องค์ประกอบและตัวบ่งชี้สมรรถนะการปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตชุมชนเชิงพหุวัฒนธรรม ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดยะลา
คำสำคัญ:
การปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตชุมชน, สมรรถนะ, พหุวัฒนธรรม, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงพรรณนาครั้งนี้เพื่อศึกษาองค์ประกอบและตัวบ่งชี้สมรรถนะการปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตชุมชนเชิงพหุวัฒนธรรมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดยะลา กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านใน 8 อำเภอของจังหวัดยะลา จำนวน 330 คน ใช้วิธีสุ่มแบบชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามที่สร้างขึ้นเองผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาได้ค่าความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับวัตถุประสงค์ระหว่าง .67 ถึง 1.00 ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคของแบบสอบถามทั้งฉบับเท่ากับ .95 วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจสกัดปัจจัยด้วยวิธีวิเคราะห์องค์ประกอบหลัก (Exploratory Factor Analysis: EFA) ใช้วิธีหมุนแกนองค์ประกอบแบบออโธโกนอลด้วยวิธีแวริแม็กซ์
ผลการวิจัยพบว่า องค์ประกอบและตัวบ่งชี้สมรรถนะการปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตชุมชนเชิงพหุวัฒนธรรมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านจังหวัดยะลา ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ 32 ตัวบ่งชี้ได้แก่ 1) สมรรถนะด้านทัศนคติและความไวทางวัฒนธรรมในการดูแลสุขภาพจิต 11 ตัวบ่งชี้ 2) สมรรถนะด้านการคัดกรองและประเมินสุขภาพจิตในชุมชน 9 ตัวบ่งชี้ 3) สมรรถนะด้านการสื่อสาร ประสานงาน และการเชื่อมโยงทรัพยากรชุมชนเพื่อการดูแลสุขภาพจิต 7 ตัวบ่งชี้ และ 4) สมรรถนะด้านการดูแลต่อเนื่องด้านสุขภาพจิต 5 ตัวบ่งชี้ โดยทั้ง 4 องค์ประกอบ สามารถร่วมกันอธิบายความแปรปรวนของตัวบ่งชี้ ได้ร้อยละ 59.01 โดยมีน้ำหนักองค์ประกอบอยู่ระหว่าง .519 - .849 สมรรถนะการปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตชุมชนเชิงพหุวัฒนธรรมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดยะลา ทั้ง 4 องค์ประกอบ สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางจัดทำเครื่องมือประเมินสมรรถนะด้านพหุวัฒนธรรม และออกแบบกิจกรรมพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านให้สอดคล้องกับบริบทพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม นอกจากนี้ ผลการวิจัยสามารถนำไปใช้ในการกำหนดนโยบายและพัฒนาศักยภาพ อสม. ด้านสุขภาพจิตชุมชนในพื้นที่พหุวัฒนธรรม เพื่อยกระดับคุณภาพบริการและลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงบริการสุขภาพจิต
เอกสารอ้างอิง
Bunpitaksakun, D., Juthamanee, S., & Ketphan, O. (2021). Capacity development of village health volunteers to promote and support mental health. The Journal of Faculty of Nursing Burapha University, 29(4), 99–110. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Nubuu/article/view/255590. (in Thai)
Campinha-Bacote, J. (2002). The process of cultural competence in the delivery of healthcare services: A model of care. Journal of Transcultural Nursing, 13(3), 181–184. https://doi.org/10.1177/10459602013003003.
Chaiyawong, P. (Katapunyo). (2024). Living together in a multicultural society in the 3 southern border provinces. Journal of MCU Nakhondhat, 11(9), 99–109. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JMND/article/view/280930/185338. (in Thai)
Chanpanit, P., Wongmanee, W., & Judabood, N. (2023). Strengthening the community: Role of village health volunteers. Journal of The Royal Thai Army Nurses, 24(3), 23–30. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/263631. (in Thai)
Department of Health service support. (2011). Handbook for new-era village health volunteers. https://hss.moph.go.th/fileupload_doc/2021-09-07-11-21-93471516.pdf (in Thai)
Department of Health service support. (2022). Guidelines for Public Health Operations in Fiscal Year 2021. https://hss.moph.go.th/HssDepartment/file_reference/20210506935772122.pdf (in Thai)
Department of Mental Health. (2018). Handbook for expert village health volunteers in community mental health. (in Thai)
Department of Mental Health. (2024). Annual report 2024. https://dmh.go.th/report/dmh/rpt_year/view.asp?id=470 (in Thai)
Department of Mental Health. (2025). Building mental health literacy through the 4A model toward mentally healthy citizens. https://www.thaidmh-elibrary.org/content/11547/สร้างความรอบรู้สุขภาพจิต-ด้วยโมเดล-4a-สู่พลเมืองสุขภาพจิตดี. (in Thai)
Giebel, C., Gabbay, M., Shrestha, N., Saldarriaga, G., Reilly, S., White, R., Liu, G., Allen, D., & Zuluaga, M. I. (2024). Community-based mental health interventions in low- and middle-income countries: A qualitative study with international experts. International Journal for Equity in Health, 23(1), Article 19. https://doi.org/10.1186/s12939-024-02106-6.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Jaikham, J., Wungrath, J., & Thongprachum, A. (2021). Health literacy and health-promoting behaviors based on the 3E 2S principles among village health volunteers in Ban Hong District, Lamphun Province. Journal of Health Sciences Scholarship, 8(2). https://he01.tci-thaijo.org/index.php/johss/article/download/247806/170566/967416. (in Thai)
Jutha, W., & Khamdee, T. (2024). Prevalence of psychotic experiences: The 2023 national mental health epidemiological survey of Thai people. Department of Mental Health Knowledge Repository. https://dmh-elibrary.org/items/show/1686.
Khanthavudh, C., Grealish, A., Tzouvara, V., & Leamy, M. (2025). Supporting healthcare in rural communities in Thailand: An exploratory qualitative study to understand the role and current mental health practices of village health volunteers. PLoS ONE, 20(3), e0320559. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0320559.
Kiatsinsap, J., & Thongtong, S. (2021). Village health volunteers: Roles of community mental health care in the situation of the COVID-19 outbreak. Udonthani Hospital Medical Journal, 29(2), 314–323. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/udhhosmj/article/view/253277 (in Thai)
McClelland, D. C. (1973). Testing for competence rather than for “intelligence”. American Psychologist, 28(1), 1–14. https://doi.org/10.1037/h0034092.
Noppiboon, W., & Boonsang, A. (2025). Potential development for mental health care of village health volunteers, Nong Lek Subdistrict, Sikhoraphum District, Surin Province. Thai Journal of Public Health and Health Education, 5(2), 1–10. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tjphe/article/view/274927. (in Thai)
Primary Health Care Division. (2023). Public Health Volunteer Report. https://www.thaiphc.net/phc/phcadmin/administrator/Report/osm/province.php. (in Thai)
Primary Health Care Division. (2025). Report on the list and addresses of village health volunteers and their family members. https://www.thaiphc.net/phc/phcadmin/administrator/Report/OSMRP00002.php (in Thai)
Puti, S., Phukao, D., Tapinta, D., & Pradubmook-Sherer, P. (2021). Model of cultural competence and cognitive behavioral therapy for drug addiction rehabilitation in the three southern border provinces of Thailand. Kasetsart Journal of Social Sciences, 42(4), 753–760. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/kjss/article/view/255722/173046. (in Thai)
Rasiri, S., Intarakamhang Na Ratchasima, S., & Rasiri, T. (2021). Roles of Thai village health volunteers. Journal of Health Research and Development Nakhon Ratchasima Public Health Provincial Office, 7(2), 80–97. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/journalkorat/article/view/250391. (in Thai)
Worawasuwat, N. (2017). Handbook for expert village health volunteers in community mental health. Phra Thammakhant Printing. (in Thai)
World Health Organization. (2021). Guidance on community mental health services: Promoting person-centred and rights-based approaches. https://www.who.int/publications/i/item/9789240025707.
Yothawong, P. (2023). The components and indicators of competency in community mental health care of village health volunteers (VHVs) in Nam Som District, Udon Thani Province. Journal of Council of Community Public Health, 5(1), 1–12. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JCCPH/article/view/260969. (in Thai)
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครลำปาง
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรจากวารสารวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือก่อนเท่านั้น
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
อนึ่ง ข้อความและข้อคิดเห็นต่างๆ เป็นของผู้เขียนบทความนั้นๆ ไม่ถือเป็นความเห็นของวารสารฯ และวารสารฯ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยกับข้อความและข้อคิดเห็นใดๆ ของผู้เขียน วารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์ในการพิจารณาตีพิมพ์ตามความเหมาะสม รวมทั้งการตรวจทานแก้ไขหรือขัดเกลาภาษาให้ถูกต้องตามเกณฑ์ที่กำหนด
