ข้อเสนอการพัฒนาสถานีสุขภาพ (Health Station) ของประเทศไทย: กรณีศึกษาเปรียบเทียบกับต่างประเทศ
Main Article Content
บทคัดย่อ
โรคไม่ติดต่อเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญทั้งในระดับโลกและระดับประเทศ โดยประชากรไทยจำนวนมากไม่ทราบว่าตนเองป่วยจนกระทั่งเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง การตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและการจัดการตนเองของผู้ป่วยมีความสำคัญต่อการควบคุมโรค สถานีสุขภาพ (Health Station) เป็นนวัตกรรมบริการสุขภาพที่ช่วยให้ประชาชนสามารถเข้าถึงสถานที่และอุปกรณ์ เพื่อประเมินสุขภาพเบื้องต้นด้วยตนเอง อย่างไรก็ตามการดำเนินงานสถานีสุขภาพประเทศไทยยังมีความท้าทายหลายประการ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบการดำเนินงานสถานีสุขภาพของประเทศไทยกับต่างประเทศ และนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการพัฒนา โดยการทบทวนวรรณกรรม และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กรณีศึกษารูปแบบการดำเนินงานสถานีสุขภาพในพื้นที่จาก 12 เขตสุขภาพ ผลจากการสืบค้นเอกสาร พบว่า หลายประเทศได้นำแนวคิดสถานีสุขภาพหรือสถานีบริการสุขภาพชุมชนมาใช้ในการคัดกรองและเฝ้าระวังโรคไม่ติดต่อ จึงนำการวิเคราะห์เปรียบเทียบกับรูปแบบสถานีสุขภาพในต่างประเทศ ได้แก่ เวียดนาม จีน ออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา อิสราเอล ฟิลิปปินส์ และบังกลาเทศ ผลพบว่า ไทยมีจุดแข็ง คือโครงข่ายอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และการบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลผ่านระบบ 3 หมอ และแอปพลิเคชัน เช่น สมุดสุขภาพประชาชน (Health for You; H4U) และ Smart อสม. มีการดำเนินงานครอบคลุมทุกพื้นที่ มีเกณฑ์การยกระดับคุณภาพที่ชัดเจน เมื่อพิจารณารูปแบบ พบว่า สามารถจำแนกได้ 5 รูปแบบ ได้แก่ (1) สถานีสุขภาพในสถานพยาบาลปฐมภูมิ (2) สถานีสุขภาพดิจิทัลในชุมชน (3) สถานีสุขภาพในสถานประกอบการ (4) สถานีสุขภาพเอกชนร่วมบริการรัฐ และ (5) สถานีสุขภาพเฉพาะทาง นอกจากนี้ ต่างประเทศมีการบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลและการเชื่อมโยงข้อมูลกับระบบบริการสุขภาพที่ก้าวหน้ากว่า อีกทั้งมีการประเมินผลจากการให้บริการของสถานีสุขภาพ ข้อเสนอสำคัญได้แก่ การพัฒนาแพลตฟอร์มดิจิทัลกลาง การสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น การพัฒนาศักยภาพบุคลากร
การขยายช่องทางการเข้าถึงบริการในพื้นที่สาธารณะ และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคเอกชนในการดำเนินงาน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่พิมพ์ในวารสารสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง ถือว่าเป็นผลงานวิชาการ งานวิจัยและวิเคราะห์ ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียนเอง ไม่ใช่ความเห็นของสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง หรือคณะบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization [Internet]. Geneva: World Health Organization; c2025. Noncommunicable diseases; 2025 [cited 2026 Apr 3]; [about 1 screen]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
นันท์นภัส ภูมิถาวร, อรรถกร บุตรชุมแสง, สุพิน รุ่งเรือง, บรรณาธิการ. รายงานประจำปี 2568 กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. นนทบุรี: กลุ่มยุทธศาสตร์ แผนและประเมินผล กองโรคไม่ติดต่อ; 2569.
เริงฤดี ปธานวนิช, บรรณาธิการ. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2567-2568. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2568.
Ahmad MS. Evaluation of Primary Health Care Services in Early Detection and Management of Hypertension and Diabetes in Low-Resource Communities. Journal of Pioneering Medical Sciences. 2025 Jul;14(S2):146-152.
นิตยา ชุดไธสง. การพัฒนาสถานีรักษ์สุขภาพ จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2569;35(ฉบับเพิ่มเติม1):S166-S182.
Marshall SM, Flyvbjerg A. Prevention and early detection of vascular complications of diabetes. BMJ. 2006 Sep 2;333(7566):475-80. doi: 10.1136/bmj.38922.650521.80.
Cabezas MF, Nazar G, Ranchor AV, Annema C. The Effect of Health Literacy Interventions on Self-management in Chronic Diseases: A Systematic Review. Ann Behav Med. 2025 Jan 4;59(1):kaaf073. doi: 10.1093/abm/kaaf073.
Huang Y, Li S, Lu X, Chen W, Zhang Y. The Effect of Self-Management on Patients with Chronic Diseases: A Systematic Review and Meta-Analysis. Healthcare (Basel). 2024 Oct 29;12(21):2151. doi: 10.3390/healthcare12212151.
