การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจและความเชื่อมั่นของแบบประเมินการจัดการตนเองในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ภูมิหลัง: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้าย (end-stage renal disease: ESRD) ที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไต เทียม (hemodyalysis) มีความสามารถในการดูแลตนเอง ลดลงและเพิ่มภาระครอบครัว การจัดการตนเองที่ดีช่วยลด ภาวะแทรกซ้อนและเพิ่มคุณภาพชีวิต แต่ยังขาดแบบประเมิน พฤติกรรมการจัดการตนเองที่เหมาะสมกับผู้ป่วยกลุ่มนี้ที่ เที่ยงตรงในบริบทไทย ผู้วิจัยได้พัฒนาแบบประเมินที่ปรับปรุงจากแบบสอบถามเดิม 37 ข้อ ให้มีความเที่ยงตรง และเหมาะสมต่อการใช้งานจริง
วัตถุประสงค์: เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ และตรวจสอบความเชื่อมั่นของแบบประเมินการจัดการตนเองในผู้ป่วย ESRD ที่ได้รับ hemodialysis
วัสดุและวิธีการ: การวิจัยเชิงพรรณนาในผู้ป่วย ESRD ที่ได้รับ hemodyalysis 150 ราย ในหน่วยบริการเอกชน 3 แห่งในกรุงเทพฯ ช่วงสิงหาคม–กันยายน พ.ศ. 2567 ใช้แบบประเมินพฤติกรรมการจัดการตนเองที่พัฒนาขึ้น โดยพิจารณาคัดเลือกองค์ประกอบจากค่า eigenvalue > 1 และร้อยละของความแปรปรวนรวม วิเคราะห์องค์ประกอบเชิง สำรวจด้วย principal component analysis และการหมุน แกนแบบ varimax ทดสอบความเหมาะสมของข้อมูลด้วยค่า Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) และ Bartlett’s test และตรวจสอบความเชื่อมั่นภายในด้วย Cronbach’s alpha
ผลการศึกษา: ผู้ป่วยอายุเฉลี่ย 54.2 ± 13.1 ปี ร้อยละ 52.0 เป็นเพศชาย ข้อมูลมีความเหมาะสมต่อการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ (KMO 0.93; Bartlett’s test p<0.001) สกัดได้ 7 องค์ประกอบ มีค่า eigenvalue 1.07–17.69 อธิบายความแปรปรวนรวมได้ร้อยละ 72.18 มีค่า factor loading 0.48–0.87 สะท้อนความสัมพันธ์ที่เหมาะสม ระหว่างข้อคำถามและองค์ประกอบเชิงแฝง แต่เนื่องจากองค์ ประกอบที่ 3–7 มีตัวชี้วัดน้อยกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำ จึงสังเคราะห์ โครงสร้างใหม่เป็น 3 องค์ประกอบ ได้แก่ การสื่อสารและการ มีส่วนร่วมในการดูแล, การปฏิบัติตามคำแนะนำด้านยา, และ การตรวจสอบและการป้องกันตนเอง แบบประเมินฉบับรวมมี ค่าความเชื่อมั่นภายในสูงมาก (Cronbach’s alpha = 0.96)
สรุป: แบบประเมินที่พัฒนาขึ้นมีโครงสร้างองค์ประกอบที่ ชัดเจนและครอบคลุมพฤติกรรมสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการ ดูแลสุขภาพของผู้ป่วย ESRD ที่ได้รับ hemodialysis มี ความเชื่อมั่นภายในระดับดีมาก เหมาะต่อการใช้ประเมินราย บุคคล วางแผนการพยาบาล และออกแบบโปรแกรมส่งเสริม พฤติกรรมสุขภาพในคลินิกฟอกเลือด ทั้งนี้ควรมีการวิเคราะห์ ยืนยันองค์ประกอบเพิ่มเติมในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ส่งมาลงพิมพ์ต้องไม่เคยพิมพ์หรือกำลังได้รับการพิจารณาตีพิมพ์ในวารสารอื่น เนื้อหาในบทความต้องเป็นผลงานของผู้นิพนธ์เอง ไม่ได้ลอกเลียนหรือตัดทอนจากบทความอื่น โดยไม่ได้รับอนุญาตหรือไม่ได้อ้างอิงอย่างเหมาะสม การแก้ไขหรือให้ข้อมูลเพิ่มเติมแก่กองบรรณาธิการ จะต้องเสร็จสิ้นเป็นที่เรียบร้อยก่อนจะได้รับพิจารณาตีพิมพ์ และบทความที่ตีพิมพ์แล้วเป็นสมบัติ ของลำปางเวชสาร
เอกสารอ้างอิง
Tsai MC, Lojanapiwat B, Chang CC, Noppakun K, Khumrin P, Li SH, et al. Risk prediction model for chronic kidney disease in Thailand using artificial intelligence and SHAP. Diagnostics. 2023;13:3548. https://doi.org/10.3390/ diagnostics13233548
อติพร อิงค์สาธิต, ชัยรัตน์ ฉายากุล, อำนาจ ชัยประเสริฐ, ประไพพิมพ์ ธีรคุปต์, ทวี ศิริวงศ์, พรเพ็ญ แสงถวัลย์, และคณะ. การศึกษาการดำเนินโรคและผลลัพธ์ทางคลินิกของโรคไตเรื้อรังในประชากรไทย [อินเทอร์เน็ต]. 2560 [เข้าถึงเมื่อ 1 เมษายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://kb.hsri.or.th/dspace/handle/11228/4768?locale-attribute=th
Heangsorn T. Home visit in home health care for CKD patients. KKU J Public Health Res. 2022;15(1):131–40.
Bağriaçik E, Dikmen BT. Self-management training in patients with chronic kidney disease undergoing hemodialysis: a systematic review. Semin Dial. 2024;37(2):91–100. https://doi.org/10.1111/sdi.13164
Mailani F, Huriani E, Muthia R, Rahmiwati R. Self- management and relating factors among chronic kidney disease patients on hemodialysis: an Indonesian study. Nurs Med J Nursing. 2023;13(1):109–20.
https://doi.org/10.14710/nmjn.v13i1.48708
Rafiee-Vardanjani L, Arsalani N, Mohammadi-Shahbolaghi F, Norouzi Tabrizi K. Self-management in hemodialysis patients: A concept analysis. J Nurs Midwifery Sci. 2025;12(2):e158696. https://doi.org/10.5812/jnms-158696
Wongsaree C. Factors predicting health self-management in end stage renal disease patient receiving hemodialysis in a private hospital Thailand. J Nurs Sci Chulalongkorn Univ. 2018;30(3):66–77.
Curtin RB, Walters BA, Schatell D, Pennell P, Wise M, Klicko K. Self-efficacy and self-management behaviors in patients with chronic kidney disease. Adv Kidney Dis Health. 2008;15(2):191–205. https://doi.org/10.1053/j.ackd.2008.01.006
Keivan S, Shariati A, Miladinia M, Haghighizadeh MH. Role of self-management program based on 5A nursing model in quality of life among patients undergoing hemodialysis: a Randomized Clinical Trial. BMC Nephrol. 2023;24(1):58. https://doi.org/10.1186/s12882-023-03108-2
Dinh TTH, Bonner A. Exploring the relationships between health literacy social support self-efficacy and self- management in adults with multiple chronic diseases. BMC Health Serv Res. 2023;23(1):923. https://doi.org/10.1186/s12913-023-09907-5
Phulthong S, Muangkote S, Lakkhet W. The effect of a self-management behavior promoting program for delayed progression of kidney disease and clinical outcomes in patients with chronic kidney disease stage 3. J Health Sci Boromarajonani Coll Nurs Sunpasitthiprasong. 2023;7(1):91–104.
Karamanidou C, Clatworthy J, Weinman J, Horne R. A systematic review of the prevalence and determinants of nonadherence to phosphate binding medication in patients with end-stage renal disease. BMC Nephrol. 2008;9:2. https://doi.org/10.1186/1471-2369-9-2
สายสุนีย์ ภิญโญ, ศิริกาญจน์ จินาวิน. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อการเกิดภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสาร Phrae Medical Journal and Clinical Sciences. 2566;31(2):48-59.
