การบริหารจัดการภาวะฉุกเฉินทางด้านการแพทย์และสาธารณสุข กรณีภัยพิบัติอุทกภัย จังหวัดเชียงราย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ความเป็นมา: อุทกภัยและดินโคลนถล่มปี พ.ศ. 2567 ในจังหวัดเชียงราย เป็นภัยพิบัติที่มีความรุนแรงระดับวิกฤต ส่งผลกระทบวงกว้างต่อประชาชนและระบบบริการสาธารณสุข จึงมีความจำเป็นต้องถอดบทเรียนเพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการภาวะฉุกเฉินให้มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับบริบทพื้นที่
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสถานการณ์และพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการภาวะฉุกเฉินด้านการแพทย์และสาธารณสุข กรณีอุทกภัยและดินโคลนถล่ม จังหวัดเชียงราย
วิธีการศึกษา: เป็นการวิจัยและพัฒนา (research and development: R&D) แบ่งเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาสถานการณ์และถอดบทเรียนข้อมูลย้อนหลังตามกรอบแนวคิด 2P2R (prevention, preparedness, response, recovery) และระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบและประเมินผลความรู้บุคลากร กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้บริหารและผู้ปฏิบัติงาน จำนวน 90 ราย
ผลการศึกษา: การตอบโต้ภาวะฉุกเฉินดำเนินการผ่านศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉิน (Public Health Emergency Operation Center; PHEOC) ร่วมกับระบบ Incident Command System (ICS) สามารถระดมทีมปฏิบัติการ 756 ทีม และให้บริการผู้ประสบภัย 38,180 ราย ครอบคลุมการรักษาพยาบาล การเฝ้าระวังโรค การดูแลสุขภาพจิต และการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง โดยดำเนินงานตาม 2P2R ครอบคลุมทุกระยะ ปัจจัยความสำเร็จ ได้แก่ โครงสร้างการสั่งการแบบ single command ความเข้มแข็งของเครือข่าย และความพร้อมของทีมปฏิบัติการ ขณะที่ข้อจำกัด ได้แก่ กำลังคนไม่เพียงพอ ข้อมูลกลุ่มเปราะบางไม่เป็นปัจจุบัน ปัญหาการสื่อสารในพื้นที่วิกฤต และข้อจำกัดด้านงบประมาณ ผลการพัฒนารูปแบบเน้นการจัดทำแผนเผชิญเหตุเฉพาะภัย (hazard-specific plans) แผนความต่อเนื่องทางธุรกิจ (business continuity plans) ด้านกำลังคน และการใช้ระบบ Geographic Information System (GIS) ระบุกลุ่มเสี่ยง และการพัฒนาระบบสื่อสารสำรอง ภายหลังการถ่ายทอดรูปแบบ กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความรู้เฉลี่ยร้อยละ 74.5 ± 12.7 ส่วนใหญ่อยู่ในระดับสูงและปานกลาง สะท้อนถึงความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในการนำไปใช้จริง
สรุปและข้อเสนอแนะ: การบูรณาการกรอบแนวคิด 2P2R ร่วมกับระบบ ICS ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการภัยพิบัติ แต่จำเป็นต้องปรับปรุงแผนให้ยืดหยุ่นต่อสถานการณ์วิกฤต พัฒนาศักยภาพบุคลากร และพัฒนาระบบข้อมูลให้เป็นปัจจุบันเพื่อลดความสูญเสียในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Department of Medical Services, Ministry of Public Health. Public health management during flood situations. Bangkok: Ministry of Public Health; 2021.
Department of Disaster Prevention and Mitigation. National disaster prevention and mitigation plan B.E. 2553–2557 (2010–2014) [Internet]. Bangkok: Department of Disaster Prevention and Mitigation; 2010 [cited 2026 Jan 10]. Available from: https://ndwc.disaster.go.th/ndwc/cms/2744?id=44525
Emergency Medical and Public Health Division, Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health. Public Health Emergency Operation Center (PHEOC) manual [Internet]. Nonthaburi: Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health; 2020 [cited 2026 Jun 10]. Available from: https://pher.moph.go.th/pher/assets/download/manual/pheoc2563.pdf
Public Health Emergency Operation Center, Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health. Public health emergency response guidelines: flood management [Internet]. Bangkok: Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health; 2021 [cited 2026 Jan 10]. Available from: https://eventbased-doe.moph.go.th/ihr/wp-content/uploads/2017/06/13.-Emergency-Response-Operations.pdf
Department of Disaster Prevention and Mitigation. Summary report on flood and landslide prevention and mitigation operations, Chiang Rai Province, 9 September–21 October 2024. Chiang Rai: Department of Disaster Prevention and Mitigation; 2024.
Chiang Rai Provincial Office of Social Development and Human Security. Report on rehabilitation of flood-affected areas. Chiang Rai: Office of Social Development and Human Security; 2024.
World Health Organization. WHO guidance on research methods for Health Emergency and Disaster Risk Management. Geneva: World Health Organization; 2021.
Saito T, Kunimitsu A. Public health response to the combined Great East Japan Earthquake, tsunami and nuclear power plant accident: Perspective from the Ministry of Health, Labour and Welfare of Japan. West Pac Surveill Response J. 2011;2(4):7-9.
Ushizawa H, Foxwell AR, Bice S, Matsui T, Ueki Y, Tosaka N, et al. Needs for disaster medicine: lessons from the field of the Great East Japan Earthquake. West Pac Surveill Response J. 2013;4(1):51-5.
World Health Organization. Health emergency and disaster risk management framework. Geneva: World Health Organization; 2019.
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. Geneva: United Nations Office for Disaster Risk Reduction; 2015.
Bloom BS, Engelhart MD, Furst EJ, Hill WH, Krathwohl DR. Taxonomy of educational objectives: the classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. New York: David McKay; 1956.
Chiang Rai Provincial Public Health Office. Report on the operation of the Public Health Emergency Operation Center (PHEOC), Chiang Rai Province [Internet]. Chiang Rai: Chiang Rai Provincial Public Health Office; 2024 [cited 2026 Jan 10]. Available from: https://cro.moph.go.th/mophcr-data/web/term/term2257_20260128170146.pdf
Worachart D, Nantapanich C, Prasarnthong R, Khanchusawat P. Development of a provincial medical and public health emergency and disaster response operation center in Chachoengsao Province. Journal of Clinical Medical Education Center, Prapokklao Hospital. 2018;35(2):190–202.
Luecha N, Pawabut N. Medical and public health emergency management during the coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in Chiang Rai province. Chiang Rai Medical Journal. 2023;15(3):9–24.
Boontong T. The CAVE model in the rescue operation of the Wild Boars cave incident at Tham Luang–Khun Nam Nang Non-Forest Park, Pong Pha Sub-district, Mae Sai District, Chiang Rai Province. Chiang Rai Medical Journal. 2020;12(1):1–16.
Wijit W, On-in P, Saadrat K, Sukprasan T. A comprehensive surveillance, prevention and control of the Coronavirus Disease 2019 model of large enterprises Phitsanulok Province, 2021. Journal of Roi Kaensarn Academi. 2022;7(10):393-410.
Laoluekiat S, Pipatnoraseth S, Anuntariyakoon C. Assessment on the prevention and control system for Corona Virus 2019 (COVID-19) in Phaholpolphayuhasena Hospital, Kanchanaburi Province. J Heal Sci. 2023;32(3):479–87.
United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030 [Internet]. Geneva: United Nations; 2015 [cited 2025 Oct 25]. Available from: https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030
Department of Disease Control, Ministry of Public Health. Framework for the development of emergency response centers and event management systems in public health emergency situations. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2015.
Leuang-On V. Business continuity plan (BCP) development guide within organizations for preparedness: the case of emerging infectious disease outbreak. Nonthaburi: Royal Thai Army Triamudom Suksa School; 2013.
Sunansa C. Readiness for public health emergency management (PHEM) among agencies under the Phrae Provincial Public Health Office. Northern Region Community Public Health Journal. 2025;35(1):8–18.
