การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายในชุมชนโดยใช้แนวคิด Hub and Spokes: ประเมินผลใช้กลุ่มควบคุมเชิงประวัติศาสตร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ความเป็นมา: การเข้าถึงบริการดูแลแบบประคับประคองในพื้นที่ชนบทยังมีความเหลื่อมล้ำและขาดความต่อเนื่อง โรงพยาบาลนาน้อย จังหวัดน่าน ประสบปัญหาอัตราการวินิจฉัยผู้ป่วยระยะสุดท้ายต่ำและขาดระบบการดูแลที่บ้านที่มีประสิทธิภาพ จึงได้นำแนวคิด "Hub and Spoke" มาประยุกต์ใช้ ให้โรงพยาบาลทำหน้าที่เป็นศูนย์กลาง สนับสนุนเครือข่ายสุขภาพระดับปฐมภูมิ
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสถานการณ์และพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายในชุมชนโดยใช้แนวคิด Hub and Spoke ที่เหมาะสมกับบริบทโรงพยาบาล และเปรียบเทียบประสิทธิผลของรูปแบบการดูแลใหม่กับระบบเดิม
วิธีการศึกษา: การวิจัยและพัฒนาแบบผสมผสาน (R&D) เปรียบเทียบผลลัพธ์ระหว่างกลุ่มทดลองที่ได้รับการดูแลตามรูปแบบใหม่ (ตุลาคม พ.ศ. 2568 - มกราคม พ.ศ. 2569) จำนวน 63 ราย กับกลุ่มควบคุมเชิงประวัติศาสตร์ ปีงบประมาณ 2566–2568 จำนวน 63 ราย โดยคัดเลือกด้วยวิธี propensity score matching รูปแบบการดูแลใหม่ประกอบด้วยการพัฒนาระบบแจ้งเตือนอัตโนมัติ การพัฒนาศักยภาพเครือข่าย จัดตั้งศูนย์สนับสนุนอุปกรณ์การแพทย์ และการบริหารยาแก้ปวดด้วย syringe driver วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Chi-square test และ t-test กำหนดระดับนัยสำคัญที่ p<0.05
ผลการศึกษา: ข้อมูลพื้นฐานของผู้ป่วยทั้งสองกลุ่มไม่แตกต่างกัน (p>0.05) หลังการใช้รูปแบบใหม่ อัตราการวินิจฉัยและขึ้นทะเบียนผู้ป่วยระยะสุดท้าย (ICD-10: Z51.5) เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 16.3 เป็นร้อยละ 30.6 (p<0.001) กลุ่มทดลองมีการทำแผนการดูแลล่วงหน้า (Advance Care Planning; ACP) สูงกว่ากลุ่มควบคุม (ร้อยละ 96.8 เทียบกับ ร้อยละ 85.7, p=0.030) ด้านผลลัพธ์ทางคลินิก พบแนวโน้มที่ดีขึ้นในการเข้าถึงยากลุ่ม strong opioids (ร้อยละ 74.6 เทียบกับ ร้อยละ 60.3, p=0.086) และการเสียชีวิตที่บ้าน (ร้อยละ 23.1 เทียบกับ ร้อยละ 6.7, p=0.326) ส่วนความพึงพอใจของญาติอยู่ในระดับสูงมากทั้งสองกลุ่มและไม่แตกต่างกันทางสถิติ (ร้อยละ 97.7 และ 98.5; p=0.158)
สรุปและข้อเสนอแนะ: รูปแบบการดูแล Hub and Spoke ช่วยเพิ่มการเข้าถึงบริการและ ACP แม้ผลลัพธ์ด้านการจัดการความปวดและการเสียชีวิตที่บ้านยังต้องการการศึกษาระยะยาวเพื่อยืนยันผลทางสถิติ จึงควรขยายการใช้ระบบแจ้งเตือนอัตโนมัติและพัฒนาศักยภาพเครือข่ายไปยังโรงพยาบาลชุมชนอื่น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Palliative care [Internet]. 2025 [cited 2025 Aug 8]. Available from: https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/palliative-care
Jordan S, Nilmanat K, Duffus Y, Campbell C. Palliative care interventions used by village health volunteers in Thailand. Int J Palliat Nurs. 2025;31(3).
Nilmanat K. Palliative care in Thailand: Development and challenges. Can Oncol Nurs J. 2016; 26:262-4.
Tangsangsakul S, Sampantharat S, Sinsiri C. Knowledge, Attitude and Self-Efficacy Perception in End of Life Care among Village Health Volunteers. Songklanagarind J Nurs. 2018;38(1):77-89.
Suandok Hospital Foundation. Palliative and End-of-Life Care Project [Internet]. [cited 2025 Sep 21]. Available from: https://w2.med.cmu.ac.th/sdfoundation/
Mongkolkum W. Prevalence and Association Factors of Stress & Depression of Palliative-Patient Caregivers, in NANOI Community Hospital. J Prev Med Assoc Thai. 2020;10(2):291-306.
Hertler C, Feuz M, Schettle M, Theile G, Blum D. Hub and Spokes-Implementation of Basic Palliative Care into University Hospital Practice-A Pilot Study. J Palliat Med. 2024;27(7):926-9.
Alpha Palliative Care. Alpha Hub And Spoke Model [Internet]. [cited 2025 Sep 7]. Available from: https://alphapalliativecare.org/alpha-hub-and-spoke-model
Buxton. The Future of Healthcare Systems: A New Hub-and-Spoke Model [Internet]. [cited 2025 Sep 21]. Available from: https://www.buxtonco.com/blog/
Patient Better. What does Hub-and-Spoke mean? [Internet]. [cited 2025 Sep 21]. Available from: https://patientbetter.com/glossary/hub-and-spoke/
National Academy for State Health Policy. Seven Steps for Building a Community-Based Palliative Care Benefit [Internet]. [cited 2025 Sep 21]. Available from: https://nashp.org/
Kemmis S, McTaggart R, Nixon R. The action research planner: doing critical participatory action research. Singapore: Springer; 2014.
Marion JD, Althouse AD. Use of Historical Controls in Clinical Trials. JAMA Guide to Statistics and Methods. 2019.
Center to Advance Palliative Care (CAPC). Sample Diagnoses Codes to Identify Patients Living with Serious Illness [Internet]. [cited 2025 Sep 9]. Available from: https//www.capc.org/
Crowley P, Saab MM, Cornally N, et al. Identification of unmet palliative care needs of nursing home residents. PLoS One. 2024;19(8):e0306980.
Chow SC, Wang H, Shao J. Sample Size Calculations in Clinical Research. 2nd ed. FL: Chapman and Hall/CRC; 2007.
World Health Organization. Palliative care [Internet]. Geneva: WHO; 2020.
Connor SR, Siden H, Singh S, et al. Global atlas of palliative care at the end of life. 2nd ed. London: WHPCA; 2020.
Austin PC. An introduction to propensity score methods for reducing the effects of confounding in observational studies. Multivariate Behav Res. 2011;46(3):399-424.
Fullerton B, Posenau A, Schildmann J, et al. Propensity score matching with historical controls. Palliat Med. 2015;29(9):787-94.
World Health Organization. Integrating palliative care and symptom relief into primary health care. Geneva: WHO; 2018.
Murray SA, Kendall M, Boyd K, Sheikh A. Illness trajectories and palliative care. BMJ. 2005;330(7498):1007-11.
Srivanichakorn S. Community-based Palliative Care in Thailand: The Situation and A Model of Care. J Health Syst Res. 2019;13(3):239-52.
Detering KM, Hancock AD, Reade MC, Silvester W. The impact of advance care planning on end of life care in elderly patients. BMJ. 2010;340:c1345.
Knaul FM, et al. Alleviating the access abyss in palliative care and pain relief. The Lancet. 2018;391(10128):1391-454.
Gomes B, Higginson IJ. Factors influencing death at home in terminally ill patients. BMJ. 2006;332(7540):515-21.
