาพ ตัวชี้วัดสุขภาพ และความพึงพอใจของผู้เข้าร่วมการวิจัยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงทดลองแบบ One Group Pretest-Posttest Design และเป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุที่เข้าเรียนในโรงเรียนผู้สูงอายุ วัดแม่กาโทกหวาก จำนวน 51 คน ที่คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แผนหลักสูตรด้านสุขภาพและโภชนาการ แบบทดสอบความรู้ แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพ แบบประเมินความพึงพอใจ และการตรวจวัดตัวชี้วัดสุขภาพทางคลินิก การเก็บข้อมูลดำเนินการก่อนและหลังการเข้าร่วมกิจกรรมตามหลักสูตรเป็นเวลา 12 ครั้ง ระยะเวลา 3 เดือน ข้อมูลวิเคราะห์ด้วยสถิติพรรณนา และทดสอบความแตกต่างด้วย Paired t-test

ผลการศึกษาพบว่า คะแนนความรู้ด้านโภชนาการ การออกกำลังกาย และการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุหลังเข้าร่วมหลักสูตรเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) เช่นเดียวกับพฤติกรรมสุขภาพด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การนอนหลับ และการดูแลสุขภาพจิตที่ปรับตัวดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p < 0.001) สำหรับตัวชี้วัดสุขภาพทางคลินิก พบว่าค่าระดับน้ำตาลในเลือด (Blood glucose) ค่ายูเรียไนโตรเจน (Blood urea nitrogen; BUN)
ครีอะตินีน (Creatinine; Cr) และการประเมินอัตราการกรองของไต (Estimated glomerular filtration rate; eGFR) ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (p > 0.05) อย่างไรก็ตาม ค่าคอเลสเตอรอลรวม (Total cholesterol) และคอเลสเตอรอลชนิดความหนาแน่นต่ำ (LDL-C) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) สะท้อนถึงผลเชิงบวกของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโภชนาการและการออกกำลังกาย ขณะเดียวกัน ผลการประเมินความพึงพอใจพบว่าผู้สูงอายุมีความพึงพอใจในระดับมากทุกด้าน โดยมีค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 9.86 (SD = 0.34)

สรุปได้ว่า การพัฒนาหลักสูตรด้านสุขภาพและโภชนาการโดยใช้แนวคิดหลักความรอบรู้ทางสุขภาพมีประสิทธิผลในการส่งเสริมความรู้ พฤติกรรมสุขภาพ และลดความเสี่ยงด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ อีกทั้งยังได้รับความพึงพอใจในระดับสูง จึงสามารถใช้เป็นต้นแบบในการจัดการเรียนการสอนของโรงเรียนผู้สูงอายุในจังหวัดพะเยา และสามารถขยายผลสู่พื้นที่อื่นได้อย่างเหมาะสม