Budreviciute A, Damiati S, Sabir DK, Onder K, Schuller-Goetzburg P, Plakys G, et al. Management and Prevention Strategies for Non-communicable Diseases (NCDs) and Their Risk Factors. Front Public Health. 2020 Nov 26;8:574111. doi: 10.3389/fpubh.2020.574111.
กรมควบคุมโรค. Know Your Numbers & Know Your Risks รู้ตัวเลข รู้ความเสี่ยงสุขภาพ. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน; [ม.ป.ป.].
กองโรคไม่ติดต่อ. แนวทางการดำเนินงานสถานีสุขภาพ (Health station). นนทบุรี: กองโรคไม่ติดต่อ; 2568.
กองโรคไม่ติดต่อ. แนวทางการจัดบริการสถานีสุขภาพดิจิทัล (Digital Health Station) ในชุมชน. นนทบุรี: กองโรคไม่ติดต่อ; 2565.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน. รายละเอียดตัวชี้วัดกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. นนทบุรี: กองยุทธศาสตร์และแผนงาน; 2568.
Positive Impact on Public Perception toward Commune Health Stations (CHSs) in Rural Areas of Tyuen Quang Province, Vietnam, Following the Application of the Development Program for the Capacity-Building of CHSs. Int J Environ Res Public Health. 2022 Dec 31;20(1):754. doi: 10.3390/ijerph20010754.
Kien VD, Van Minh H, Giang KB, Ng N, Nguyen V, Tuan LT, et al. Views by health professionals on the responsiveness of commune health stations regarding non-communicable diseases in urban Hanoi, Vietnam: a qualitative study. BMC Health Serv Res. 2018 May 31;18(1):392. doi: 10.1186/s12913-018-3217-4.
Ngo AD, Hill PS. Quality of reproductive health services at commune health stations in Viet Nam: implications for national reproductive health care strategy. Reprod Health Matters. 2011 May;19(37):52-61. doi: 10.1016/S0968-8080(11)37555-6.
Tu S-J, Jin C, Wang X-H, Wang B-Y. Shanghai Smart Health Station Research Application in Fusion of Sports and Medicine Community Health Service. Engineering Proceedings. 2023;55(1):8. https://doi.org/10.3390/engproc2023055008.
Flitcroft L, Chen WS, Meyer D. The Demographic Representativeness and Health Outcomes of Digital Health Station Users: Longitudinal Study. J Med Internet Res. 2020 Jun 26;22(6):e14977. doi: 10.2196/14977.
Kelly JT. Evaluating employee health risks due to hypertension and obesity: self-testing workplace health stations. Postgrad Med. 2009 Jan;121(1):152-8. doi: 10.3810/pgm.2009.01.1964.
Elman K, Wainstein J, Boaz M, Jakubowicz D, Bar-Dayan Y. Random blood glucose screening at a public health station encouraged high risk subjects to make lifestyle changes. Int J Clin Pract. 2017 Aug;71(8). doi: 10.1111/ijcp.12984. Epub 2017 Jul 30.
Gella HB, Caelian MV. Implementation of primary healthcare services in community health stations in highly urbanized city Philippines. Philipp Soc Sci J. 2021;4(3):124-32. ttps://doi.org/10.52006/main.v4i3.385.
Rawal LB, Kanda K, Biswas T, Tanim MI, Poudel P, Renzaho AMN, et al. Non-communicable disease (NCD) corners in public sector health facilities in Bangladesh: a qualitative study assessing challenges and opportunities for improving NCD services at the primary healthcare level. BMJ Open. 2019 Oct 7;9(10):e029562. doi: 10.1136/bmjopen-2019-029562.
World Health Organization [Internet]. Geneva: World Health Organization; c2025. Ottawa Charter for Health Promotion; 2025 [cite 2025 Dec 1]; [about 1 screen]. Available from: https://www.who.int/teams/health-promotion/enhanced-wellbeing/first-global-conference
Chen CM, Hong MC, Hsu YH. Administrator self-ratings of organization capacity and performance of healthy community development projects in Taiwan. Public Health Nurs. 2007 Jul-Aug;24(4):343-54. doi: 10.1111/j.1525-1446.2007.00643.x.
Thi Thuy Nga N, Thi My Anh B, Nguyen Ngoc N, Minh Diem D, Duy Kien V, Bich Phuong T, et al. Capacity of Commune Health Stations in Chi Linh District, Hai Duong Province, for Prevention and Control of Noncommunicable Diseases. Asia Pac J Public Health. 2017 Jul;29(5_suppl):94S-101S. doi: 10.1177/1010539517717020.
Hou W, Fan H, Xu J, Wang F, Chai Y, Xu H, et al. Service functions of private community health stations in China: A comparison analysis with government-sponsored community health stations. J Huazhong Univ Sci Technolog Med Sci. 2012 Apr;32(2):159-66. doi: 10.1007/s11596-012-0029-3. Epub 2012 Apr 20.
Qiu L, Yang L, Li H, Wang L. The productive efficiency of community health service stations in China: Taking Shandong province as a case. Int J Health Plann Manage. 2022 May;37(3):1477-91. doi: 10.1002/hpm.3409. Epub 2022 Jan 6.