ศิรินันท์ ฉลวยแสง, อภิญญา เวชประดิษฐ์. การจัดการตนเองของบุคคลและครอบครัว ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล. 2567;40(3):237-46.
Mehraeen E, SeyedAlinaghi S, Mohammadi S, Matini P, Mirzapour P, Heydari M, et al. Self-care behaviors in patients receiving hemodialysis: A systematic review of recent evidence. Int J Prev Med. 2025;16:71. https://doi.org/10.4103/ijpvm.ijpvm_126_24
Fabrigar LR, Wegener DT. Exploratory factor analysis. New York: Oxford University Press; 2012.
Byrne BM. Structural equation modeling with AMOS. 3rd ed. New York: Routledge; 2016.
Chen SH, Tsai YF, Sun CY, Wu IW, Lee CC, Wu MS. The impact of self-management support on the progression of chronic kidney disease—a prospective randomized controlled trial. Nephrol Dial Transplant. 2011;26(11): 3560–6. https://doi.org/10.1093/ndt/gfr047
Griva K, Nandakumar M, Ng JA, Lam KF, McBain H, Newman SP. Hemodialysis Self-Management Intervention Randomized Trial (HED-SMART): a practical low-intensity intervention to improve adherence and clinical markers in patients receiving hemodialysis. Am J Kidney Dis. 2018;71(3):371–81. https://doi.org/10.1053/j.ajkd. 2017. 09.014
Polit DF, Beck CT. The content validity index: are you sure you know what’s being reported? Critique and recommendations. Res Nurs Health. 2006;29(5):489–97. https://doi.org/10.1002/nur.20147
Lynn MR. Determination and quantification of content validity. Nurs Res.1986;35(6):382–5.
Polit DF, Beck CT. Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice. 11th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2021.
Hair JF, Black WC, Babin BJ, Anderson RE. Multivariate data analysis. 7th ed. Upper Saddle River: Pearson Education; 2010.
Comrey AL, Lee HB. A first course in factor analysis. 2nd ed. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates; 1992.
Kaiser HF. An index of factorial simplicity. Psychometrika. 1974;39(1):31–6
Tabachnick BG, Fidell LS. Using multivariate statistics. 7th ed. Boston: Pearson Education; 2019.
Williams B, Onsman A, Brown T. Exploratory factor analysis: A five-step guide for novices. J Emerg Prim Health Care. 2010;8(3):article 990399. https://doi.org/10.33151/ajp.8.3.93
Tao Y, Liu T, Hua Y, Lv A, Ni C. Effects of a temporal self-regulation theory-based intervention on self- management in hemodialysis patients: A randomized controlled trial. Patient Educ Couns. 2024;119:108059. https://doi.org/10.1016/j.pec.2023.108059.
Costello AB, Osborne JW. Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Pract Assess Res Eval. 2005;10(7):1–9. https://doi.org/10.7275/jyj1-4868
Baumeister RF, Vohs KD, Schmeichel BJ. Self-regulation and the executive function: the self is controlled by the executive function, and vice versa. In: Baumeister RF, Vohs KD, editors. Handbook of Self-Regulation: Research, Theory, and Applications. 2nd ed. New York: Guilford Press; 2011. p. 3–21.
Kim H, Cho M-K. Factors Influencing Self-Care Behavior and Treatment Adherence in Hemodialysis Patients. J Environ Res Public Health.2021;18(24):12934. https://doi.org/10.3390/ijerph182412934
Lorig KR, Holman HR. Self-management education: history, definition, outcomes, and mechanisms. Ann Behav Med. 2003;26(1):1–7. https://doi.org/10.1207/S15324796ABM2601_01
วรรวิษา สำราญเนตร, นิตยา กออิสรานุภาพ, เพชรลดา จันทร์ศรี. การจัดการตนเองเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา. 2563:6(2):5-20.
รัตนา เสือสุ่ม, รัชนี นามจันทรา. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมสมรรถนะแห่งตนในการควบคุมน้ำต่อพฤติกรรมการควบคุมน้ำและการเปลี่ยนแปลงน้ำหนักตัวในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารสภากาชาดไทย. 2561;11(2):188-203.
Field A. Discovering statistics using SPSS. 5th ed. London: Sage Publications; 2018.
