การจัดการขยะอินทรีย์ในครัวเรือน : ปัจจัยกำหนดสุขภาพชุมชนในบริบทประเทศไทย

บทคัดย่อ

          การจัดการขยะอินทรีย์ในครัวเรือนเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่กำหนดสุขภาพของชุมชน โดยเฉพาะในสถานการณ์ของประเทศไทยปัจจุบัน ที่ประสบปัญหาการเพิ่มขึ้นของปริมาณขยะจากครัวเรือนอย่างต่อเนื่อง งานวิชาการฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยกำหนดสุขภาพชุมชนที่เกี่ยวข้องกับการจัดการขยะอินทรีย์ในระดับครัวเรือนภายใต้บริบทสังคมไทย โดยใช้กรอบแนวคิดทางสุขภาพชุมชนและสังคมศาสตร์สุขภาพเป็นพื้นฐานในการวิเคราะห์ ข้อมูลนำมาจากการรวบรวมเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่ช่วงปี 2563 ซึ่งประเทศไทยเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว ทำให้พฤติกรรมการใช้ชีวิตของประชาชนเปลี่ยนไป เช่น การบริโภคอาหารสำเร็จรูปและการสั่งอาหารออนไลน์เพิ่มขึ้น ส่งผลให้ปริมาณขยะอินทรีย์ในครัวเรือนสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ผลการวิเคราะห์พบว่าปัจจัยกำหนดสุขภาพของชุมชนที่มีผลต่อพฤติกรรมการจัดการขยะอินทรีย์ของประชาชนสามารถจำแนกได้เป็น 4 ด้านสำคัญ ได้แก่ (1) ปัจจัยด้านสังคมและวัฒนธรรม เช่น ค่านิยม วิถีชีวิต ความเชื่อเรื่องความสะอาดและสิ่งแวดล้อม (2) ปัจจัยด้านเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม เช่น รายได้ครัวเรือน ค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการขยะ และสภาพแวดล้อมทางกายภาพของชุมชน (3) ปัจจัยด้านนโยบายและการสนับสนุนจากภาครัฐและท้องถิ่น เช่น การเข้าถึงบริการจัดเก็บขยะ การรณรงค์ด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม และการมีส่วนร่วมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และ (4) ปัจจัยด้านความรู้และพฤติกรรมสุขภาพของประชาชน เช่น ความรู้เกี่ยวกับผลกระทบจากการจัดการขยะที่ไม่เหมาะสม ทัศนคติที่ดีต่อสิ่งแวดล้อม และการปฏิบัติที่มีความต่อเนื่อง ผลการทบทวนนี้ชี้ให้เห็นว่าการส่งเสริมพฤติกรรมการจัดการขยะอินทรีย์ในครัวเรือนจำเป็นต้องดำเนินการในรูปแบบบูรณาการทั้งจากภาครัฐ ภาคชุมชน และภาคครัวเรือน โดยเน้นการสร้างเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่สอดคล้องกับบริบททางสังคมและวัฒนธรรม รวมถึงการพัฒนากลไกสนับสนุนในระดับท้องถิ่นที่จะช่วยขับเคลื่อนระบบการจัดการขยะอย่างยั่งยืน อันจะนำไปสู่การพัฒนาสุขภาพชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพในระยะยาว