การพัฒนารูปแบบการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อป้องกันพฤติกรรมสูบบุหรี่ไฟฟ้าในนักเรียนมัธยมศึกษาพื้นที่ต้นแบบ จังหวัดพะเยา

บทคัดย่อ

              การใช้บุหรี่ไฟฟ้าในเยาวชนมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะในนักเรียนมัธยมศึกษา แม้ประเทศไทยมีกฎหมายห้ามจำหน่าย แต่ยังพบการเข้าถึงได้ง่ายผ่านช่องทางต่างๆ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อป้องกันพฤติกรรมสูบบุหรี่ไฟฟ้า โดยประยุกต์ใช้ Integrated Health Literacy Model และ Active Learning งานวิจัยและพัฒนานี้ใช้การวิจัยแบบผสมผสานเชิงสำรวจตามลำดับ ดำเนินการระหว่างเดือนเมษายนถึงกันยายน 2568 กลุ่มตัวอย่างคือ นักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายจำนวน 100 คน (กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 50 คน) โดยคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จับคู่กลุ่มตามลักษณะโรงเรียน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพฉบับปรับบริบท (HLS-EU-Q47, Cronbach’s α=0.88) วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วย Paired t-test และ ANCOVA ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วย Thematic Analysis

                  ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิผลสูง โดยระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพก่อนการทดลองของทั้งสองกลุ่มไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (p > .05) คะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพหลังการทดลองของกลุ่มทดลองสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) สัดส่วนนักเรียนที่มีระดับความรอบรู้ “ดีเยี่ยม” ในกลุ่มทดลองเพิ่มขึ้นจาก 0.0% เป็น 44.0% และกิจกรรมที่นักเรียนมีส่วนร่วมโดดเด่นที่สุดคือ การจัดทำข้อตกลงร่วมกันและบทบาทสมมุติ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่ารูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิผลในการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ในการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและเหมาะต่อการนำไปประยุกต์ใช้ ข้อเสนอแนะควรมีการขยายผลการใช้รูปแบบนี้ไปยังนักเรียนที่มีอายุน้อยกว่า 15 ปี เพื่อป้องกันเชิงรุกอย่างยั่งยืน