ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการรับรู้และการมีส่วนร่วม  ในการดำเนินงานชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุเขตสุขภาพที่ 1

พัชรี  รำไพ; วริษฐา  พุ่มทอง

ผู้แต่ง

พัชรี รำไพ ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม
วริษฐา พุ่มทอง ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม

บทคัดย่อ

การวิจัยภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้และการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุ รวมถึงปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการดำเนินงานชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุในเขตสุขภาพที่ 1 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้สูงอายุจาก 8 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง แพร่ น่าน พะเยา เชียงราย และแม่ฮ่องสอน จำนวน 424 ราย ซึ่งคัดเลือกโดยวิธีการสุ่มตัวอย่างตามความสะดวก (convenience sampling) เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถามเนื้อหาครอบคลุม (1) ข้อมูลทั่วไป (2) ระดับการรับรู้ และ (3) การมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุในการพัฒนาชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุ โดยแบบสอบถามผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาและมีค่าความเชื่อมั่น (Cronbach’s alpha) เท่ากับ 0.97 การเก็บรวบรวมข้อมูลดำเนินการระหว่างเดือนมกราคมถึงกรกฎาคม พ.ศ. 2567 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติไคสแควร์ (chi-square test) ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติ 0.05

ผลการศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีระดับการรับรู้ (58.3%) และการมีส่วนร่วม (44.1%)
อยู่ในระดับปานกลาง ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับการรับรู้ ได้แก่ เพศ (p = 0.001) อายุ
(p = 0.016) จังหวัดที่อาศัย (p = 0.050) รายได้ครัวเรือนต่อเดือน (p = 0.040) ตำแหน่งหรือบทบาทในชุมชน
(p = 0.001) และรูปแบบการปกครองท้องถิ่น (p = 0.023) ส่วนปัจจัยที่สัมพันธ์กับการมีส่วนร่วม ได้แก่ ระดับการศึกษา (p < 0.001) การเป็นสมาชิกชมรม/โรงเรียนผู้สูงอายุ (p = 0.016) ตำแหน่งหรือบทบาทในชุมชน
(p < 0.001) และการเป็นคณะกรรมการชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุ / ผู้พิการ (p = 0.002) นอกจากนี้
พบความสัมพันธ์ระหว่างระดับการรับรู้และการมีส่วนร่วม (p < 0.001) โดยผู้สูงอายุที่มีการรับรู้สูงมีแนวโน้มมีส่วนร่วมในกิจกรรมชุมชนถึง 64.6%

สรุป: การส่งเสริมการรับรู้ผ่านช่องทางที่เข้าถึงง่าย (เช่น สื่อประชาสัมพันธ์ กิจกรรมให้ความรู้) และการสนับสนุนบทบาทผู้สูงอายุในชมรมหรือคณะกรรมการชุมชน จะช่วยเพิ่มการมีส่วนร่วมได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมกันนี้ ควรพัฒนานโยบายและโครงสร้างพื้นฐานที่เอื้อต่อการสร้างชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ: ชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุและผู้พิการ, เขตสุขภาพที่ 1, ผู้สูงอายุ, การรับรู้, การมีส่วนร่วม

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Ageing and health [Internet]. 2023 [cited 2023 Oct 1]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health

กรมกิจการผู้สูงอายุ. สถิติผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 2566 ต.ค. 18]. เข้าถึงได้จาก: https://www.dop.go.th/th/know/1

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567 [cited 2025 Aug 7]. Available from: https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20241209145003_27188.pdf

สำนักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย. ระบบรายงานข้อมูลด้านการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ธ.ค. 22]. เข้าถึงได้จาก: https://lookerstudio.google.com/reporting/35d29ac5-04e4-4ca1-b4ab-fa6d03d44858/ page/p_etrijlz7id

สำนักอนามัยผู้สูงอายุ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุและผู้พิการประจำปีงบประมาณ 2567.

เยาวลักษณ์ มีบุญมาก, เพ็ญจมาศ คำธนะ, จิริยา อินทนา, ปริญญาภรณ์ ธนะบุญปวง, ลักคณา บุญมี, สุภาภรณ์ วรอรุณ. การศึกษาเมืองเป็นมิตรกับผู้สูงอายุในเขตสุขภาพที่ 5. วารสารพยาบาลทหารบก. 2566;24(2):446-55.

นาฏสินี ชัยแก้ว และมยุรี บุญทัด. การพัฒนารูปแบบเมืองที่เป็นมิตรต่อผู้สูงอายุในเขตสุขภาพที่ 3 วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2024;18(1):366-79. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/266544

เบญจมาศ เมืองเกษม. รูปแบบเมืองที่เป็นมิตรต่อผู้สูงอายุในเขตตำบลบ้านดู่ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์. 2021;7(1):239-54.

Wayne WD. Biostatistics: a foundation of analysis in the health sciences. 6th ed. New York: John Wiley & Sons; 1995. p. 180.

Goldstein EB. Sensation and perception. 10th ed. Boston: Cengage Learning; 2017.

Gregory RL. Perceptions as hypotheses. Philosophical Transactions of the Royal Society B. 1980;290(1038):181-197.

Kosslyn SM, Thompson WL. When is early visual cortex activated during visual mental imagery? Psychological Bulletin. 2003;129(5):723-746.

Reed SK. Cognition: theories and applications. 9th ed. Boston: Wadsworth; 2013.

Gibson JJ. The ecological approach to visual perception. Boston: Houghton Mifflin; 1979.

World Health Organization. Active Ageing: A Policy Framework. Geneva: WHO; 2002.

วนิดา รุ่งโยธิน. การมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชนของเทศบาลตำบลบ้านบึง อำเภอบ้านบึง จังหวัดชลบุรี. งานนิพนธ์รัฐศาสตร์มหาบัณฑิต, คณะรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์, มหาวิทยาลัยบูรพา; 2561.

Wong, M., Yu, R., & Woo, J. Perceptions of neighborhood environment and sense of community among older adults in Hong Kong. Journal of Aging and Health, 30(5) ; 2018. P. 817-835.

Park, S., Lee, S., & Kim, Y. (2020). Factors influencing the perception of age-friendly communities among older adults in South Korea. Journal of Aging Studies, 52, 100834. ; 2020.

เสาวลักษณ์ วิบูรณ์กาล, ปิยากร หวังมหาพร. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุในการดำเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุในจังหวัดเพชรบุรี. วารสารมนุษยสังคมปริทัศน์. 2564;23(2):171-185

วิยะดา รัตนสุวรรณ, วรัทยา กุลนิธิชัย, วิมลทิพย์ พวงเข้ม. บทบาทผู้นำชุมชนกับการขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน. วารสารวิจัยการพยาบาลและสุขภาพ (Journal of Nursing and Health Research). 2023;24(1):135-46.

Lawton M.P., Nahemow L. Ecology and the aging process. In: Eisdorfer C, Lawton MP, editors. Psychology of adult development and aging. Washington (DC): American Psychological Association; 1973. p. 619-74.doi:10.1037/ 10044-020.

ภิรดา ชัยรัตน์. การรับรู้และการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาเชิงพื้นที่ชุมชนตรอกวังหลัง เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร. MCU SSR [อินเทอร์เน็ต]. 2022 ธ.ค. 7 [อ้างถึง 17 มีนาคม 2568];11(6):168–181. เข้าถึงได้จาก: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/ view/259091