การพัฒนารูปแบบบริการสุขภาพผู้สูงอายุ หน่วยบริการปฐมภูมิตำบลม่วงคำ อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

                ผู้สูงอายุเป็นประชากรกลุ่มเปราะบางที่มีความต้องการด้านสุขภาพเฉพาะทาง แต่การเข้าถึงบริการสุขภาพในระดับปฐมภูมิยังมีข้อจำกัด ทั้งด้านระบบบริการ การประสานงาน และข้อมูลสุขภาพ ส่งผลให้เกิดช่องว่างในการดูแลต่อเนื่อง งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงผสมผสาน (mixed methods) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบบริการสุขภาพผู้สูงอายุและประเมินผลการนำรูปแบบไปใช้ในหน่วยบริการปฐมภูมิตำบลม่วงคำ อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย  การวิจัยดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2567 ถึงเมษายน พ.ศ. 2568 โดยมีกลุ่มตัวอย่างผู้สูงอายุที่มารับบริการคลินิกผู้สูงอายุจำนวน 68 คน ประกอบด้วย 3 ขั้นตอน ได้แก่ (1) การวิเคราะห์สถานการณ์ (2) การพัฒนารูปแบบบริการตามกรอบ Six Building Blocks ขององค์การอนามัยโลก บูรณาการกับแนวทางการจัดบริการสุขภาพผู้สูงอายุในสถานบริการสุขภาพ ของกรมการแพทย์ และ (3) การประเมินผลลัพธ์ ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบ ผลการศึกษา (1) การวิเคราะห์สถานการณ์ พบปัญหาหลัก ได้แก่ การเข้าถึงบริการอยู่ในระดับต่ำ ระบบส่งต่อไม่ชัดเจน และการบูรณาการข้อมูลไม่เพียงพอ (2) รูปแบบบริการที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วยการประเมินสุขภาพแบบองค์รวม (CGA) คลินิกผู้สูงอายุเคลื่อนที่ การเชื่อมโยงระบบข้อมูล HOSxP การใช้ Telemedicine การเข้าถึงยาและเวชภัณฑ์ผ่านระบบจัดส่งโดย Health Rider การทำงานแบบสหสาขาวิชาชีพ และความร่วมมือจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  (3) ผลการประเมิน พบว่า รูปแบบบริการสุขภาพผู้สูงอายุที่พัฒนาขึ้น ช่วยเพิ่มการเข้าถึงบริการด้านสุขภาพได้อย่างเหมาะสม ส่งผลให้พฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุดีขึ้น โดยคะแนนพฤติกรรมสุขภาพเฉลี่ยรวมทุกด้านก่อนดำเนินงานเท่ากับ 26.07 (± 0.8) และหลังดำเนินงานเพิ่มขึ้นเป็น 27.98 (± 2.8) ซึ่งแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) สะท้อนถึงประสิทธิผลของรูปแบบบริการที่พัฒนาขึ้น และสามารถเป็นต้นแบบในการขยายผลไปยังพื้นที่อื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันได้