แนวทางการพยาบาลเพื่อป้องกันควบคุมการติดเชื้อในสถานบริการปฐมภูมิ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การติดเชื้อที่เกี่ยวข้องกับสถานบริการสุขภาพเป็นปัญหาสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพการดูแลสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะในสถานบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์พัฒนาแนวทางการพยาบาลเพื่อป้องกันควบคุมการติดเชื้อในสถานบริการปฐมภูมิ โดยวิธีการทบทวนวรรณกรรม (literature review) จากงานวิจัย รายงานราชการ และแนวทางปฏิบัติมาตรฐานจากฐานข้อมูลทั้งในและต่างประเทศ เก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนมีนาคม-เมษายน พ.ศ. 2568 ผลการศึกษานี้พบว่า แนวทางการพยาบาลเพื่อป้องกันควบคุมการติดเชื้อในสถานบริการปฐมภูมิต้องมีการเฝ้าระวังการติดเชื้อในชุมชนอย่างต่อเนื่อง การปฏิบัติเมื่อเกิดอุบัติเหตุหรือสัมผัสเลือดหรือสารคัดหลั่ง การทำความสะอาดมือ การใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล การทำปราศจากเชื้อของเครื่องมือแพทย์และอุปกรณ์ และการจัดการมูลฝอยติดเชื้อที่ถูกต้องเหมาะสม ดังนั้นในการป้องกันควบคุมการติดเชื้อในสถานบริการปฐมภูมิ ควรผลักดันแนวทางปฏิบัติตามมาตรฐาน โดยเสริมสร้างความรู้และทักษะการป้องกันควบคุมการติดเชื้อให้พยาบาลวิชาชีพและเจ้าหน้าที่ในสถานบริการปฐมภูมิ จัดทำแผนงานหรือโครงการพัฒนาระบบการควบคุมการติดเชื้อในสถานบริการปฐมภูมิ โดยเสนอเข้าไปยังแผนพัฒนาสุขภาพระดับท้องถิ่นผ่านการมีส่วนร่วมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงพัฒนาโปรแกรมสำหรับพยาบาลโดยการมีส่วนร่วมของโรงพยาบาลแม่ข่ายและสถานบริการปฐมภูมิในเครือข่ายเพื่อส่งเสริมความร่วมมือในการป้องกันควบคุมการติดเชื้ออย่างต่อเนื่อง และถ่ายทอดความรู้การป้องกันควบคุมการติดเชื้อในรูปแบบคู่มือสำหรับประชาชนหรือกิจกรรมโครงการให้ความรู้กับอาสามาสมัครสาธารณสุขและชุมชน เพื่อให้เกิดความร่วมมือในการควบคุมการติดเชื้อในระดับครัวเรือนและชุมชน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่พิมพ์ในวารสารสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง ถือว่าเป็นผลงานวิชาการ งานวิจัยและวิเคราะห์ ตลอดจนเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียนเอง ไม่ใช่ความเห็นของสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง หรือคณะบรรณาธิการแต่ประการใด ผู้เขียนจำต้องรับผิดชอบต่อบทความของตน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Report on the burden of endemic health care-associated infection worldwide. Geneva: World Health Organization; 2011.
World Health Organization. Infection prevention and control in primary care: a toolkit of resources. Geneva: World Health Organization; 2021.
สถาบันบำราศนราดูร. แนวปฏิบัติเพื่อป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน; 2563.
สุภาภรณ์ บุญยานาม, ปาริชาต ตันสุวรรณ, ชุติปภา ญาณวัฒนพันธ์. ผลการพัฒนาโปรแกรมความรู้สำหรับ อสม. เพื่อเฝ้าระวังและป¬องกันการติดเชื้อในกระแสโลหิตในชุมชน (Community- Acquired Sepsis) โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโสกน้ำขาว อ.เมือง จ.อุดรธานี. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี. 2566;31(2):262-75.
ระบบการตรวจราชการและนิเทศงาน [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; c2025. รายงาน Report การตรวจราชการ รายประเทศ; 2568. [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568]; [ประมาณ 1 น.]. เข้าถึงได้จาก: https://inspection.moph.go.th/e-inspection/public/report_summary/country/report_summary_country.php
คณะกรรมการการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อฯ เครือข่ายโรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี. คู่มือการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในสถานบริการปฐมภูมิ เครือข่ายบริการสุขภาพ โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี. สุราษฎร์ธานี: โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี; 2567.
สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน) [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล; c2025. มาตรฐานสถานพยาบาลปฐมภูมิ (Primary Care Standards); 2568 . [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568]; [ประมาณ 1 น.]. เข้าถึงได้จาก: https://shorturl.asia/5Gu3m
กองสนับสนุนระบบสุขภาพปฐมภูมิ. คู่มือมาตรฐานหน่วยบริการปฐมภูมิ พ.ศ. 2568-2570. นนทบุรี: กองสนับสนุนระบบสุขภาพปฐมภูมิ; 2568.
สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี. แนวทางการดำเนินการถ่ายโอนภารกิจสถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินีและโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัด. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น; [ม.ป.ป.].
ไพโรจน์ พรหมพันใจ, ทิพยรัตน์ สิงห์ทอง, ธีระวุธ ธรรมกุล, พรศักดิ์ อยู่เจริญ. ผลกระทบการถ่ายโอนภารกิจโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไปยังองค์การบริหารส่วนจังหวัด ต่อระบบการบริหารจัดการด้านการป้องกันควบคุมโรคของประเทศไทย. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น. 2567;31(2):1-16.
World Health Organization. Prevention of hospital-acquired infections: a practical guide. 2nd ed. Geneva: WHO; 2002.
Siegel JD, Rhinehart E, Jackson M, Chiarello L; Health Care Infection Control Practices Advisory Committee. 2007 Guideline for Isolation Precautions: Preventing Transmission of Infectious Agents in Health Care Settings. Am J Infect Control. 2007 Dec;35(10 Suppl 2):S65-S164.
ศิริลักษณ์ เจียมจิตร, ถนอมวงศ์ มัณฑจิตร, กำธร มาลาธรรม. การป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล. รามาธิบดีพยาบาลสาร. 2552;15(1):98–110.
กรมควบคุมโรค [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; c2022. รายงานสถานการณ์โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ฉบับที่ 731; 2565. [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568]; [ประมาณ 1 น.]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/viralpneumonia/situation.php
วัฒนา สว่างศรี, อดิศักดิ์ โทแก้ว. การพัฒนาคุณภาพบริการตามเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพเครือข่ายบริการปฐมภูมิ โรงพยาบาลส่งเสริม สุขภาพตำบลลาดพัฒนา อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2558;12(1):123-29.
จิรณัฐ ชัยชนะ, กัญญดา ประจุศิลปะ. การศึกษาบทบาทพยาบาลวิชาชีพในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล. วารสารพยาบาลทหารบก 2561;19(ฉบับพิเศษ):193-202.
กรมควบคุมโรค. คู่มือเฝ้าระวัง ป้องกันควบคุมโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 บุคลากรสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 3 จังหวัดนครสวรรค์. นครสวรรค์: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 3 จังหวัดนครสวรรค์; 2565.
กรมควบคุมโรค. แผนปฏิบัติการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคติดต่อหรือโรคระบาด พ.ศ. 2566–2570 ตามพระราชบัญญัติโรคติดต่อ พ.ศ. 2558. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
ดรุณี โพธิ์ศรี, เอกลักษณ์ เอี่ยมประดิษฐ์, เอกพล เสมาชัย. การเฝ้าระวังและควบคุมโรคโควิด-19: การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนเพื่อจัดการสถานการณ์ฉุกเฉินด้านสาธารณสุข จังหวัดนครปฐม. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2566;32(ฉบับเพิ่มเติม1):s49-s60.
ทองคำ กันธา. การมีส่วนร่วมของชุมชนในการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ในพื้นที่ตำบลแช่ช้าง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่; 2565.
World Health Organization [Internet]. Geneva: WHO; c2022. Surveillance in emergencies; 2022 [cited
Apr 21]; [about 1 screen]. Available from: https://www.who.int/emergencies/surveillance
คณะแพทย์ศาสตร์ [อินเทอร์เน็ต]. เชียงใหม่: คณะแพทยศาสตร์; c2024. หน่วยควบคุมโรคและป้องกันโรคติดเชื้อในโรงพยาบาล Infection Control Unit; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568]; [ประมาณ 1 น.]. เข้าถึงได้จาก: https://w2.med.cmu.ac.th/icc/manual/1776/
โรงพยาบาลอาภากรเกียรติวงศ์ ฐานทัพเรือสัตหีบ. คู่มือปฏิบัติงานการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล. ชลบุรี: แผนกบริหารคุณภาพ; 2566.
เพ็ญศรี ไผทรัตน์, ศุภษร วิเศษชาติ, สุชาญวัชร สมสอน, ตันหยง เอี่ยมพร, อาจรีย์ ขวัญเพ็ง, รัตนา งิ้ววิจิตร. รายงานการสอบสวนการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 จากสนามชนไก่สู่งานทำบุญขึ้นบ้านใหม่ จังหวัดอ่างทอง ระหว่างวันที่ 31 ธันวาคม 2563 ถึงวันที่ 26 มกราคม 2564. วารสารควบคุมโรค. 2566;49(3):644-56.
CDC National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) [Internet]. Atlanta: CDC; c2023. Bloodborne infectious disease risk factors; 2023 [cited 2025 Apr 21]; [about 1 screen]. Available from: https://www.cdc.gov/niosh/healthcare/risk-factors/bloodborne-infectious-diseases.html
คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล งานป้องกันและควบคุมการติดเชื้อ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล; c2023. แนวทางปฏิบัติเมื่อบุคลากรได้รับอุบัติเหตุจากของมีคมหรือสิ่งคัดหลั่งขณะปฏิบัติงาน; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568]; [ประมาณ 1 น.] เข้าถึงได้จาก:https://www.rama.mahidol.ac.th/ic/th/download/qp/04212015-0013-th
กรมควบคุมโรค. แนวปฏิบัติของสถานพยาบาลในการดำเนินการป้องกันการติดเชื้อจากเข็มทิ่มตำของมีคม และการสัมผัสเลือดหรือสารคัดหลั่ง จากการปฏิบัติงานของบุคลากร. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2557.
World Health Organization. WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care: First Global Patient Safety Challenge Clean Care is Safer Care. Geneva: World Health Organization; 2009.
สถาบันบำราศนราดูร. แนวปฏิบัติการทำความสะอาดมือ สำหรับบุคลากรสุขภาพในโรงพยาบาล. นนทบุรี: สถาบันบำราศนราดูร; 2551.
Boyce JM, Pittet D; Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee; HICPAC/SHEA/APIC/IDSA Hand Hygiene Task Force. Guideline for Hand Hygiene in Health-Care Settings. Recommendations of the Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee and the HICPAC/SHEA/APIC/IDSA Hand Hygiene Task Force. Society for Healthcare Epidemiology of America/Association for Professionals in Infection Control/Infectious Diseases Society of America. MMWR Recomm Rep. 2002 Oct 25;51(RR-16):1-45.
Pittet D, Allegranzi B, Boyce J; World Health Organization World Alliance for Patient Safety First Global Patient Safety Challenge Core Group of Experts. The World Health Organization Guidelines on Hand Hygiene in Health Care and their consensus recommendations. Infect Control Hosp Epidemiol. 2009 Jul;30(7):611-22.
ภัคจิรา เหลาพรม. ผลของการใช้โปรแกรมการส่งเสริมการล้างมือ เพื่อป้องกันโรคมือ เท้า ปาก ของนักเรียน ชั้นอนุบาล โรงเรียนบ้านหนองพอกน้อย ตำบลคำตากล้า อำเภอคำตากล้า จังหวัดสกลนคร. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567;9(3):98-108.
World Health Organization [Internet]. Geneva: WHO; c2021. Five moments for hand hygiene; 2021 [cited 2025 Apr 21]; [about 1 p.]. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/five-moments-for-hand-hygiene
Global Researcher Club [Internet]. London: International Research Organization; c2024. World Hand Hygiene Day 2024; 2024. [cited 2025 Apr 21]; [about 1 p.]. Available from: https://globalresearcherclub.org/world-hand-hygiene-day-2024/
World Health Organization [Internet]. Geneva: WHO; c2020. Rational use of personal protective equipment for coronavirus disease (COVID-19) and considerations during severe shortages. Interim guidance; 2020 [cited 2025 Apr 21]; [about 1 p.]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/rational-use-of-personal-protective-equipment-for-coronavirus-disease-%28covid-19%29-and-considerations-during-severe-shortages
กรมการแพทย์ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; c2023. คำแนะนำการใช้อุปกรณ์ส่วนบุคคลป้องกันการติดเชื้อสำหรับบุคลากรที่ดูแลผู้ป่วยโควิด-19 ฉบับปรับปรุง วันที่ 27 กรกฎาคม 2566; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568];[ประมาณ 5 น.]. เข้าถึงได้จาก:
กรมการแพทย์ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; c2023. คำแนะนำการใช้อุปกรณ์ส่วนบุคคลป้องกันการติดเชื้อ (Personal Protective Equipment, PPE) ฉบับวันที่ 20 เมษายน 2563; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568]; [ประมาณ 7 น.]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/viralpneumonia/file/g_health_care/g07_ppe_200463.pdf
Centers for Disease Control and Prevention [Internet]. Atlanta: National Center for Immunization and Respiratory Diseases; c2020. Using personal protective equipment (PPE); 2020 [cited 2025 Apr 21]; [about 1 p.]. Available from: https://stacks.cdc.gov/view/cdc/87263
วิลาวัณย์ พิเชียรเสถียร. อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลสำหรับโควิด-19 ของบุคลากรทีมสุขภาพ. วารสารการปฏิบัติการพยาบาลและการผดุงครรภ์ไทย. 2563;7(1):7-24.
Bolas T, Werner K, Alkenbrack S, Uribe MV, Wang M, Risko N. The economic value of personal protective equipment for healthcare workers. PLOS Glob Public Health. 2023 Jun 22;3(6):1-9.
World Health Organization, Pan American Health Organization. Decontamination and Reprocessing of Medical Devices for Health-care Facilities. Geneva: World Health Organization; 2016.
Centers for Disease Control and Prevention [Internet]. Atlanta: CDC; c2008. Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities, 2008; 2008 [cited 2025 Apr 21]; [about 1 screen]. Available from: https://stacks.cdc.gov/view/cdc/11560
กรมควบคุมโรค. แนวทางการทําความสะอาดฆ่าเชื้อในสถานที่ที่ไม่ใช่สถานพยาบาลโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2564.
ระบบสารสนเทศงานสุขภาพภาคประชาชน กองสนับสนุนสุขภาพประชาชน [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; c2025. คู่มือ/วารสาร; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 21 เมษายน 2568]; [ประมาณ 1 น.]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaiphc.net/new2020/manual
อะเคื้อ อุณหเลขกะ. ความรู้ในการทำลายเชื้อและทำให้ปราศจากเชื้อ. พิมพ์ครั้งที่ 2. เชียงใหม่: มิ่งเมือง; 2542.
สำนักอนามัยสิ่งแวดล้อม. คู่มือแนวทางการพัฒนาสถานบริการการสาธารณสุขให้ได้มาตรฐานด้านการจัดการมูลฝอยติดเชื้อ (ฉบับปรับปรุง). กรุงเทพฯ: สำนักอนามัยสิ่งแวดล้อม; [ม.ป.ป].
ยุทธชัย นพพิบูลย์. รูปแบบการจัดการมูลฝอยติดเชื้อของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในสังกัดสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสุรินทร์ กรณีศึกษาอำเภอเมืองสุรินทร์. วารสารศาสตร์สาธารณสุขและนวัตกรรม. 2567;4(2):25–37.
กระทรวงสาธารณสุข. กฎกระทรวง ว่าด้วยการจัดการมูลฝอยติดเชื้อ พ.ศ. 2545. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 119, ตอนที่ 42 ก (ลงวันที่ 4 กันยายน 2545).
